In het kort
- Sinds september 2025 is de Europese Dataverordening van kracht.
- De ACM biedt bedrijven met een leidraad praktische uitleg over het onderdeel data delen.
- De leidraad wordt later nog aangevuld. Ook komt er nog een aparte leidraad voor clouddiensten.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft op 15 mei de Leidraad Data Delen gepubliceerd. Deze leidraad helpt bedrijven bij het toepassen van de regels uit de Europese Dataverordening, die sinds september 2025 van toepassing is. Met de leidraad geeft de ACM een toelichting op het onderdeel data delen binnen de Dataverordening. De leidraad is bedoeld voor fabrikanten, leveranciers en verkopers van slimme apparaten en bijbehorende diensten. Met deze publicatie loopt de ACM voorop in Europa: zij is de eerste nationale toezichthouder die bedrijven praktische handvatten biedt over dit onderwerp. Het is een voorlopige versie, want de Europese Commissie komt later dit jaar nog met aanvullende richtlijnen. Eind 2026 volgt ook nog een afzonderlijke leidraad voor clouddiensten, waarin de ACM op dat onderdeel van de Dataverordening een toelichting zal geven.
De Dataverordening geeft een belangrijke impuls aan de Europese data-economie. De wet zorgt ervoor dat gebruikers meer controle krijgen over data die worden gegenereerd door slimme apparaten, zoals auto’s en landbouwmachines. En dat zij die gegevens makkelijker kunnen delen met derden, zoals reparatiebedrijven of ontwikkelaars van digitale diensten. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat de eigenaar van een auto toegang krijgt tot de gegevens die de auto verzamelt en deze kan delen met een garage naar keuze voor reparatie. Of bijvoorbeeld dat een akkerbouwer de gegevens van sensoren in de bodem en zijn oogstmachine makkelijk kan delen met een innovatief bedrijf, dat vervolgens advies geeft over optimale irrigatie en bemesting. Zo kan de akkerbouwer kosten besparen en de milieubelasting terugdringen.
Focus op data delen
Met de leidraad biedt de ACM praktische handvatten aan fabrikanten, leveranciers en verkopers van slimme apparaten om de verplichtingen uit de verordening goed te implementeren. Daarbij besteedt de ACM onder meer aandacht aan de informatieverplichtingen waar bedrijven aan moeten voldoen en de wijze waarop zij gebruikers toegang moeten geven tot de data uit de apparaten die zij gebruiken. Zo moeten bedrijven duidelijk aan gebruikers uitleggen welke gegevens worden verzameld en hoe zij die kunnen raadplegen en opvragen. Ook moeten zij gebruikers kosteloos en op een makkelijke en veilige manier toegang tot de gegevens verstrekken. De verordening bevat daarnaast specifieke voorschriften over het toegestane gebruik van gegevens en de afspraken die partijen onderling mogen maken.
Voorlopige leidraad
Eerder publiceerde de ACM een conceptversie van de leidraad, die ter consultatie is voorgelegd aan marktpartijen en andere belanghebbenden. De reacties uit deze consultatie zijn verwerkt in de huidige versie. Hiermee sluit de leidraad beter aan op vragen en behoeften uit de praktijk. Ook de aanvullende informatie die in de tussentijd door de Europese Commissie is gepubliceerd, is in de leidraad verwerkt.
De uitleg van de Dataverordening is nog volop in ontwikkeling. Om bedrijven in staat te stellen tijdig met de nieuwe regels aan de slag te gaan, kiest de ACM ervoor om nu al een voorlopige leidraad te publiceren. De Europese Commissie zal later dit jaar aanvullende richtlijnen publiceren. Zodra deze beschikbaar zijn, maakt de ACM de leidraad definitief.
Daarnaast zal de Europese Commissie de Dataverordening in de komende jaren herzien via de zogeheten ‘digitale omnibus’. Uiteraard worden ook deze wijzigen te zijner tijd doorgevoerd in de leidraad van de ACM.
Toezicht en voorlichting
De ACM zet sterk in op voorlichting om belanghebbenden bekend te maken met hun rechten en plichten. De leidraad vormt daarbij een belangrijk instrument. Daarnaast zet de toezichthouder ook in op andere manieren van voorlichting. Zo publiceert de ACM uitlegvideo’s, organiseert zij rondetafelbijeenkomsten en spreekt zij op congressen om de Dataverordening onder de aandacht te brengen. Sectoren die benieuwd zijn naar wat de Dataverordening voor hun branche betekent kunnen ook zelf contact opnemen met de ACM via post [at] acm [punt] nl (post[at]acm[dot]nl) .
Vervolg: leidraad voor clouddiensten
De Dataverordening bevat naast regels over data delen ook regels over clouddiensten, zoals bepalingen over het makkelijker maken om te wisselen tussen aanbieders en het koppelen van diensten. De ACM zal later dit jaar een leidraad publiceren die specifiek ingaat op de verplichtingen voor cloudaanbieders.
De ACM is toezichthouder op bedrijven waarvan het (Europese) hoofdkantoor in Nederland is gevestigd.
De ACM werkt nauw samen met Europese toezichthouders om ook grensoverschrijdende problematiek te kunnen aanpakken. In Nederland werkt de ACM samen met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die is aangewezen als toezichthouder op bepalingen uit de verordening die samenhangen met de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).