Arrest van het Hof van 19 juni 1984.

a) Opmerkingen van gerequireerden in-cassatie

Gerequireerden in cassatie herinneren in de eerste plaats aan de rechtspraak van het Hof inzake artikel 17 EEG-Executieverdrag, met name de arresten van 14 december 1976 (zaak 24/76, Salotti, Jurispr. 1976, blz. 1831, en zaak 25/76, Segoura, Jurispr. 1976, blz. 1851, alsmede de conclusies van advocaat-generaal Capotorti in deze zaken). Uit deze rechtspraak kan worden afgeleid, dat een partij die met algemene voorwaarden werkt, niet gerechtigd is haar wederpartij te binden door een daarin opgenomen bevoegdheidsbeding, wanneer deze wederpartij niet schriftelijk heeft bevestigd dat zij ermee akkoord gaat. Een clausule tot aanwijzing van een bevoegde rechter kan dus geen effect sorteren zonder schriftelijke instemming of schriftelijke bevestiging van de instemming van partijen. Gerequireerden in cassatie wijzen er in dit verband op, dat in casu de derdehouder van het cognossement en de zeevervoerder partij zijn.

In afwijking van deze regel is mondelinge aanvaarding van een bevoegdheidsbeding ingevolge de rechtspraak van het Hof toegestaan, wanneer partijen een overeenkomst sluiten in het kader van een vaste zakenrelatie; door in zo'n geval het bestaan van dat beding te ontkennen, zou de wederpartij handelen in strijd met de goede trouw, zelfs indien hij er niet schriftelijk mee heeft ingestemd. Daarmee doelde het Hof op de theorie van misbruik van rechten uit overeenkomst; men mag een kennelijk bestaande overeenkomst niet ontkennen met een beroep op het ontbreken van een geschrift.

De wijziging van artikel 17, aangebracht bij het Verdrag van 9 oktober 1978 inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hierna: het Verdrag van 1978), alsmede het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hofvan Justitie (PB L 304 van 1978, blz. 1), is volgens gerequireerden niet relevant voor de beantwoording van de prejudiciële vraag, omdat de nieuwe versie nog niet in werking is getreden. De ingevoerde versoepeling, inhoudende dat het bevoegdheidsbeding in de internationale handel moet worden gesloten „in een vorm die wordt toegelaten door gebruiken op dit gebied en die de partijen kennen of geacht worden te kennen”, wijkt echter in geen enkel opzicht af van het absolute vereiste, dat het bestaan van wilsovereenstemming over de toepasselijkheid van een bevoegdheidsbeding dat deel uitmaakt van algemene voorwaarden, moet worden bewezen.

Gerequireerden gaan vervolgens in op het rechtskarakter van het cognossement en betogen dat dit niet de vervoerovereenkomst is. Volgens hen ontstaat de vervoerovereenkomst, wanneer de redervervoerder zich verbindt het vervoer van bepaalde goederen over zee te bewerkstelligen en de afzender of inlader aanvaardt hiervoor een bepaalde vracht te betalen, dat wil zeggen op het ogenblik van de boeking, die doorgaans per telex gebeurt. Bij de vaststelling van de vervoersvoorwaarden wordt derhalve nooit gesproken over bevoegdheidsbedingen die later in het cognossement kunnen voorkomen.

Na de sluiting van de vervoerovereenkomst wordt de inlader door de scheepsagent verzocht, de goederen aan te leveren; daarvoor ontvangt hij een „laadbrief”.

Pas nadat de door de inlader aangeleverde en op de kade gebrachte goederen aan boord van het schip zijn geladen en nadat de eerste officier de inlader een „mate's receipt” (document waarbij de scheepsstaf erkent de goederen aan boord te hebben) heeft afgegeven, geeft de scheepsagent de inlader een „shipped” cognossement af.

Tussen de inlader en de zeevervoerder is het cognossement bijgevolg niets anders dan een ontvangstbewijs en een bevestiging van de loutere verbintenis om de goederen waarop de overeenkomst betrekking heeft, te vervoeren en af te leveren op de overeengekomen plaats van bestemming. Dit blijkt overigens uit de rechtspraak, de nationale wetgevingen en de rechtsleer.

Het cognossement is evenmin een bewijs van de vervoerovereenkomst, tenzij het door de inlader uitdrukkelijk voor akkoord is ondertekend, hetgeen zelden het geval is. Dat op de achterzijde van het cognossement de voorwaarden — waaronder het bevoegdheidsbeding — zijn afgedrukt, vindt overigens zijn verklaring in de omstandigheid dat de inla-der-bevrachter die voorwaarden, die bij de totstandkoming van de vervoerovereenkomst niet ter sprake komen, niet kan bespreken of doen wijzigen. Weigering door de inlader van die voorwaarden is ondenkbaar, om de eenvoudige redenen dat op het ogenblik van afgifte van het cognossement de goederen reeds zijn ingeladen of zich tenminste in het bezit van de rederij bevinden, en geen enkele inlader ter wereld zich zou kunnen veroorloven, de goederen te doen lossen en het schip vertraging te doen ondergaan wegens weigering van een cognossement dat een niet-overeengekomen bevoegdheidsbeding bevat.

Deze situatie vormt slechts de weergave van een historische realiteit, waarin de rederijen ernaar streven in hun cognossementen zoveel mogelijk rechten en exoneratieclausules in te bouwen. Tot staving van hun opvatting citeren gerequireerden het artikel van G. van Bladel: „Connaissements et règles de La Haye”, waarin deze stelt dat het cognossement een document is geworden waarin de vervoerder iedere aansprakelijkheid heeft uitgesloten en dat iedere praktische waarde mist, daar de kapitein nog slechts de verplichting heeft zijn vracht in te laden, en dat de rechtswaarborg van de vervoerder volledig is verdwenen.

Gerequireerden herinneren er vervolgens aan, dat ieder cognossement uit twee delen bestaat: een blanco deel, waarop de vervoerovereenkomst zal worden ingevuld, en een voorgedrukt gedeelte, dat de vooraf door de rederij eenzijdig vastgestelde clausules bevat. De enige bewijskracht van het cognossement is gelegen in de invulling van het „blanco deel”, dat volgens artikel III, regel 4, van de „Hague-rules” de kracht van vermoeden heeft behoudens tegenbewijs. Bijgevolg vormt het cognossement niet het bewijs, dat de voorgedrukte voorwaarden op dit document de weergave vormen van wilsovereenstemming tussen inlader en vervoerder bij de totstandkoming van de overeenkomst.

Bovendien bestaan er in de internationale maritieme handel geen algemeen geldende gebruiken volgens welke de voorgedrukte voorwaarden op een cognossement gelden als een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst tussen inlader en zeevervoerder. Dit geldt temeer, omdat deze voorwaarden blijkens de rechtsleer en een omvangrijke rechtspraak steeds stof opleveren tot discussie en rechtsgedingen tussen partijen.

Vervolgens gaan gerequireerden in op de vraag, of een voorgedrukt bevoegdheidsbeding in een cognossement kan worden beschouwd als een schriftelijke overeenkomst tussen de zeevervoerder en de derdehouder van het cognossement. Zij wijzen erop, dat het cognossement onbeperkt verhandelbaar is en dat er derhalve vaak zelfs geen rechtstreekse relatie bestaat tussen de afzender en de derdehouder die de koopwaar in ontvangst neemt. Dit betekent, dat aan de in artikel 17 EEG-Executieverdrag voorziene voorwaarde inzake wilsovereenstemming tussen de procespartijen niet is voldaan, omdat de derdehouder nooit de minste gelegenheid heeft gehad om in te stemmen met enig bevoegdheidsbeding. Bovendien kan niet in alle ernst worden staande gehouden, dat tussen de houders van de cognossementen en de rederijen vaste handelsbetrekkingen bestaan. De enige handelsbetrekkingen die overdacht van het cognossement meebrengen, zijn die tussen de koper en de verkoper, van wie eerstgenoemde het cognossement ontvangt. Tussen de derdehouder van het cognossement en de zeevervoerder bestaat dus volstrekt geen betrekking die de veronderstelling kan wettigen, dat de derdehouder te kwader trouw is indien hij het bestaan ontkent van een wel degelijk bewezen wilsovereenstemming tussen hem en de rederij ten aanzien van de vooraf op het cognossement afgedrukte clausules.

Wat het onderhavige cognossement betreft, houden gerequireerden staande, dat dit werd opgesteld na het sluiten van de vervoerovereenkomst, na de lading van de waar in een veraf gelegen haven en zonder getekend te zijn door de inlader.

Dit document kan dus geen bewijs vormen, dat de inlader speciaal met het bevoegdheidsbeding heeft ingestemd. A fortiori kan de derdehouder niet aan dit beding gebonden zijn.

Voorts voorziet het litigieuze bevoegdheidsbeding niet in de verplichte toepassing door de vreemde rechter van artikel 91 van het Belgische Wetboek van Koophandel, waardoor de rechtsbescherming waarop de derdehouder vast moet kunnen rekenen, geheel wegvalt. Aldus zou artikel 17 EEG-Executieverdrag door de zeevervoerder kunnen worden misbruikt, daar hij via voorgedrukte cognossementsclausules voor goederen met bestemming Antwerpen bepalingen zou kunnen laten gelden die naar Belgisch recht nietig zijn.

Tenslotte citeren gerequireerden enkele schrijvers uit een groot aantal derde landen, om te concluderen dat bevoegdheidsbedingen in cognossementen in geen geval volgens algemeen gebruik als geldig worden erkend.

b) Opmerkingen van de Italiaanse regering

Met betrekking tot de eerste vraag merkt de Italiaanse regering op, dat blijkens de rechtspraak van het Hof de door artikel 17 EEG-Executieverdrag vereiste schriftelijke vorm moet waarborgen, dat de wilsovereenstemming tussen partijen die door aanwijzing van een bevoegde rechter afwijken van de algemene bevoegdheidsregels van de artikelen 2, 5 en 6 EEG-Executieverdrag, duidelijk en nauwkeurig tot uiting komt en daadwerkelijk vaststaat. Indien een dergelijke clausule ondubbelzinnig en voor partijen gemakkelijk kenbaar is — de feitelijke vaststelling daarvan behoort uiteraard tot de bevoegdheid van de nationale rechter —, moet zij worden beschouwd als een schriftelijke overeenkomst in de zin van artikel 17 EEG-Executieverdrag. Het cognossement vertegenwoordigt de goederen en vormt een bewijs van de vervoerovereenkomst. Het wordt opgemaakt in twee originelen, waarvan het ene wordt ondertekend door de inlader of zijn vertegenwoordiger en het andere, dat wordt uitgereikt aan de inlader en doorgaans overdraagbaar is, door de vervoerder. Aldus is sprake van wilsovereenstemming tussen partijen en ondertekening van de overeenkomst door beide partijen.

De tweede vraag heeft betrekking op een situatie die een zekere gelijkenis vertoont met die welke in zaak 201/82 aan de orde was (arrest van 14. 7. 1983, Gerling, Jurispr. 1983, blz. 2503). In deze zaak, die betrekking had op een verzekeringsovereenkomst, verklaarde het Hof: „Door deze schriftelijke vorm voor te schrijven in de betrekkingen tussen partijen, heeft artikel 17 EEG-Executieverdrag echter niet tot doel of tot gevolg, dat dit vereiste van schriftelijkheid ook geldt voor de mogelijkheid van degene die geen partij is bij de overeenkomst doch begunstigde van het derden-beding, zich in een geding met de verzekeraar op de te zijnen gunste bedongen forumkeuze te beroepen.”

Bij een dergelijke overeenkomst ten behoeve van een derde verwerft de derde die aanspraak wil maken op het te zijnen behoeve opgenomen beding, de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten door de enkele afspraak tussen partijen, zonder dat hij die behoeft te aanvaarden.

Hetzelfde dient te gelden in het geval van de derdehouder van een cognossement, die immers terstond nadat het cognossement aan hem is overgedragen, het daarin vermelde recht kan uitoefenen en ook is onderworpen aan de uit het cognossement voortvloeiende verplichtingen, beperkingen en bedingen, mits deze duidelijk en ondubbelzinnig kenbaar zijn.

Mitsdien stelt de Italiaanse regering voor, de vragen van het Belgische Hof van Cassatie te beantwoorden als volgt:

1. Het bevoegdheidsbeding in een cognossement kan worden beschouwd als een in artikel 17 EEG-Executieverdrag bedoelde schriftelijke overeenkomst, wanneer de inhoud ervan duidelijk, nauwkeurig en ondubbelzinnig is;

2. voor zover het beding geldig is tussen de partijen die haar hebben ondertekend, is zij dit ook ten aanzien van de derdehouder van het cognossement.

3. Opmerkingen van de regering van het Verenigd Koninkrijk

De regering van het Verenigd Koninkrijk verzoekt het Hof, de zaak in voltallige zitting te beslissen.

Met betrekking tot de eerste vraag merkt de regering van het Verenigd Koninkrijk op, dat de opvatting van het Hof van Beroep te Antwerpen, volgens welke het cognossement moet worden beschouwd als een document dat in essentie is bedoeld als ontvangstbewijs, geen rekening houdt met de aard en functie van een cognossement in de internationale handel. De internationale handel zou overigens ernstig worden geschaad, indien niet aan alle uitdrukkelijke bedingen in cognossementen volledige rechtskracht toekwam, zowel in de betrekkingen tussen de zeevervoerder en de oorspronkelijke inlader als in de betrekkingen met de derdehouder.

Het cognossement is niet alleen een bewijs van ontvangst van de goederen door de vervoerder, maar vormt tevens de overeenkomst die de vervoersvoorwaarden bevat, alsmede een titel van eigendom van de goederen. De juistheid van deze opvatting kan worden aangetoond aan de hand van het op 25 augustus 1924 te Brussel ondertekende Internationale Verdrag tot het vaststellen van enige eenvormige regelen betreffende het cognossement, algemeen bekend als de „Hague-rules”, inzonderheid de artikelen I b, III c, V en VI.

In de internationale handel kan een cognossement slechts naar behoren zijn dubbele functie vervullen van document waarvan overdracht de rechten en verplichtingen uit de vervoerovereenkomst doet overgaan, en van document dat recht geeft op uitlevering van de goederen waarop de overeenkomst betrekking heeft, wanneer het wordt beschouwd als een stuk dat alle bedingen van de overeenkomst bevat, en wanneer aan deze laatste volledige werking wordt gegeven. In de praktijk is er bovendien geen ruimte voor een aanvullend document ten bewijze van een andere overeenkomst tussen partijen, zoals de uitdrukkelijke aanvaarding van een bevoegdheidsbeding. Overigens is er geen logische reden om in cognossementen onderscheid te maken tussen bevoegdheidsbedingen en andere bedingen, vooral omdat een forumkeuze van groot belang kan zijn voor het bepalen van de betekenis van een aantal andere bedingen in het cognossement. Zo kan bij voorbeeld aanwijzing van de Engelse rechter zeer wel zijn ingegeven door het feit, dat de uitlegging die deze rechter aan bepaalde specifieke termen uit het zeerecht geeft, in maritieme leringen goed bekend is.

De Britse regering erkent dat de vraag, of een cognossement veeleer tot de schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomsten moet worden gerekend dan wel tot de schriftelijke overeenkomsten in eigenlijke zin, in de doctrine in het Verenigd Koninkrijk nog niet definitief is beslist. Dit doet echter niet af aan bovenstaand betoog, want krachtens artikel 17 EEG-Executieverdrag zijn cognossementen in beide gevallen geldig. Bovendien blijkt uit artikel 10 van de Hague-Rules, dat het cognossement een schriftelijke dan wel een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst kan zijn.

Zo het Hof deze uitlegging niet mocht aanvaarden, vestigt de Britse regering de aandacht van het Hof op de door het Verdrag van 1978 aangebrachte wijziging, die, wanneer zij van kracht wordt, zonder meer tot gevolg heeft dat een bevoegdheidsbeding in een cognossement voldoet aan de vormvereisten van artikel 17 EEG-Executieverdrag. In dit verband wijst zij er voorts op, dat de vraag van het Hof van Cassatie uitdrukkelijk verwijst naar de „ter zake algemeen geldende gebruiken”.

Met betrekking tot de tweede vraag betoogt de Britse regering in de eerste plaats, dat volgens een grondbeginsel van het overeenkomstenrecht degene aan wie een overeenkomst is overgedragen, gehouden is aan dezelfde bedingen als zijn rechtsvoorganger. Indien derhalve een bevoegdheidsbeding de oorspronkelijke partijen bindt, bindt het ook hun rechtsopvolgers, vooral omdat het cognossement vrij overdraagbaar is. Aangezien bovendien duidelijk is dat de vervoerder geen partij kan zijn bij de overdracht van het cognossement van de ene houder aan de andere, zou ongeldigverklaring van in cognossementen vervatte bevoegdheidsbedingen betekenen, dat vervoerders niet kunnen vertrouwen op een — niettemin bindende — overeenkomst houdende aanwijzing van een bevoegde rechter.

De Britse regering is zich ervan bewust, dat artikel 17 EEG-Executieverdrag volgens de rechtspraak van het Hof eng moet worden uitgelegd; zij wil dit beginsel overigens niet ter discussie stelleri. Het betreft hier echter een enge uitlegging van de vormvoorwaarden voor de geldigheid van clausules tot aanwijzing van een bevoegde rechter. In handelsaangelegenheden is het van bijzonder belang, dat partijen bij overeenkomst de bevoegde rechter kunnen aanwijzen. Zoals Jénard uitdrukkelijk verklaarde in zijn rapport over het EEG-Executieverdrag, is het derhalve zeer belangrijk dat het Hof bij de uitlegging van artikel 17 rekening houdt met de handelspraktijk. Artikel 17 zou zijn betekenis in de handelsbetrekkingen goeddeels verliezen, wanneer de derdehouder niet aan het bevoegdheidsbeding gebonden was. Blijkens de bewoordingen van artikel 17 worden met partijen weliswaar de partijen bij het geding bedoeld en moeten zij het bevoegdheidsbeding hebben ondertekend, maar artikel 17 verlangt niet dat dit beding tussen partijen zelf tot stand is gekomen; er is geen bezwaar tegen dat de overeenkomst via een of meer derden tot stand komt. In het arrest-Gerling, inzonderheid r.o. 18, is het Hof overigens reeds in die richting gegaan in verband met een verzekeringsovereenkomst.

Tot staving van haar opvatting beroept de Britse regering zich voorts op de artikelen 8 en 9 van het Verdrag van 1978, ingevolge welke een bevoegdheidsbeding in een verzekeringsovereenkomst tegen schade aan de goederen tijdens het vervoer geldig is. Aangezien analoge beginselen gelden voor de verplichtingen van de verkoper met betrekking tot het cognossement en de verzekeringsovereenkomst, zou de internationale handel worden geschaad indien het EEG-Executieverdrag niet ook de geldigheid van een bevoegdheidsbeding in een cognossement zou erkennen.

Concluderend is de regering van het Verenigd Koninkrijk van oordeel, dat een bevoegdheidsbeding in een cognossement zowel ten aanzien van de oorspronkelijke partijen bij het cognossement als ten aanzien van een derdehouder van het cognossement aan de vormvereisten van artikel 17 voldoet.

d) Opmerkingen van de Commissie

De Commissie merkt ter inleiding op, dat de prejudiciële vragen geen betrekking hebben op de onbetwiste voorrang van artikel 17 EEG-Executieverdrag op de nationale bevoegdheidsregels, met name artikel 91 van het Wetboek van Koophandel, boek II (Zeevaart). De Belgische rechter heeft deze voorrang sinds september 1976 aanvaard, doch in cognossementen opgenomen bevoegdheidsbedingen steeds afgewezen op grond dat zij niet beantwoorden aan de vereisten gesteld door artikel 17 EEG-Executieverdrag.

Evenals verweersters is de Commissie van oordeel, dat artikel 17 blijkens de rechtspraak van het Hof eng moet worden uitgelegd, te meer daar bij in cognossementen opgenomen bevoegdheidsbedingen in het algemeen de rechter wordt aangewezen van de plaats waar de rederij is gevestigd, en de rederij doorgaans geen wezenlijke band met het vervoer en dus met het geding heeft.

In afwijking van het verzoek van het Hof van Cassatie, moet bij de uitlegging van artikel 17 geen rekening worden gehouden met „ter zake algemeen geldende gebruiken”. Een akkoord waarvan het bestaan op grond van gebruiken wordt aangenomen, kan geen „overeenkomst” zijn in de zin van artikel 17, omdat daarvoor een duidelijke en nauwkeurige wilsovereenstemming is vereist. Bovendien kunnen de strikte vormvereisten — schriftelijke of schriftelijk bevestigde overeenkomsten — niet door gebruiken worden versoepeld; zij moeten onafhankelijk daarvan autonoom worden uitgelegd. Uit de onderhandelingsgeschiedenis van het Toetredingsverdrag van 1978 blijkt overigens, dat artikel 17 niet toestaat het bestaan van een schriftelijke overeenkomst door geldende gebruiken te bewijzen: dit artikel is aangevuld met een bepaling, dat de overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter in het internationale handelsverkeer kan worden gesloten „in een vorm die wordt toegelaten door de gebruiken op dit gebied en die de partijen kennen of geacht worden te kennen”. Het Verdrag van 1978 is echter nog niet in werking getreden.

Bij het cognossement gaat het om een in het zeevervoer universeel gebruikt document, dat wordt afgegeven door de vervoerder en het bewijs vormt van een akkoord tussen de inlader en de zeevervoerder, doch niet het akkoord zelf behelst. Het cognossement is vaak een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst in de zin van artikel 17 EEG-Executieverdrag. Derhalve moeten de door het Hof in de zaken Segoura en Salotti geformuleerde beginselen worden toegepast. In nagenoeg alle gevallen kent de inlader bij het sluiten van de vervoerovereenkomst de cognossementsvoorwaarden niet. Bijgevolg is het bevoegdheidsbeding krachtens artikel 17 slechts geldig, indien de inlader daarmee uitdrukkelijk schriftelijk heeft ingestemd. In de praktijk tekent de inlader het cognossement zelden; in casu is dat overigens ook niet geschied.

Voor de geldigheid van een overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter in de zin van artikel 17 EEG-Executieverdrag is derhalve vereist dat partijen, indien de clausule op de achterzijde van het cognossement is opgenomen, ofwel die achterzijde ondertekenen ofwel op de voorzijde uitdrukkelijk verklaren, dat zij alle in het cognossement vervatte clausules en voorwaarden aanvaarden. Slechts bij uitzondering, namelijk wanneer de inlader en de vervoerder lopende handelsbetrekkingen hebben, zou de inlader in strijd handelen met de goede trouw, indien hij het bestaan van een overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter loochende, zelfs bij ontbreken van een schriftelijke aanvaarding zijnerzijds (arrest-Segoura).

Met betrekking tot de tweede vraag onderzoekt de Commissie verschillende mogelijkheden:

1. Het cognossement is een verhandelbaar en beleenbaar waardepapier dat het eigendomsrecht van de goederen belichaamt. In dat geval eist het handelsverkeer dat de bepalingen van het cognossement die de inlader binden, ook aan de derdehouder kunnen worden tegengeworpen. Het bevoegdheidsbeding vormt dan echter geen „overeenkomst” in de zin van artikel 17 EEG-Executieverdrag.

2. Het bevoegdheidsbeding moet worden beschouwd als een contractuele clausule. In dat geval is het bevoegdheidsbeding, wanneer het cognossement door de derdehouder is ondertekend, geldig in de zin van artikel 17 onder dezelfde voorwaarden als hiervóór gesteld bij het onderzoek van de eerste vraag. Voor het geval de derdehouder het cognossement niet heeft getekend, bestaan in de nationale rechtssystemen verschillende rechtstheorieën volgens welke de derdehouder contractueel gebonden is aan de cognossementsbedingen. Het staat aan de nationale rechter te onderzoeken, of op grond van een van deze theorieën sprake is van een contractuele grondslag. De Commissie noemt drie van deze theorieën:

   • Cessie: de inlader cedeert zijn rechten en plichten aan de derdehouder. Tegen deze opvatting bestaat uitgebreide kritiek, op grond dat de derdehouder op grond van een eigen recht handelt en niet als rechtsopvolger van de inlader, en derhalve niet de verweermiddelen van de inlader kan inroepen. Zo de rechtbank deze constructie mocht aanvaarden, zou het bevoegdheidsbeding krachtens artikel 17 jegens de derdehouder gelden, mits het jegens de inlader geldt en de cessie contractueel geldig is.

   • Stilzwijgende overeenkomst: het feit dat de derdehouder op grond van het cognossement afgifte van de goederen verlangt, vormt aanvaarding van het aanbod van de zeevervoerder. Deze overeenkomst wordt echter door de derdehouder noch schriftelijk bevestigd noch aanvaard en voldoet bijgevolg in geen geval aan de vereisten van artikel 17.

   • Beding ten behoeve van een derde: het cognossement bevat door de inlader ten gunste van de derdehouder overeengekomen bedingen. In dat geval zou de derdehouder zich kunnen beroepen op het bevoegdheidsbeding, doch dit kan hem niet worden tegengeworpen indien hij verkiest te verschijnen voor de krachtens artikelen 2, 5 en 6 EEG-Executieverdrag bevoegde rechter.

Concluderend is de Commissie van mening, dat de door het Belgische Hof van Cassatie gestelde vragen kunnen worden beantwoord als volgt:

Vraag 1

Het door de zeevervoerder aan de inlader afgegeven cognossement kan worden beschouwd als een in artikel 17 bedoelde „schriftelijk bevestigde overeenkomst” tussen deze partijen. Het bevoegdheidsbeding geldt indien de partijen het cognossement hebben ondertekend. Indien het bevoegdheidsbeding is vervat in algemene voorwaarden, moet de inlader deze uitdrukkelijk schriftelijk hebben aanvaard. De tekst van het door beide partijen ondertekende cognossement moet uitdrukkelijk verwijzen naar deze algemene voorwaarden. Indien de zeevervoerder en inlader evenwel in lopende handelsbetrekkingen staan, die in hun geheel worden beheerst door de cognossementsvoorwaarden van de zeevervoerder, geldt het bevoegdheidsbeding zelfs bij ontbreken van een schriftelijke aanvaarding.

Vraag 2

Het door de zeevervoerder aan de inlader afgegeven cognossement kan slechts worden beschouwd als een in artikel 17 bedoelde „schriftelijk bevestigde overeenkomst” jegens de derdehouder, indien de derdehouder krachtens het toepasselijke nationale recht door een overeenkomst met de zeevervoerder gebonden is en het cognossement als „schriftelijke bevestiging van deze overeenkomst” beantwoordt aan de vormvereisten van artikel 17.