Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 20 juni 1996.

Artikel 30 van het Verdrag

9 Vooraf zij eraan herinnerd, dat het Hof in zijn arrest van 2 juni 1994 (gevoegde zaken C-69/93 en C-258/93, Punto Casa en PPV, Jurispr. 1994, blz. I-2355) heeft geantwoord op vragen van dezelfde nationale rechterlijke instantie die in wezen gelijkluidend waren aan de in de onderhavige zaken gestelde vragen, behalve, in zaak C-332/94, wat betreft de eerste vraag, sub d tot en met f.

10 In het arrest Punto Casa en PPV paste het Hof zijn rechtspraak Keek en Mithouard (arrest van 24 november 1993, gevoegde zaken C-267/91 en C-268/91, Jurispr. 1993, blz. I-6097) toe.

11 In het arrest Keek en Mithouard, waarin het ging om een nationale wettelijke regeling houdende een algemeen verbod van wederverkoop met verlies, stelde het Hof vast, dat een dergelijke regeling de omvang van de verkoop en, bijgevolg, die van de verkoop van produkten uit andere Lid-Staten kon beperken, doordat zij de ondernemers een methode van verkoopbevordering ontnam. Het Hof vroeg zich evenwel af, of die eventualiteit volstond om de in geding zijnde regeling aan te merken als een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking in de zin van artikel 30 van het Verdrag (r. o. 13).

12 Dienaangaande overwoog het Hof, dat als een maatregel die de handel tussen de Lid-Staten al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel kan belemmeren in de zin van het arrest Dassonville (arrest van 11 juli 1974, zaak 8/74, Jurispr. 1974, blz. 837, r. o. 5), niet kan worden beschouwd de toepassing op produkten uit andere Lid-Staten van nationale bepalingen die bepaalde verkoopmodaliteiten aan banden leggen of verbieden, mits die bepalingen van toepassing zijn op alle marktdeelnemers die op het nationale grondgebied activiteiten ontplooien, en mits zij zowel rechtens als feitelijk dezelfde invloed hebben op de verhandeling van nationale produkten en op die van produkten uit andere Lid-Staten (r. o. 16).

13 Het Hof verklaarde, dat wanneer aan die voorwaarden is voldaan, de toepassing van dergelijke regelingen op de verkoop van produkten uit een andere Lid-Staat die aan de door die staat vastgestelde voorschriften voldoen, niet tot gevolg heeft, dat voor die produkten de toegang tot de markt wordt verhinderd of meer wordt bemoeilijkt dan voor nationale produkten het geval is. Die regelingen vallen derhalve niet binnen de werkingssfeer van artikel 30 van het Verdrag (r. o. 17).

14 In het arrest Punto Casa en PPV stelde het Hof om te beginnen vast, dat met betrekking tot een regeling als toentertijd aan de orde was, die de omstandigheden betrof waaronder de goederen aan de consument mochten worden verkocht, was voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van het arrest Keek en Mithouard (r. o. 13). Vervolgens stelde het vast, dat de betrokken regeling, zonder onderscheid naar de herkomst van de produkten, voor alle betrokken marktdeelnemers gold en de verhandeling van produkten uit andere Lid-Staten niet anders trof dan die van nationale produkten (r. o. 14).

15 In deze omstandigheden verklaarde het Hof voor recht, dat artikel 30 van het Verdrag aldus moet worden uitgelegd, dat het niet van toepassing is op een nationale winkelsluitingsregeling die geldt voor alle marktdeelnemers die op het nationale grondgebied activiteiten ontplooien, en die, rechtens en feitelijk, de verhandeling van nationale produkten en die van produkten uit andere Lid-Staten gelijkelijk treft.

16 Na de uitspraak van het arrest Punto Casa en PPV vroeg het Hof de nationale rechter, of hiermee de door hem gestelde vragen in de zaken C-418/93, C-419/93, C-420/93, C-421/93, C-460/93, C-461/93, C-462/93, C-464/93, C-9/94, C-10/94, C-11/94, C-14/94, C-15/94, C-23/94 en C-24/94, waarvan de behandeling was geschorst in afwachting van het arrest Punto Casa en PPV, genoegzaam waren beantwoord.

17 In zijn antwoord verzocht de nationale rechter de bij het Hof aanhangige zaken te handhaven en wees hij er, zakelijk weergegeven, op, dat de in geding zijnde regeling wegens de bijzonderheden van de Italiaanse handelsmarkt, een indirecte discriminatie van ingevoerde goederen behelst.

18 De nationale rechter wees er met name op, dat de Italiaanse markt wordt gekenmerkt door een groot aantal kleine winkels die zich tot een zeer beperkt publiek richten, enerzijds, en grote winkelcentra in de periferie van of buiten de stad, anderzijds. Daar de consument op werkdagen weinig tijd heeft, zijn deze grote centra alleen op zondag gemakkelijk bereikbaar voor de klanten. Wanneer deze centra niet voldoende gemakkelijk en frequent kunnen worden bereikt, zal de consument zich voor zijn vraag tot de dichterbij gelegen kleine winkels wenden, en dus tot binnenlandse produkten, aangezien in deze kleine winkels in het algemeen niet dezelfde verscheidenheid aan en hetzelfde aanbod van buitenlandse produkten zijn te vinden.

19 In deze omstandigheden was de nationale rechter van oordeel, dat de in geding zijnde regeling de verhandeling van nationale produkten en die van produkten uit andere Lid-Staten in feite niet gelijkelijk trof.

20 Vanuit dezelfde gedachtengang motiveerde en formuleerde de nationale rechter zijn vragen in zaak C-332/94.

21 Volgens verzoeksters brengt de nationale wettelijke regeling wel degelijk de door de nationale rechter beschreven gevolgen teweeg en is derhalve niet voldaan aan de in het arrest Keek en Mithouard genoemde voorwaarden.

22 Volgens de Comune di Terlizzi, verweerster in zaak C-9/94, de Griekse regering en de Commissie daarentegen wordt de door de nationale rechter met betrekking tot artikel 30 gestelde vraag door het arrest Punto Casa en PPV genoegzaam en juist beantwoord.

23 Dienaangaande zij erop gewezen, dat in de onderhavige zaken de opmerkingen van de nationale rechter over de gevolgen van de in geding zijnde nationale regeling in wezen identiek zijn aan hetgeen hij had opgemerkt in de zaken die tot het arrest Punto Casa en PPV hebben geleid.

24 De litigieuze regeling lijkt er niet toe te strekken het handelsverkeer tussen de Lid-Staten te regelen, of zij lijkt, in haar geheel beschouwd, geen ongelijke behandeling van binnenlandse en ingevoerde produkten met betrekking tot de toegang tot de markt te kunnen meebrengen. Dienaangaande zij opgemerkt, dat nationale regelingen die in het algemeen de handel in een produkt, en bijgevolg de invoer ervan, beperken, niet op deze enkele grond kunnen worden geacht de mogelijkheid van toegang tot de markt voor deze ingevoerde produkten in sterkere mate te beperken dan voor gelijksoortige binnenlandse produkten het geval is. Zoals het Hof in rechtsoverweging 13 van het arrest Keek en Mithouard heeft opgemerkt, volstaat het feit dat een nationale wettelijke regeling in het algemeen de omvang van de verkoop en, bijgevolg, die van de verkoop van produkten uit andere Lid-Staten kan beperken, niet om deze wettelijke regeling als een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking aan te merken.

25 Bovendien heeft het Plof herhaaldelijk erkend, dat een nationale regeling als die welke in het geding is, een doel nastreeft dat naar gemeenschapsrecht gerechtvaardigd is. Immers, in nationale regelingen die de openstelling van winkels op zondag beperken, komen bepaalde keuzen tot uiting die verband houden met nationale of regionale sociaal-culturele eigenheden. Plet staat aan de Lid-Staten om die keuzen te maken met inachtneming van de uit het gemeenschapsrecht voortvloeiende vereisten (zie onder meer arrest van 16 december 1992, zaak C-169/91, Council of the City of Stoke-on-Trent, Jurispr. 1992, blz. I-6635, r. o. 11).

26 Dienaangaande heeft het Hof in het arrest Council of the City of Stoke-on-Trent voor recht verklaard, dat het in artikel 30 vervatte verbod niet van toepassing is op een nationale regeling die detailhandelaren verbiedt hun winkels op zondag open te stellen.

27 Ten slotte moet worden vastgesteld, dat in de loop van de onderhavige procedure geen nieuw feit is aangevoerd dat eventueel een andere beoordeling zou kunnen rechtvaardigen dan die welke het Hof in de arresten Punto Casa en PPV, en Council of the City of Stoke-on-Trent heeft gegeven.

28 Mitsdien moet aan de nationale rechter worden geantwoord, dat artikel 30 van het Verdrag aldus moet worden uitgelegd, dat het niet van toepassing is op een nationale winkelsluitingsregeling die geldt voor alle marktdeelnemers die op het nationale grondgebied activiteiten ontplooien, en die, rechtens en feitelijk, de verhandeling van nationale produkten en die van produkten uit andere Lid-Staten gelijkelijk treft.

Artikel 52 van het Verdrag en richtlijn 64/223

29 In zaak C-332/94 vraagt de nationale rechter voorts, of artikel 52 van het Verdrag dan wel richtlijn 64/223 betreffende de verwezenlijking van de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten voor de werkzaamheden welke onder de groothandel ressorteren, in de weg staan aan een nationale winkelsluitingsregeling als die waarom het in het hoofdgeding gaat.

30 Richtlijn 64/223 beoogt op het gebied van werkzaamheden die onder de groothandel ressorteren, de verwezenlijking van de vrijheid van vestiging, zoals die, met rechtstreekse werking sedert het verstrijken van de overgangsperiode, door artikel 52 van het Verdrag wordt gewaarborgd (zie in die zin arrest van 12 november 1987, zaak 198/86, Conradi, Jurispr. 1987, blz. 4469, r. o. 8).

31 Bijgevolg dient richtlijn 64/223 in de onderhavige zaak niet los van artikel 52 van het Verdrag te worden onderzocht.

32 Met betrekking tot artikel 52 kan worden volstaan met de vaststelling dat, zoals reeds is opgemerkt, de betrokken wettelijke regeling geldt voor alle marktdeelnemers die op het nationale grondgebied activiteiten ontplooien, dat zij overigens niet tot doel heeft, de vestigingsvoorwaarden voor de betrokken ondernemingen te regelen, en ten slotte dat de beperkingen die zij voor de vrijheid van vestiging teweeg zou kunnen brengen, zo onzeker en indirect zijn, dat van de in de regeling vervatte verplichting niet kan worden gezegd, dat zij deze vrijheid belemmert.

33 Bijgevolg staat artikel 52 van het Verdrag noch richtlijn 64/223 in de weg aan een nationale winkelsluitingsregeling als die waarom het in het hoofdgeding gaat.

Richtlijn 83/189

34 In zaak C-332/94 wenst de nationale rechter ten slotte te vernemen, of richtlijn 83/189 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften, zoals gewijzigd bij richtlijn 88/182, van toepassing is op een nationale winkelsluitingsregeling als die waarom het in het hoofdgeding gaat.

35 Dienaangaande kan worden volstaan met de vaststelling dat, los van de toepasselijkheid van de richtlijn ten tijde van de litigieuze feiten, deze richtlijn ratione materiae niet van toepassing is op een nationale winkelsluitingsregeling als die waarom het in het hoofdgeding gaat.

36 Volgens artikel 8 van de richtlijn geldt de verplichting tot voorafgaande mededeling namelijk voor ieder ontwerp voor een technisch voorschrift.

37 Het begrip „technisch voorschrift” wordt in artikel 1, sub 5, van richtlijn 83/189 omschreven als „technische specificaties, met inbegrip van de hierop toepasselijke bestuursrechtelijke bepalingen die de jure of de facto moeten worden nageleefd voor het verhandelen of het gebruik in een Lid-Staat of in een groot deel van deze staat, met uitzondering van die welke door de plaatselijke overheid zijn vastgesteld”. Overeenkomstig artikel 1, sub 1, wordt onder „technische specificatie” verstaan „specificatie die voorkomt in een document ter omschrijving van de vereiste kenmerken van een produkt, zoals kwaliteitsniveaus, prestatie, veiligheid of afmetingen, met inbegrip van de voorschriften inzake terminologie, symbolen, proefnemingen en proefnemingsmethoden, verpakking, het merken of etiketteren, zoals die op het produkt van toepassing zijn”.

38 Derhalve geldt de in de richtlijn voorziene mededelingsplicht niet voor een nationale regeling waarin niet de vereiste kenmerken van een produkt, doch slechts de winkelsluitingstijden worden geregeld.

39 Bijgevolg is richtlijn 83/189 niet van toepassing op een nationale winkelsluitingsregeling als die waarom het in het hoofdgeding gaat.

Kosten

40 De kosten door de Griekse regering en de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.