Arrest van het Hof (Negende kamer) van 24 oktober 2024

Arrest

1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van richtlijn 2004/18/EG (PB 2014, L 94, blz. 65), zoals gewijzigd bij gedelegeerde verordening (EU) 2019/1828 van de Commissie van 30 oktober 2019 (PB 2019, L 279, blz. 25; hierna: „richtlijn 2014/24”), gelezen in samenhang met punt 2 van bijlage VII bij deze richtlijn.

2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Obshtina Pleven (gemeente Pleven, Bulgarije) en de rakovoditel na Upravliavashtia organ na Operativna programa „Regioni v rastezh” 2014‑2020 (hoofd van de beheersautoriteit voor het operationele programma „Regio’s in ontwikkeling” 2014‑2020, Bulgarije) over een besluit waarbij dat hoofd aan die gemeente een correctie heeft opgelegd van de uitgaven die in aanmerking komen voor financiering van een project betreffende een duurzame stadsstructuur uit dit operationele programma, wegens vermeende schending van de regels inzake overheidsopdrachten.

Toepasselijke bepalingen

Hoofdgeding en prejudiciële vraag

15 Op 10 juli 2020 heeft de gemeente Pleven een beheersovereenkomst gesloten met het Ministerstvo na regionalnoto razvitie i blagoustroystvoto (ministerie van Regionale Ontwikkeling en Openbare Werken, Bulgarije) voor de verkrijging, in het kader van het Operativna programa „Regioni v rastezh” 2014‑2020 (operationeel programma „Regio’s in ontwikkeling” 2014‑2020), van een subsidie voor de financiering van een project dat bijdraagt aan een duurzame stadsstructuur.

16 In dat kader heeft deze gemeente een aanbestedingsprocedure georganiseerd met de benaming „Uitvoering van bouwwerken voor de renovatie van lineaire objecten in de stedelijke omgeving van Pleven, bestaande uit drie percelen”. In de technische specificaties van perceel nr. 1 werd verwezen naar de normen BDS 624:87 (Betonnen stoepranden), BDS EN 1340:2005 (Betonnen stoepranden voor ondergronden. Eisen en testmethode) en EN 60332‑1‑2 (Beproeving van leidingen, geïsoleerde leidingen en glasvezelkabels op het gedrag bij brand. Deel 1‑2. Beproeving van de verticale brandvoortplanting bij een enkele geïsoleerde draad of enkele leiding. Procedure voor een 1 kW‑vlam met voormengsel). Deze technische specificaties bevatten niet de woorden „of gelijkwaardig”.

17 Op 19 februari 2021 is voor elk van de percelen van de overheidsopdracht een opdrachtnemer aangewezen. Op 23 maart 2021 is met de opdrachtnemer van perceel nr. 1 een overeenkomst gesloten voor een waarde van 1 449 180,17 Bulgaarse lev (BGN) (ongeveer 740 000 EUR) exclusief btw.

18 Bij besluit van 20 maart 2023 heeft het hoofd van de beheersautoriteit voor het operationele programma „Regio’s in ontwikkeling” 2014‑2020 een financiële correctie opgelegd van de uitgaven die in aanmerking komen voor financiering door de Bulgaarse Staat, overeenkomend met 25 % van de waarde van het contract. Deze financiële correctie is met name opgelegd op grond dat de procedure voor het plaatsen van de betrokken overheidsopdracht niet was gevoerd in overeenstemming met artikel 48, lid 2, van de wet inzake overheidsopdrachten, dat artikel 42 van richtlijn 2014/24 omzet en met name bepaalt dat elke technische specificatie van een overheidsopdracht die naar een norm verwijst, moet worden aangevuld met de woorden „of gelijkwaardig”. Door een dergelijke vermelding achterwege te laten, heeft de gemeente Pleven de mogelijkheid tot deelname aan deze procedure voor alle belangstellende ondernemers op ongerechtvaardigde wijze beperkt, hetgeen financiële gevolgen heeft, aangezien daardoor een risico van schade voor de begroting van de Europese Unie ontstaat.

19 De gemeente Pleven heeft bij de Administrativen sad Pleven (bestuursrechter Pleven, Bulgarije), de verwijzende rechter, beroep ingesteld tot nietigverklaring van dit besluit. Zij betoogt dat het weglaten van de woorden „of gelijkwaardig” er niet toe heeft geleid dat de potentiële deelnemers aan die procedure zijn ontmoedigd. Bouwproducten moeten immers in overeenstemming zijn met de in verordening nr. 305/2011 neergelegde essentiële voorschriften. De normen BDS EN 1340:2005 en EN 60332‑1‑2 vormen „geharmoniseerde normen” in de zin van deze verordening. Bijgevolg zijn er geen normen die gelijkwaardig zijn aan deze normen en elke andere norm is in strijd met de toepasselijke regeling.

20 In dit verband is volgens de uitleg in een aan de verwijzende rechter overgelegde brief van het Balgarski institut po standartizatsia (Bulgaars normalisatie-instituut) in 2005 de Bulgaarse norm BDS EN 1340:2005, die ten tijde van de opstelling van die brief van kracht was, in de plaats gekomen van de Bulgaarse norm BDS 624:1987. De norm BDS EN 60332‑1‑2:2006 is de Bulgaarse norm waarbij de Europese norm wordt ingevoerd die identiek is aan de internationale norm IEC 60332‑1‑2:2004. Het begrip „gelijkwaardigheid” heeft geen betekenis op het gebied van de internationale, Europese of nationale normalisatie, waarvan het beginsel juist is om voor elk voorwerp één norm vast te stellen.

21 Gelet op het feit dat de betrokken overheidsopdracht wordt gefinancierd uit de begroting van de Unie, merkt de verwijzende rechter op dat volgens punt 2 van bijlage VII bij richtlijn 2014/24 een „norm” een technische specificatie is waarvan de naleving niet verplicht is.

22 Volgens deze rechter zijn de bij hem aan de orde zijnde normen geharmoniseerde normen in de zin van verordening nr. 305/2011. In het licht van punt 40 van het arrest van 27 oktober 2016, James Elliott Construction (C‑613/14, EU:C:2016:821 ), en de punten 65 en 66 van het arrest van 17 december 2020, Duitsland/Commissie (C‑475/19 P en C‑688/19 P, EU:C:2020:1036 ), is deze rechter van oordeel dat dergelijke normen als bindend kunnen worden beschouwd.

23 Op basis daarvan vraagt deze rechter zich af of deze normen binnen de werkingssfeer van artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24 vallen en of een aanbestedende dienst verplicht is of het recht heeft om een gelijkwaardige norm te eisen.

24 In die omstandigheden heeft de Administrativen sad Pleven de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld:

„Moet artikel 42, lid 3, onder b), gelezen in samenhang met bijlage VII, punt 2, bij [richtlijn 2014/24] aldus worden uitgelegd dat een nationale regeling en rechtspraak toelaatbaar is volgens welke de aanbestedende dienst er steeds voor moet zorgen dat elke verwijzing naar een na te leven norm in de aankondiging van de opdracht vergezeld gaat van de woorden ‚of gelijkwaardig’, ook wanneer moet worden voldaan aan een geharmoniseerde norm die is vastgesteld krachtens [verordening nr. 305/2011] of krachtens de ingetrokken richtlijn 89/106/EEG van de Raad [van 21 december 1988 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake voor de bouw bestemde producten (PB 1989, L 40, blz. 12)]?”

Beantwoording van de prejudiciële vraag

25 Met zijn prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling die van de aanbestedende diensten verlangt dat zij de woorden „of gelijkwaardig” toevoegen in alle gevallen waarin de technische specificaties in de aanbestedingsstukken zijn geformuleerd onder verwijzing naar nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet, met inbegrip van geharmoniseerde normen die vallen onder verordening nr. 305/2011.

26 Om te beginnen moet worden opgemerkt dat uit het verzoek om een prejudiciële beslissing niet kan worden afgeleid dat de geraamde waarde van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde opdracht gelijk is aan of hoger is dan de in artikel 4, onder a), van richtlijn 2014/24 vastgestelde drempel van 5 350 000 EUR met betrekking tot overheidsopdrachten voor werken, en dat deze opdracht dus binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt.

27 Hoe dan ook blijkt uit vaste rechtspraak van het Hof dat wanneer een nationale regeling zich voor haar oplossingen voor situaties waarop een handeling van de Unie niet van toepassing is, rechtstreeks en onvoorwaardelijk conformeert aan de in die handeling gekozen oplossingen, de Unie er stellig belang bij heeft dat de overgenomen bepalingen van die handeling op eenvormige wijze worden uitgelegd. Daardoor kunnen immers uiteenlopende uitleggingen in de toekomst worden vermeden en kunnen deze situaties op dezelfde wijze worden behandeld als situaties die wel binnen de werkingssfeer van die bepalingen vallen (arrest van 7 december 2023, Obshtina Razgrad, C‑441/22 en C‑443/22, EU:C:2023:970, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

28 In dit verband heeft het Hof reeds geoordeeld dat de wet inzake overheidsopdrachten, waarbij richtlijn 2014/24 in Bulgaars recht is omgezet, algemeen van toepassing is op alle procedures voor het plaatsen van met Europese middelen gesubsidieerde overheidsopdrachten, ongeacht de waarde van de opdrachten (arrest van 7 december 2023, Obshtina Razgrad, C‑441/22 en C‑443/22, EU:C:2023:970, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

29 Uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde overheidsopdracht wordt gefinancierd uit de begroting van de Unie en dat de wet inzake overheidsopdrachten artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24 in Bulgaars recht omzet, zodat de in die bepaling neergelegde regels van toepassing zijn op deze overheidsopdracht.

30 In die omstandigheden staat het feit dat de geraamde waarde van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde opdracht niet uit dit verzoek blijkt, er niet aan in de weg dat het Hof de prejudiciële vraag beantwoordt.

31 Tegen de achtergrond van deze voorafgaande verduidelijkingen moet worden opgemerkt dat artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24 bepaalt dat de technische specificaties met name worden geformuleerd door verwijzing, in volgorde van voorkeur, naar nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet, internationale normen of nationale normen. Deze bepaling bepaalt ook dat „elke verwijzing” vergezeld gaat van de woorden „of gelijkwaardig”.

32 Uit de bewoordingen van deze bepaling blijkt dat de woorden „of gelijkwaardig” altijd moeten worden toegevoegd wanneer technische specificaties worden geformuleerd onder verwijzing naar normen, met inbegrip van nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet. Deze bepaling voorziet niet in een uitzondering voor geharmoniseerde normen in de zin van artikel 2, punt 11, van verordening nr. 305/2011.

33 Een dergelijk vereiste is overigens in overeenstemming met bijlage VII, punt 2, bij richtlijn 2014/24, waarin de term „norm” wordt gedefinieerd als een technische specificatie die door een erkende internationale, Europese of nationale normalisatie-instelling is vastgesteld voor herhaalde of voortdurende toepassing, waarvan de naleving niet verplicht is en die ter beschikking van het publiek is gesteld.

34 Derhalve kan een nationale regeling niet worden bekritiseerd op grond dat zij van de aanbestedende diensten verlangt dat zij de woorden „of gelijkwaardig” toevoegen in alle gevallen waarin technische specificaties worden geformuleerd onder verwijzing naar normen.

35 Deze uitlegging wordt bevestigd door de vaststelling dat de inschrijver overeenkomstig artikel 42, lid 5, van deze richtlijn, wanneer de aangeboden werken, leveringen of diensten niet in overeenstemming zijn met technische specificaties die overeenkomstig artikel 42, lid 3, onder b), van die richtlijn zijn geformuleerd onder verwijzing naar normen, in zijn inschrijving kan aantonen dat de voorgestelde oplossingen op gelijkwaardige wijze voldoen aan de in die technische specificaties gestelde eisen.

36 De beoordeling in punt 34 van het onderhavige arrest vindt ook steun in het in overweging 74 van richtlijn 2014/24 genoemde doel van deze richtlijn, namelijk dat de door aanbestedende diensten opgestelde technische specificaties het mogelijk maken overheidsopdrachten open te stellen voor mededinging en met name de diversiteit van technische oplossingen op de markt tot uiting te brengen.

37 Uit een en ander volgt dat het in casu irrelevant is dat de norm EN 1340:2003, die is omgezet bij de door de verwijzende rechter vermelde norm BDS EN 1340:2005, zonder nadien te zijn vervangen of achterhaald, voorkomt op de lijst van geharmoniseerde normen die is opgenomen in de laatste mededeling van de Commissie die in het kader van de uitvoering van verordening nr. 305/2011 is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (PB 2018, C 92, blz. 139). Evenmin is relevant dat de norm EN 60332‑1‑2:2004 ten tijde van de feiten die aan het hoofdgeding ten grondslag liggen, voorkwam op de lijst van geharmoniseerde normen die in het Publicatieblad van de Europese Unie was bekendgemaakt bij een mededeling van de Commissie in het kader van de uitvoering van richtlijn 2014/35 (PB 2018, C 326, blz. 4).

38 Gelet op een en ander moet op de gestelde vraag worden geantwoord dat artikel 42, lid 3, onder b), van richtlijn 2014/24 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling die van de aanbestedende diensten verlangt dat zij de woorden „of gelijkwaardig” toevoegen in alle gevallen waarin de technische specificaties in de aanbestedingsstukken zijn geformuleerd onder verwijzing naar nationale normen waarin Europese normen zijn omgezet, met inbegrip van geharmoniseerde normen die vallen onder verordening nr. 305/2011.

Kosten

39 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.