College van Beroep voor het bedrijfsleven, 16-04-2019, ECLI:NL:CBB:2019:158, 18/994 en 18/995

De rechtbank heeft de beroepen tegen de bestreden besluiten ongegrond verklaard. Daartoe heeft de rechtbank, voor zover in de onderhavige hoger beroepen nog van belang, in de aangevallen uitspraken overwogen dat appellanten niet hebben betwist dat zij een hogere pandbeleningsvergoeding in rekening hebben gebracht dan wettelijk is toegestaan. De rechtbank heeft appellanten niet gevolgd in hun beroepsgrond dat deze regelgeving buiten toepassing moet blijven omdat daarmee de verdiencapaciteit van appellanten wordt beperkt en de goodwill van appellanten daardoor minder waard is geworden. Appellanten hebben onvoldoende aannemelijk gemaakt dat sprake is van een aantasting van eigendomsrecht. Voor zover dat al het geval zou zijn, hebben appellanten onvoldoende aannemelijk gemaakt dat sprake is van goodwill die zou vallen onder het beschermingsbereik van artikel 1 van het Eerste Protocol (EP) bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Voor zover de aantasting van de goodwill bestaat uit beperking van de verdiencapaciteit gaat het om toekomstige inkomsten die niet reeds zijn verdiend of waarop reeds rechtens afdwingbare aanspraken bestaan. Van een schending van artikel 14 van het EVRM (verbod van discriminatie) is evenmin sprake. Daarbij is van belang dat alle pandhuizen de gelegenheid is geboden om zich aan de nieuwe situatie aan te passen doordat de maximale pandbeleningsvergoeding stapsgewijs is ingevoerd en het percentage op zo’n niveau is vastgesteld dat de meest efficiënte pandhuizen nog winst kunnen maken. De keuze van appellanten om een bedrijfsmodel te hanteren waarmee zij zich, voorafgaand aan de inwerkingtreding van de nieuwe wet, kennelijk in een andere positie hebben gebracht dan andere pandhuizen, in het bijzonder de gemeentelijke pandhuizen, is een commerciële keuze geweest die appellanten zelf hebben gemaakt. Die keuze en de daaruit voortvloeiende gevolgen dienen voor hun eigen rekening en risico te blijven.

Ten aanzien van de hoogte van de boetes die ACM heeft opgelegd, heeft de rechtbank geoordeeld dat geen sprake is van verminderde verwijtbaarheid die noopt tot matiging van de opgelegde boetes. De invoering van een maximaal rentepercentage was voorzienbaar en appellanten hadden hun bedrijfsvoering daarop kunnen inrichten. De gevolgen van de door appellanten in dat verband gemaakte bedrijfsmatige keuzes komen voor hun rekening en risico. Zij kunnen zich dus niet met succes erop beroepen dat zij zich genoodzaakt achten een hoger rentepercentage in rekening te blijven brengen. Verder heeft ACM terecht het aantal overeenkomsten waarbij een te hoge vergoeding in rekening is gebracht en de extra inkomsten die appellanten daarmee hebben gegenereerd, betrokken bij de beoordeling van de ernst van de overtredingen. Bij die beoordeling zijn de winst en ook het bedrijfsresultaat echter niet relevant, nu de hoogte hiervan onderhevig is aan overige in dit verband niet relevante factoren. Ook de omstandigheid dat klanten (kennelijk) op zichzelf tevreden zijn met de dienstverlening van appellanten doet niet af aan de ernst van de overtreding. Naar het oordeel van de rechtbank heeft ACM ten aanzien van appellante 7 de omstandigheid dat zij ruim drie maanden doelbewust is doorgegaan met het in rekening brengen van een te hoge pandbeleningsvergoeding nadat zij hiermee door ACM werd geconfronteerd terecht aangemerkt als boete-verhogende omstandigheid. Van boete-verlagende omstandigheden is voorts geen sprake. Het al dan niet vereenvoudigd afdoen van een zaak betreft een discretionaire bevoegdheid van ACM en de medewerking van appellanten aan het onderzoek van ACM is niet verder gegaan dan op grond van artikel 5:20, eerste lid, van de Awb is vereist. Van een ongelijke behandeling van appellanten onderling is voorts niet gebleken. De verschillen in hoogte van de boetes zijn onder meer het gevolg van een verschil in het aantal door appellanten gesloten overeenkomsten waarbij een te hoge rente in rekening is gebracht en de duur van de overtreding. De rechtbank heeft tot slot het betoog van appellanten dat zij onvoldoende draagkracht hebben om de boetes te kunnen voldoen, verworpen.