Gerechtshof Amsterdam, 21-01-2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:121, 200.268.886/01

Sinds oktober 1994 exploiteren Yin Yang c.s. onder de naam Saunaclub Yin Yang aan de [adres] een ontmoetingscentrum volgens het concept van de Freikörperkultur. Tegen betaling van een toegangsprijs van € 60,00 kunnen bezoekers gebruik maken van de in de club aanwezige voorzieningen en seks hebben met andere daarin geïnteresseerde bezoekers. Binnen de groep vervult CS Bedrijven een intermediaire functie voor het betalingsverkeer. Zij incasseert de entreegelden en verdeelt deze volgens een vaste verdeelsleutel over de ondernemingen die daartoe gerechtigd zijn, te weten CS Sauna, CS Horeca en Yin Yang.

Yin Yang c.s. bankieren of bankierden bij ING Bank, met onder meer een tussen CS Bedrijven en ING Bank onder nummer 115300 gesloten overeenkomst 'verpakt afstorten' om storting van contante gelden door Yin Yang c.s. mogelijk te maken.

Eind november 2016 heeft de politie een doorzoeking gedaan in de club. Daarbij zijn het pand, de lockers van bezoekers en geparkeerde auto's doorzocht. Bij de doorzoeking zijn drugs en contant geld aangetroffen en, in het pand en in auto's van bezoekers, onder meer enkele busjes pepperspray, een taser en een stiletto. De doorzoeking heeft de nodige aandacht van de pers gehad. Daarna heeft ING Bank een klantonderzoek uitgevoerd.

Bij brief van 10 maart 2017 heeft ING Bank de overeenkomst 'verpakt afstorten' per direct opgezegd. Als reden daarvoor heeft ING Bank in de brief gegeven:

In een brief van de politie aan de advocaat van Yin Yang c.s. van 13 maart 2017 staat dat er geen aanwijzing was voor vrouwenhandel.

Bij brieven van 14 april 2017 heeft ING Bank aan Yin Yang c.s. meegedeeld dat zij de bankrelatie wil beëindigen omdat zij er geen vertrouwen meer in heeft dat die kan worden voortgezet. Zij heeft aangekondigd alle zakelijke rekeningen van Yin Yang c.s. te zullen opheffen, met inachtneming van een opzegtermijn van drie maanden. Als reden voor de opzegging is onder meer gegeven dat in de onderzoeksperiode van een jaar (februari 2016-februari 2017) in totaal € 4.839.802,77 aan contant geld gestort is, tegenover € 920.257,38 aan pintransacties en dat er in die periode 1.210 coupures van € 500,00 en 650 coupures van € 200,00 op de rekening van CS Bedrijven zijn afgestort. Yin Yang c.s. hebben in de visie van ING Bank onvoldoende gegevens aangeleverd om de herkomst van deze gelden te kunnen achterhalen.

Yin Yang c.s. hebben zich vervolgens tot de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam gewend en gevorderd ING Bank te veroordelen tot voortzetting van de bankrelatie. Bij vonnis van 24 mei 2017 heeft de voorzieningenrechter de gevraagde voorzieningen geweigerd. Het hof heeft dit vonnis bij arrest van 13 juli 2017 vernietigd en ING Bank veroordeeld de relatie met CS Bedrijven voort te zetten tot 1 januari 2018. Het hof heeft daarbij overwogen:

Wel is het hof anders dan de voorzieningenrechter voorshands van oordeel dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn indien Yin Yang c.s. op basis van de vooralsnog enkele verdenking van betrokkenheid bij witwassen de toegang tot deelname aan het giraal verkeer reeds thans geheel wordt onthouden, met als dreigend gevolg dat zij haar onderneming zal moeten staken.

Yin Yang c.s. dienen de kans te krijgen om (...) hun onderneming voort te zetten en zo mogelijk een andere bank te zoeken. (...) [Yin Yang c.s. moeten voorlopig] kunnen blijven beschikken over in ieder geval één bankrekening waarmee zij ten behoeve van hun onderneming de noodzakelijke girale betalingen zullen kunnen blijven verrichten. Het hof zal de gevorderde voorlopige voorzieningen derhalve slechts in die zin toewijzen dat ING zal worden veroordeeld de bankrelatie ter zake van de zakelijke rekening met Stichting CS Bedrijven voort te zetten tot 1 januari 2018."

Yin Yang c.s. hebben andere banken benaderd, tot dusver zonder resultaat. Verder hebben zij maatregelen getroffen ter beperking van het integriteitsrisico van ING Bank, zoals onder meer het instellen van de regel dat met ingang van 15 juli 2017 biljetten van € 500,00 en € 200,00 niet meer worden geaccepteerd, het door middel van kortingen stimuleren van girale betalingen en het volgen van een Wwft-cursus door het personeel.

In een e-mailbericht van 1 november 2017 heeft het Openbaar Ministerie de bestuurders van Yin Yang c.s. ( [X] en [Y] , hierna: de heren [X en Y] ) geïnformeerd dat zij zullen worden vervolgd voor witwassen van € 140.000,00 en het zonder vergunning uitvoeren van wisseltransacties in hun bedrijf, en dat zij worden verdacht van valsheid in geschrift, omdat het erop lijkt dat de boekhouding niet correspondeert met de werkelijke omzet.

Bij brief van 8 november 2017 heeft ING Bank de bankrelatie met CS Bedrijven opgezegd per 1 januari 2018. Yin Yang c.s. hebben zich vervolgens weer tot de voorzieningenrechter gewend en voortzetting van de bankrelatie en de overeenkomst 'verpakt afstorten' gevorderd. Bij vonnis van 6 december 2017 heeft de voorzieningenrechter de gevraagde voorziening geweigerd, overwegend dat Yin Yang c.s. tot dan toe onvoldoende concrete maatregelen hadden genomen om het dreigende reputatie- en integriteitsrisico voor ING Bank te verminderen, terwijl dat wel op hun weg had gelegen, en verder dat zij zich onvoldoende hadden ingespannen om een andere bank bereid te vinden een relatie met hen aan te gaan. Dat vonnis heeft het hof grotendeels bekrachtigd bij arrest van 19 januari 2018. Wel heeft het hof ING Bank veroordeeld de bankrelatie ter zake van de zakelijke rekening en de overeenkomst 'verpakt afstorten' met CS Bedrijven voort te zetten tot en met 16 februari 2018. Hiertoe heeft het hof overwogen dat van ING Bank in redelijkheid kon worden verlangd dat zij Yin Yang c.s. tot en met die datum de tijd gaf om zich nader voor te bereiden op de beëindiging van de relatie.

Bij brief van 8 juni 2018 heeft het Openbaar Ministerie het volgende aan ING Bank geschreven:

Omdat ING Bank niet bereid was de opzegging te heroverwegen, hebben Yin Yang c.s. haar opnieuw gedagvaard in kort geding. De voorzieningenrechter heeft bij vonnis van 2 november 2018, zoals hersteld bij herstelvonnis van 23 november 2018, ING Bank veroordeeld de bankrelaties met Yin Yang c.s. te continueren, de overeenkomst 'verpakt afstorten' te continueren nadat Yin Yang c.s. zouden hebben aangetoond dat het kassasysteem functioneert zoals in het vonnis omschreven, en Yin Yang c.s. toe te staan dat de na 10 maart 2017 niet afgestorte contante inkomsten bij ING Bank worden afgestort, voor zover uit de boekhouding van Yin Yang c.s. blijkt dat dit inkomsten uit entreegelden en baromzet betreft. De voorzieningenrechter was onder meer van oordeel dat met het eindigen van de strafzaak tegen Yin Yang c.s. en de heren [X en Y] en de door Yin Yang c.s. getroffen maatregelen niet langer sprake was van een reputatie- en integriteitsrisico voor ING Bank en dat Yin Yang c.s. voldoende aannemelijk hadden gemaakt dat zij bij andere banken niet terecht kunnen. Hieraan heeft zij de conclusie verbonden dat de opzegging van de relatie met Yin Yang c.s. naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.

ING Bank heeft geweigerd de overeenkomst 'verpakt afstorten' te herstellen, omdat haars inziens de door Yin Yang c.s. overgelegde stukken (waaronder uitdraaien uit het kassasysteem en allerlei financiële stukken) onvoldoende duidelijkheid geven over de herkomst van de gelden en het kassasysteem daarom niet functioneert.

Yin Yang c.s. hebben daarop wederom de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam aangezocht. Bij vonnis van 17 januari 2019 is ING Bank op straffe van verbeurte van dwangsommen veroordeeld het vonnis van 2 november 2018 en het herstelvonnis van 23 november 2018 na te komen. Het geïnstalleerde kassasysteem was naar het oordeel van de voorzieningenrechter afdoende.

Bij arrest van 30 juli 2019 heeft het hof de vonnissen van 2 november 2018, 23 november 2018 en 17 januari 2019 vernietigd en de vorderingen van Yin Yang c.s. alsnog afgewezen. Het hof heeft overwogen, verkort weergegeven, dat de vraag of de bodemrechter zal oordelen dat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat ING Bank jegens Yin Yang c.s. van haar contractuele opzegbevoegdheid gebruik heeft gemaakt, beoordeeld dient te worden naar de stand van zaken ten tijde van de opzegging (rov. 3.5). Verder heeft het hof overwogen, verkort weergegeven, dat het sepot van de vervolging van Yin Yang en de tussen het Openbaar Ministerie en de heren [X en Y] getroffen schikking geen aanleiding geven om te oordelen dat de beëindiging van de bankrelaties niet rechtsgeldig is geschied, dat daarnaast inmiddels is gebleken dat de club op last van de burgemeester van Roermond op de voet van art. 13b Opiumwet per 25 februari 2019 voor de duur van een jaar is gesloten en dat Yin Yang c.s. met de door hen getroffen maatregelen de bij ING Bank bestaande zorgen over het witwasrisico niet op adequate wijze hebben geadresseerd (rov. 3.6). Yin Yang c.s. hebben cassatieberoep tegen dit arrest ingesteld.

Bij brief van 5 augustus 2019 heeft ING Bank aan Yin Yang c.s. geschreven dat de klantrelaties met CS Sauna, CS Horeca, Yin Yang, MSB, Vocu en Roerdalhoeve op grond van de overwegingen genoemd in haar brief van 14 april 2017 en het laatste arrest van het gerechtshof zijn beëindigd per 14 april 2017 en dat de relatie met CS Bedrijven op grond van het arrest van 13 juli 2017 is beëindigd per 1 januari 2018. ING Bank heeft in deze brief aangekondigd over te gaan tot afwikkeling van alle betrokken rekeningen.