Gerechtshof Amsterdam, 28-12-2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:4148, 200.290.068/01

Sinds 2 mei 2018 heeft ISOOK een betaalrekening en een spaarrekening bij ABN AMRO. De Algemene Bankvoorwaarden 2017 (ABV) zijn van toepassing op de relatie tussen partijen. De ABV luiden voor zover van belang als volgt:

Artikel 2 - Zorgplicht

Wij hebben een zorgplicht. U bent ook zorgvuldig tegenover ons en u mag van onze dienstverlening geen misbruik maken.

U geeft ons, als wij daarom vragen, de informatie en documentatie die wij daarvoor nodig hebben. Als het u duidelijk moet zijn dat wij die informatie of documentatie nodig hebben, geeft u die uit uzelf.

U mag onze diensten of producten alleen gebruiken waarvoor ze zijn bedoeld en hiervan geen misbruik (laten) maken. Denkt u bij misbruik bijvoorbeeld aan strafbare feiten of activiteiten die schadelijk zijn voor ons of onze reputatie of die de werking en betrouwbaarheid van het financiële stelsel kunnen schaden.

Artikel 3 - Activiteiten en doeleinden

Wij vragen u om informatie om misbruik te voorkomen en risico’s te beoordelen.

(...)

Artikel 35 - Opzegging van de relatie

(...)

In de eerste vragenbrief vraagt ABN AMRO voor zover van belang:

(1) wat de activiteiten van ISOOK zijn en in welke landen zij actief is;

(2) welke financiële instelling het betalingsverkeer heeft verzorgd van 2000 tot 2018 en wat de reden is geweest voor beëindiging van deze relatie;

(3) wat de reden is voor het aanhouden van een rekening bij Bunq-bank en waar die rekening voor wordt gebruikt;

(4) wat de aard en achtergrond is van contante stortingen van € 55.000 in de periode van 4 tot 9 september 2018 en van € 16.500 in de periode van 3 juli tot 4 september 2019 en van bijschrijvingen van SumUp Payments en de Stichting Huda TV, met het verzoek dit te documenteren;

(5) wat de herkomst is van het vermogen van € 1.419.661,59 waarover ISOOK volgens ABN AMRO op 31 december 2017 beschikte, met het verzoek de herkomst te documenteren;

(6) wat de opinie van ISOOK is over berichten in de media waarin zij en/of haar bestuurders in verband worden gebracht met witwassen en terrorismefinanciering;

(7) of gerechtelijke onderzoeken lopen naar ISOOK en/of haar bestuurders en, zo ja, wat de status is van deze onderzoeken.

Met een eind oktober 2019 verzonden brief heeft ISOOK gereageerd op de eerste vragenbrief. Voor zover van belang heeft zij het volgende geantwoord op de vragen van ABN AMRO:

vraag (1): ISOOK heeft een toelichting gegeven op haar activiteiten, met de mededeling dat die alleen in Nederland plaatsvinden en:

De stichting is de afgelopen jaren voornamelijk bezig geweest met het inzamelen van gelden bij de gemeenschap voor de renovatie van het pand waar de stichting is gehuisvest. Het inzamelen van gelden is een tijdelijk project, vooralsnog is het renoveren nog niet afgerond. Het inzamelen van deze gelden heeft plaatsgevonden op verschillende manieren, namelijk binnen de gemeenschap, via Social media en andere mediaplatforms.

vraag (2): ISOOK heeft geantwoord dat zij een zakelijke rekening had bij ING en:

Zowel de stichting als ING besloten in 2018 om de samenwerking te beëindigen. De situatie van ING destijds en de commotie over de stichting in de media destijds lieten verdere samenwerking niet toe.

vraag (3): De stichting beschikt over een bankrekening bij Bunq-bank, omdat het middels Bunq mogelijk is een project aan te maken, namelijk Bunq.me. Middels Bunq.me heeft de stichting een betaallink verspreid binnen de gemeenschap, zodoende gelden in te zamelen voor renovatie van het pand. (...)

vraag (4): Zoals bij u inmiddels bekend is, is de stichting bezig met het renoveren van het pand waarin de stichting is gehuisvest. De stichting organiseert hiervoor benefieten waarbij de gemeenschap gelden doneert. Deze donaties bestaan uit o.a. pinbedragen (via SumUp) en contante donaties. De contante donaties zijn dus op de ABN-AMRO-rekening gestort. In de bijlage treft u het kasboek van de stichting.

Naast het kasboek, dat betrekking heeft op 2019, is een lijst met donateurs die maandelijks doneren (hierna: de donateurenlijst) bijgevoegd. De namen van de donateurs zijn niet vermeld in het kasboek en zijn zwartgemaakt op de donateurenlijst. ISOOK heeft verder geantwoord dat zij tijdens benefieten voor het inzamelen van gelden voor de renovatie gebruik heeft gemaakt van de dienstverlening van SumUp, een bedrijf dat pinautomaten verstrekt, en dat Stichting Huda TV, een media-platform dat online gelden inzamelt voor goede doelen, een aantal donaties heeft verricht ten behoeve van de renovatie.

vraag (5): Het is voor de stichting niet duidelijk hoe ABN AMRO aan het bedrag van 1.419.661,59 euro komt. Als u dit kenbaar kan maken, dan zou de stichting hierop in kunnen gaan.

vraag (6) en (7): De opinie van de stichting over de berichtgeving in de media is dat deze voornamelijk eenzijdig en niet geheel kloppend zijn. Er was een onderzoek gaande naar de financiën van de stichting sinds eind 2016. Dit onderzoek is begin 2018 afgerond, echter tot op heden heeft de stichting niet vernomen van de FIOD en is er niemand van het bestuur vervolgt of berecht voor de genoemde delicten. De stichting wil u tevens duidelijk maken dat het genoemde artikel uit het NRC over de koranschool niets met de stichting of haar activiteiten te maken heeft. Tevens heeft de stichting geen relatie met de betreffende koranschool.

Bij brief van 8 november 2019 (hierna: de tweede vragenbrief) heeft ABN AMRO nadere vragen gesteld, voor zover van belang (8) wat de exacte reden van beëindiging van de bancaire relatie met ING was, met het verzoek om dit te documenteren met een kopie van de opzeggingsbrief van ING. ABN AMRO heeft verder gevraagd om verstrekking van:

(9) een overzicht van de transacties via Bunq-bank in de periode 2018-2019;

(10) een specificatie van de in het kasboek vermelde donaties vanaf € 1.000, met een verzoek deze te documenteren;

(11) onafhankelijke documentatie waaruit volgt dat de donaties van Stichting Huda TV op de geschetste wijze zijn verkregen;

(12) de door de accountant opgestelde jaarrekeningen over de boekjaren 2017 en 2018;

(13) een verklaring van de officier van justitie waaruit volgt dat het FIOD-onderzoek begin 2018 is afgerond en niet tot vervolging wordt overgegaan.

Verder heeft ABN AMRO vraag (4) en (5) herhaald, waarbij zij bij vraag (5) heeft toegevoegd dat zij het daarin genoemde bedrag aan eigen vermogen uit de concept-jaarrekening heeft afgeleid.

Bij brief van 3 december 2019 heeft ISOOK gereageerd op de tweede vragenbrief. Voor zover van belang heeft zij het volgende geantwoord op de vragen van ABN AMRO:

vraag (8): De relatie met ING is door ons beëindigd. We kregen in die tijd ook heel veel inhoudelijke vragen. Wij waren over alle antwoorden heel transparant en zelfs hebben wij het gehele boekhouding overhandigd. ING ging zo ver met de vragen die ze stelden waar wij op een gegeven moment het gevoel hadden dat we weggepest werden dan dat ze werkelijk het nodige informatie aan het inwinnen waren. (...)

vraag (10): Alle contante bedragen die bij ons worden ingezameld worden netjes in het kasboek verzameld. De stichting houd op verschillende manieren inzamelingen. Elke vrijdag tijdens de vrijdaggebed waar echter tegen de 500 bezoekers hebben doen we een inzameling. Ook hebben we in het gebouw een donatie box waar de bezoekers een donatie in kunnen doen. We worden ook vaak uitgenodigd bij andere moskeeën om daar tijdens een vrijdaggebed in te zamelen. Ook hebben we met al onze leden bij het begin van de bouw een bedrag afgesproken die voldaan moet worden en dat was een bedrag van 1800 euro per lid. Vervolgens is dat verhoogd met 1000 euro en vervolgens hebben we dat verhoogd met 300 euro. De leden zijn vrij om dat te betalen zoals ze dat willen en sommige leden betalen dat contant. Oo(k) houden we om de aantal maanden een evenement/benefiet zoals eerder al verteld. Al deze bedragen worden dagelijks bij elkaar opgeteld en vervolgens genoteerd in het kasboek. Wij hebben niet overal een specificatie per bedrag waar het vandaan komt omdat het bijna onmogelijk voor ons is om dat bij te houden. (...)

vraag (12): De jaarrekening moeten wij u verder verschuldigd blijven omdat de boekhouder op dit moment niet aanwezig is en we beschikken op dit moment niet over deze stukken. We zouden dit eventueel in een later stadium kunnen opsturen.

In antwoord op vraag (13) heeft ISOOK geschreven dat zij niet heeft aangegeven dat niet zal worden overgegaan tot vervolging, maar dat mondeling aan haar advocaat is medegedeeld dat het onderzoek is afgerond en dat zij in afwachting is van een vervolgingsbeslissing. In antwoord op vraag (9) heeft ISOOK verwezen naar bijgevoegde bankafschriften van haar rekening bij Bunq-bank en in antwoord op vraag (11) heeft zij documentatie van Stichting Huda TV overgelegd. Op de herhaalde vraag (4) heeft ISOOK geantwoord dat de stortingen geregistreerd zijn in het kasboek, waarin ook de herkomst van de stortingen is terug te vinden. En:

Als we een bedrag van ongeveer 5000 euro contant hebben ingezameld doen we dat storten op het rekeningnummer. D(at) is wat we kunnen uitleggen over deze bedragen en wat we hieruit kunnen begrijpen. Mocht dit niet het antwoord zijn vragen wij nader uitleg wat u bedoelt. Wij weten verder ook niet meer te documenteren dan dit kasboek.

Het antwoord op vraag (5) luidt dat dit hoogstwaarschijnlijk de waarde is van het in 2001 door ISOOK aangekochte pand.

Bij brief van 18 december 2019 (hierna: de derde vragenbrief) heeft ABN AMRO verzocht om aanvullende informatie en documentatie. ABN AMRO heeft vraag (8) herhaald, omdat ISOOK eerder heeft laten weten dat de bankrelatie ook op verzoek van ING werd beëindigd. Naar aanleiding van het antwoord op vraag (4) heeft ABN AMRO opgemerkt dat het vaststellen van de herkomst van contante stortingen onderdeel vormt van het cliëntenonderzoek waartoe zij verplicht is. ABN AMRO heeft naar aanleiding van de antwoorden van ISOOK opgemerkt dat zij niet aan deze verplichting kan voldoen en heeft gevraagd (14) om een nadere, met stukken onderbouwde toelichting op een aantal contante opnames en stortingen die in het kasboek staan vermeld, waaronder donaties aan goud. ABN AMRO heeft erop gewezen dat zij wettelijk verplicht is onderzoek te doen naar de herkomst van het vermogen van haar klanten en heeft vraag (12) herhaald. Verder heeft ABN AMRO gevraagd om afschriften van de volgende stukken:

(15) de door het bestuur vastgestelde investeringsbegroting met betrekking tot de renovatie van het pand, onderbouwd met de geaccepteerde offertes van bouw- en aannemingsbedrijven;

(16) documentatie, zoals afschriften van bestuursbesluiten, waaruit de verplichting blijkt om de in antwoord op vraag (10) genoemde financiële bijdrage te leveren aan de renovatie van het pand.

ABN AMRO heeft tot slot gevraagd (17) naar de reden van de (volgens haar) frequente wisselingen van de bestuurssamenstelling en naar de criteria die ISOOK hanteert bij selectie en screening van kandidaat-bestuursleden.

Bij brief van 20 januari 2020 heeft ISOOK gereageerd op de derde vragenbrief. Op vraag (7) heeft zij geantwoord dat de bankrelatie op verzoek van ISOOK en ING is opgezegd. Zij heeft daarbij toegelicht:

De opzegging is daadwerkelijk door ING gedaan, echter is dit het gevolg van de keuze van de stichting om niet meer te reageren op de vragen die vanuit ING werden gesteld. En zoals eerder aangegeven gingen de vragen voor (ons) te ver. (...)

In antwoord op vraag (14) heeft ISOOK met een beroep op de Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679, hierna: AVG) geantwoord dat zij de gevraagde gegevens over de donaties alleen na toestemming van de donateur kan verstrekken en dat het gaat om religiegebonden bijzondere persoonsgegevens in de zin van de AVG. ISOOK heeft verder te kennen gegeven dat zij op dit punt aan haar verplichting heeft voldaan door het kasboek over te leggen. ISOOK heeft ter onderbouwing van de in de door ABN AMRO aangeduide contante opnames stukken toegezonden, waaronder een in de Arabische taal gestelde overeenkomst. Op vraag (12) heeft ISOOK geantwoord dat er contact is geweest met de boekhouder en dat de jaarrekeningen in de nabije toekomst zullen worden opgestuurd, op vraag (15) heeft ISOOK een offerte/contract voor de bouw toegezonden en verwezen naar de te zijner tijd op te sturen jaarrekeningen en op vraag (16) heeft ISOOK toegelicht dat geen sprake is van een echte verplichting van haar achterban, maar van een geloofsplicht, en dat tijdens de gebeden steeds is opgeroepen om te doneren. Op vraag (17) heeft ISOOK geantwoord dat dit een bestuursaangelegenheid is, die zij niet relevant acht voor haar bancaire relatie.

ABN AMRO heeft bij brief van 29 januari 2020 (hierna: de vierde vragenbrief) gevraagd om toezending van de jaarcijfers over 2017 en 2018 overeenkomstig de planning van de boekhouder van ISOOK, met de opmerking dat zij in dat kader 15 maart 2020 agendeert. Daarbij heeft ABN AMRO laten weten:

Indien u nalaat de gevraagde informatie en documentatie te verstrekken of als u, naar onze mening, ontoereikende informatie en documentatie verstrekt, kan de bank niet aan haar wettelijke verplichtingen voldoen. Dat kan en mag niet van de bank gevraagd worden. Dit kan betekenen dat de bank de relatie met u beëindigt.