Gerechtshof Amsterdam, 09-01-2024, ECLI:NL:GHAMS:2024:59, 200.300.556/01
Gerechtshof Amsterdam, 09-01-2024, ECLI:NL:GHAMS:2024:59, 200.300.556/01
Gegevens
- Instantie
- Gerechtshof Amsterdam
- Datum uitspraak
- 9 januari 2024
- Datum publicatie
- 7 maart 2024
- ECLI
- ECLI:NL:GHAMS:2024:59
- Formele relaties
- Cassatie: ECLI:NL:HR:2025:761
- Zaaknummer
- 200.300.556/01
Inhoudsindicatie
Renteswap. Vordering verjaard.
Uitspraak
afdeling civiel recht en belastingrecht, team I
zaaknummer : 200.300.556/01
zaaknummer rechtbank Amsterdam : C/13/664911 / HA ZA 19-414
arrest van de meervoudige burgerlijke kamer van 9 januari 2024
inzake
de stichting
STICHTING SWAPSCHADE,
gevestigd te Naarden,
in haar hoedanigheid van procesgevolmachtigde van de naamloze vennootschap
SnowWorld Leisure N.V.,
gevestigd te Zoetermeer,
appellante,
advocaat: mr. M. Wolters te Amsterdam,
tegen
de naamloze vennootschap
ABN AMRO BANK N.V.,
gevestigd te Amsterdam,
geïntimeerde,
advocaat: mr. F.R.H. van der Leeuw te Amsterdam.
Partijen worden hierna SnowWorld en de Bank genoemd.
1 De zaak in het kort
SnowWorld heeft haar hoger beroep beperkt tot de vraag of de Bank vanaf 1 januari 2009 een zogenoemde liquiditeitspremie in rekening mocht brengen bovenop de rente op de kredieten die zij bij de Bank had afgesloten, waardoor voor SnowWorld de rente vanaf 2009 toch steeg, ondanks de swaps die zij bij de Bank juist had afgesloten om die rente vast te zetten. Volgens de rechtbank is die vordering verjaard. Het hof is het daarmee eens.
2 Het geding in hoger beroep
SnowWorld is bij dagvaarding van 11 augustus 2021 in hoger beroep gekomen van het vonnis van 12 mei 2021 van de rechtbank Amsterdam, onder bovenvermeld zaaknummer gewezen tussen SnowWorld als eiseres en de Bank als gedaagde.
Partijen hebben daarna de volgende stukken ingediend:
- memorie van grieven van SnowWorld met vijf producties,
- memorie van antwoord van de Bank.
Partijen hebben de zaak tijdens de mondelinge behandeling van 7 juni 2023 laten toelichten door hun advocaten, waarbij deze gebruik hebben gemaakt van spreekaantekeningen die aan het dossier zijn toegevoegd. Voor SnowWorld heeft tevens mr. W.D.M. van Tuyll van Serooskerken, kantoorgenoot van mr. Wolters, het woord gevoerd en voor de Bank mr. T.B. Klerks, kantoorgenoot van mr. Van der Leeuw. Ook de producties die iedere partij in verband met de zitting nog heeft overgelegd, zijn aan het dossier toegevoegd. Ten slotte is arrest gevraagd.
3 Feiten
De rechtbank heeft onder 2.1 tot en met 2.29 van het bestreden vonnis de feiten vastgesteld die zij tot uitgangspunt heeft genomen. In haar tweede grief heeft SnowWorld betoogd dat de rechtbank de functie van [naam 1] (hierna: [naam 1] ), de reden voor diens werving en diens betrokkenheid bij de totstandkoming van de financiering in 2007 verkeerd heeft geduid. Het hof zal hiermee bij de feitenvaststelling rekening houden. Voor het overige zijn de door de rechtbank vastgestelde feiten niet betwist. Aangevuld met hetgeen in hoger beroep onbetwist is komen vast te staan, komen de voor de beoordeling relevante feiten neer op het volgende.
SnowWorld behoort tot een groep van vennootschappen die onder meer indoor ski- en snowboardhallen exploiteert. [naam 2] (hierna: [naam 2] ) is de oprichter van SnowWorld. Hij is van 2008 tot september 2018 haar CEO geweest. Daarvoor, tot eind 2007, was [naam 3] (hierna: [naam 3] ) haar CEO. [naam 3] had een verleden als investment banker bij onder andere ABN Amro en ING.
In november 2007 is registeraccountant [naam 4] (hierna: [naam 4] ) aangesteld als financieel directeur (CFO) van SnowWorld. Voordien hield [naam 1] als boekhouder zich bezig met de financiën. [naam 1] was daarvoor werkzaam geweest bij PwC en Deloitte.
Tussen medio 2007 en 17 juni 2010 heeft SnowWorld (en haar rechtsvoorgangers) in totaal negen renteswaps afgesloten bij Fortis Bank N.V., die in 2010 door fusie is opgegaan in de Bank. Omwille van de leesbaarheid zal in het hiernavolgende steeds worden gesproken van 'de Bank'. De renteswaps hielden verband met de financiering van twee skihallen in respectievelijk Zoetermeer en Landgraaf. Eind 2006/begin 2007 zijn tussen verschillende rechtsvoorgangers van SnowWorld en de Bank gesprekken op gang gekomen over de financiering van de aankoop daarvan.
In de eerste helft van 2007 zijn er diverse kredietfaciliteiten bij de Bank afgesloten. Het eerste contract is afgesloten op 7 februari 2007 voor een bedrag van in totaal € 50.750.000,00 (€ 50.000.000,00 rekening-courantfaciliteit waarvan de limiet per kwartaal zou verminderen met € 1.562.500,00 en € 750.000,00 multi-purposefaciliteit). Dit contract kende een looptijd tot 1 juli 2015. Voor beide kredieten waren variabele rentes verschuldigd, gebaseerd op het eenmaands Euribortarief plus een opslagpercentage van respectievelijk 0,85% en 1% (hierna: de opslag of de kredietopslag).
Een stuk met de titel 'Produktbeschrijving Rentemanagement: Interest Rate Swap', gedateerd op dezelfde datum (7 februari 2007), houdt in:
Als gevolg van de stijgende rente in de Eurozone nemen de rentelasten van een roll-over of rekening courant financiering op basis van Euribor toe. Met een Interest Rate Swap (IRS) fixeert u de rentecoupon zoals bij een standaard middellange lening. Zo bent u gedurende de looptijd van de roll-over lening verzekerd van rentelasten die vooraf exact bekend zijn. Een Interest Rate Swap sluit u rechtsstreek af met Fortis Bank en is mogelijk voor bedragen vanaf EUR 1.000.000,--.
Het volgende voorbeeld laat zien hoe de Interest Rate Swap in de praktijk toegepast kan worden.
Indicatie:
- Hoofdsom: Eur 50.000.000
- Startdatum: 2 april 2007
- Einddatum: 3 april 2015
- Aflossingen: EUR 1.562.500 per kwartaal
- Snowworld ontvangt: 3 maands Euribor (momenteel 3,785%)
- Snowworld betaald: Fixe rente
- Fixe rente 8 jaar: 4,20%
[... schematische weergave ...]
U betaalt vast: 4,20% +/+
U ontvangt Euribor: 3,785% -/-
U betaalt Euribor: 3,785% +/+
U betaalt per saldo: vast tarief 4,20% + kredietopslag 0,85.
Voordelen:
- U profiteert van een historisch lage rente
- U fixeert de rente en bent volledig beschermd tegen rentestijgingen
- U kunt de Interest Rate Swap tussentijds beëindigen, wat een positieve waarde oplevert bij een gestegen rente.
- U kunt een IRS structuur gebruiken om op meerdere leningen het renterisico af te dekken.
Nadelen:
- U profiteert niet van een rentedaling.
Op 27 maart 2007 is een kredietfaciliteit in rekening-courant met een hoofdsom van € 29.400.000,00 afgesloten, met een looptijd tot 1 juli 2015. Voor dit krediet was eveneens een variabele rente verschuldigd, gebaseerd op de éénmaands Euribor, plus een opslag van 0,85%.
Op 21 juni 2007 zijn ter vervanging van het contract van 7 februari 2007 vier kredietfaciliteiten afgesloten:
a. a) een overbruggingsfinanciering in rekening-courant van € 6.250.000,00, met een looptijd tot 1 november 2007,
b) een multipurpose faciliteit met een limiet van € 750.000,00,
c) een rekeningcourantfaciliteit van € 20.600.000.00 en een looptijd tot 1 juli 2015,
d) een financiële derivatenfaciliteit voor het afsluiten van financiële derivaten tot een maximum van € 20.600.000,00 met een looptijd van 8 jaar.
Mitsdien was er eind juni 2007 sprake van een totale kredietfaciliteit van circa 56,5 miljoen euro (29,4 + 6,25 + 0,75 + 20,6). Ook voor deze kredieten was een variabele rente verschuldigd, gebaseerd op de eenmaands Euribor, plus een opslag zoals vastgelegd in de betreffende kredietovereenkomst.
De kredietovereenkomsten zijn steeds aangegaan onder de voorwaarde "Alle condities zijn van toepassing tot nadere aankondiging".
Toen de Euribor in de loop van 2007 ging stijgen, is op 27 juni 2007 de eerste renteswap afgesloten (swap 1). Deze renteswap hield verband met de op 21 juni 2007 afgesloten rekeningcourantfaciliteit van € 20.600.000,00 bestemd voor de financiering van de skihal in Zoetermeer. De renteswap had een hoofdsom van € 20.600.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 4,75%, een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van driemaands Euribor en een looptijd van 2 juli 2007 tot 1 april 2015. Deze renteswap was bedoeld om de variabele renterisico's op de kredietfaciliteit van € 20.600.000,00 af te dekken. Kortgezegd betaalde SnowWorld op basis van deze renteswap jaarlijks de vaste swaprente van 4,75% over de hoofdsom aan de Bank en ontving van de Bank de van tijd tot tijd geldende variabele Euribor over de hoofdsom. Op basis van de kredietovereenkomst betaalde SnowWorld vervolgens de van tijd tot tijd geldende Euribor over de uitstaande lening aan de Bank, plus de overeengekomen opslag. Effectief 'ruilde' SnowWorld met de renteswap dus de van tijd tot tijd geldende Euribor tegen een vaste rente van 4.75%.
In verband met de voor de skihal in Landgraaf op 27 maart 2007 afgesloten rekeningcourantfaciliteit met een limiet van € 29.400.000,00 (zie 3.7.) zijn op 25 juni 2007 en 17 september 2007 twee swaps afgesloten:
- een renteswap met een hoofdsom van € 13.472.000,00 met een vaste swaprente van 4,75% en een looptijd van 2 juli 2007 tot 1 april 2015 (swap 2) en
- een renteswap met een hoofdsom van (aflopend) € 15.430.250,00 tegen een vaste rente van 4,50% en met een looptijd van 1 oktober 2007 tot 1 juli 2015 (swap 3).
In 2007 is voor de bouw van een sporthotel in Landgraaf nog een extra rekening-courantkrediet aangetrokken van € 5.000.000,00. Ook voor dit krediet is een variabele rente op basis van het eenmaands Euribortarief verschuldigd, plus een opslag van 1%. Verder is bepaald dat de looptijd tot 1 juli 2018 is en dat het krediet met € 125.000,00 per kwartaal moet worden verminderd.
In een op 14 februari 2008 tussen de Bank en SnowWorld vastgelegd contract zijn de kredietfaciliteiten (vrij ingrijpend) aangepast: de totale kredietfaciliteit gaat ruim 59 miljoen euro bedragen (0,75 + 46,875 + 5 + 7) en er komen twee derivatenfaciliteiten beschikbaar. Voor de kredieten is een variabele rente verschuldigd, gebaseerd op de eenmaands Euribor, plus de in de kredietovereenkomst genoemde opslag.
Verder is onder het kopje 'Condities' bepaald 'Alle condities zijn van toepassing tot nadere aankondiging'. Onder de 'Overige bepalingen' is opgenomen dat op de rechtsverhouding mede de Algemene Voorwaarden en de Algemene Kredietvoorwaarden van de Bank toepasselijk zijn.
Voor het hiervoor onder 3.12 bedoelde krediet in rekening-courant van € 5.000.000,00 is per 2 april 2008 een renteswap afgesloten met een hoofdsom van € 5.000.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 4,30%, een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor en een looptijd van 15 april 2008 tot 3 april 2018 (swap 4).
In de zomer van 2008 bleek dat in de renteswaps 1, 2 en 3 wat betreft de door SnowWorld van de Bank te ontvangen variabele rente was uitgegaan van driemaands Euribor, terwijl de door SnowWorld aan de Bank verschuldigde rente in de onderliggende kredietovereenkomsten was gebaseerd op de eenmaands Euribor. De renteswaps sloten daardoor niet goed aan op de onderliggende kredietovereenkomsten. De renteswaps zijn daarop op 26 augustus 2008 voortijdig beëindigd.
Vervolgens zijn dezelfde dag, 26 augustus 2008, drie nieuwe renteswaps gesloten:
- een renteswap met een hoofdsom van € 18.025.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 4,56% en een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor, met een looptijd van 28 augustus 2008 tot 1 april 2015 (swap 5);
- een renteswap met een hoofdsom van € 11.788.000,00 en een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 4,56% en een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor, met eveneens een looptijd van 28 augustus 2008 tot 1 april 2015 (swap 6);
- een renteswap met een hoofdsom van € 13.937.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 4,3% en een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor, met een looptijd van 28 augustus 2008 tot 1 juli 2015 (swap 7).
De contracten daarvoor zijn op 1 september 2008 door [naam 4] namens SnowWorld ondertekend.
Omdat SnowWorld in 2008 haar aflossingsverplichtingen niet kon nakomen op de kredietfaciliteit (in totaal circa 59 miljoen euro), zijn op haar verzoek de aflossingen met bijna € 400.000,00 per kwartaal verlaagd. Hierdoor stemde het aflossingsschema van de kredietovereenkomst niet langer overeen met dat van de renteswaps. Om dit renterisico af te dekken is op 7 januari 2009 een nieuwe renteswap afgesloten met een hoofdsom van € 2.500.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 3,56%, een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor, en een looptijd van 9 januari 2009 tot 30 juni 2017 (swap 8).
In een brief van december 2008 heeft de Bank aan SnowWorld aangekondigd dat zij met ingang van 1 januari 2009 een liquiditeitspremie van 0,30% in rekening zal gaan brengen op de aan SnowWorld verstrekte kredieten met debetcondities op basis van Euribor.
Bij brief van 11 maart 2009 heeft de Bank aan SnowWorld aangekondigd dat zij vanaf 1 april 2009 de liquiditeitspremie zal verhogen van 0,30% naar 0,50%. Als reden daarvoor geeft de Bank op dat door aanhoudende verstoring van de financiële markten, de Euribor daalde, terwijl het aantrekken van geld voor haar als bank steeds duurder werd. Daarmee neemt het verschil tussen de fundingkosten van banken en de Euribor-tarieven steeds verder toe, zo schrijft de Bank.
Deze liquiditeitspremie of verhoogde (rente)opslag betekende voor SnowWorld dat zij in totaal € 1.644.282,00 meer aan rente moest betalen aan de Bank.
Na ontvangst van de brief van 11 maart 2009 heeft de toenmalig financieel directeur van SnowWorld, [naam 4] , telefonisch contact opgenomen met de Bank en kort gezegd geklaagd over de verhoging van de opslagen. Hem is toen kenbaar gemaakt dat de Bank hiertoe gerechtigd was op grond van de in de kredietcontracten opgenomen bepaling 'Alle condities zijn van toepassing tot nadere aankondiging'.
In een contract van 10 juni 2010 zijn de kredietafspraken tussen SnowWorld en de Bank opnieuw vastgelegd. Aan SnowWorld werd beschikbaar gesteld:
- een multi purpose faciliteit van € 750.000,00, te gebruiken als rekening-courant of voor het stellen van garanties. Hiervoor geldt een debetrente op jaarbasis van kortgezegd de eenmaands Euribor, vermeerderd met een kredietopslag van 1,75% en de liquiditeitspremie.
- een rekeningcourantfaciliteit met een limiet van € 50.000.000,00 waarvan de limiet ieder kwartaal zou worden teruggebracht, jaarlijks voor een bedrag van in totaal € 4.000.000,00. Hiervoor geldt tot een debetsaldo van € 42.000.000,00 een debetrente op jaarbasis van kort gezegd de eenmaands Euribor met een kredietopslag van 1,75% en de liquiditeitspremie en vanaf een debetsaldo van € 42.000.000,00 een debetrente op jaarbasis van kort gezegd de eenmaands Euribor met een kredietopslag van 5,5% en de liquiditeitspremie.
Telkens is vermeld dat de liquiditeitspremie ‘thans 0,500%’ bedraagt en is uitgelegd dat de hoogte van de liquiditeitspremie afhankelijk is van ontwikkelingen op de geldmarkt en dat deze te allen tijde door de Bank kan worden gewijzigd. Wijzigingen zullen schriftelijk worden medegedeeld. Onder het kopje 'Overige provisies en kosten' staat verder vermeld: "Alle condities zijn van toepassing tot nadere aankondiging".
Op 17 juni 2010 zijn de swaps 4, 5, 6, 7 en 8 voortijdig beëindigd en heeft SnowWorld swap 9 bij Fortis afgesloten. Blijkens een transactiebevestiging van 17 juni 2010 betrof deze renteswap een hoofdsom van € 40.000.000,00, een door SnowWorld te betalen vaste swaprente van 3,81% en een door SnowWorld te ontvangen variabele rente van eenmaands Euribor. De renteswap had een looptijd van 1 juli 2010 tot 2 januari 2023.
Bij aangetekende brief van 23 november 2016 heeft de toenmalige advocaat van SnowWorld bij de Bank erover geklaagd dat aan haar renteswaps zijn verkocht, terwijl dit geen passend product voor haar was en dat zij onvoldoende was geïnformeerd.
Omdat SnowWorld in december 2018 is overgestapt naar een Belgische bank, is toen swap 9 voortijdig beëindigd. Vanwege de negatieve waarde van die swap heeft SnowWorld een bedrag van € 1.201.600,00 aan de Bank betaald.