Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 27-08-2019, ECLI:NL:GHARL:2019:6941, 200.235.902

De gemeente heeft op 13 februari 1969 aan [B] (de vader van [appellant] ) in erfpacht gegeven de percelen grond, met inbegrip van de daarop aanwezige opstallen, bestaande uit een woonhuis, een stalling voor rundvee en veldschuur, gelegen te [A] , ter grootte van ongeveer 41.40.00 ha, uitmakende de ter plaatse afgebakende gedeelten van de kadastrale percelen gemeente Ede, sectie [Y] , nummers 754, 756 (gedeeltelijk), 757 (gedeeltelijk), 758, 761, 1005 (gedeeltelijk), 1109, 1193, 1229, 1230, 1231, 1236, 1237, 1368, 1369, 1391 (gedeeltelijk), 1392, 1451, 1452, 1819 (gedeeltelijk). Het gaat om landbouwgrond, liggende binnen het heidegebied “ [C] ” te [A] . Uit de akte van vestiging wordt geciteerd:“Artikel 1.Het recht van erfpacht is verleend voor een tijdvak van veertig jaren, ingaand op één oktober negentienhonderd zeven en zestig en alzo eindigende op dertig september tweeduizend zeven (...)Artikel 2.De jaarlijkse canon bedraagt f. 4.580.-- (...)Artikel 3.a. De canon kan telkens na drie jaren op verzoek van een der partijen worden herzien (...)Artikel 16.Bij beëindiging van het erfpachtsrecht door verloop van de termijn, waarvoor het is verleend, is de erfpachter verplicht de door hem op het erfpachtsgoed aangebrachte opstallen - zonder enigerlei vergoeding - geheel ter vrije beschikking van de gemeente Ede te stellen.”De akte bevat geen bepalingen over verlenging van de erfpacht na verloop van de termijn van veertig jaar.

Op 20 mei 1981 is het recht van erfpacht overgedragen aan [appellant] . Op 20 oktober 1998 zijn er gronden aan het recht van erfpacht toegevoegd en zijn er gronden van afgehaald. Op 4 april 2000 heeft [appellant] de blote eigendom van de grond, waarop zijn woonhuis aan de [a-straat] staat en waarop tot dat moment ook het recht van erfpacht rustte, verkregen. Het recht van erfpacht omvat nu nog ongeveer 38 hectare.

In 2010/2011 hebben partijen een geschil gehad over de verdeling van de opbrengst van door [appellant] verkochte melkquota. Dit heeft geleid tot het vonnis van de pachtkamer van de rechtbank Midden-Nederland van 16 januari 2013, bekrachtigend het verstekvonnis van 24 augustus 2011 van de kantonrechter-voorzitter van die pachtkamer, waarbij [appellant] was veroordeeld tot betaling aan de gemeente van € 390.785,-.

Partijen hebben op 17 oktober 2013 met elkaar gesproken.

[appellant] is op 22 oktober 2013 in staat van faillissement verklaard.

Bij exploot van 12 november 2013 heeft de gemeente het recht van erfpacht op de voet van artikel 5:98 BW in verbinding met artikel 5:88 BW opgezegd tegen 1 december 2014. Uit de opzeggingsbrief van de gemeente wordt geciteerd:“Zoals op donderdag 17 oktober 2013 met u is besproken wenst de gemeente dit erfpachtrecht te beëindigen. Het erfpachtrecht d.d. 13 februari 1969 wordt door deze brief opgezegd tegen 1 december 2014. Vanaf deze datum dient u de gronden te laten liggen. De opstallen dienen vanaf deze datum leeg en spuitschoon te worden opgeleverd, eventuele mestputten en/of gierkelders dienen zuigschoon te worden opgeleverd. Op 1 december 2014 zal er namens de gemeente Ede een opname worden verricht”.

Bij brief van 15 november 2013 heeft de curator in het faillissement van [appellant] de geldigheid van de opzegging van het erfpachtrecht betwist. Daarop heeft de toenmalige advocaat van de gemeente gereageerd bij brief van 19 november 2013. Daaruit wordt het volgende geciteerd:“De gemeente Ede betwist dat zij in onderhandeling was met de heer [appellant] ten tijde van het opzeggen van het erfpachtrecht. Tijdens een overleg d.d. 17 oktober jl. is met de heer [appellant] (...) het volgende besproken/afgesproken: Ten aanzien van de vraag of de gemeente Ede voor de toekomst nieuwe contractuele verplichtingen met de heer [appellant] zou willen aangaan in verband met het feit dat zij niet of nauwelijks nog vertrouwen heeft in de heer [appellant] als contractuele wederpartij zou door de heer [appellant] alsnog een voorstel worden gedaan. In dit voorstel diende de heer [appellant] aan te geven hoe hij denkt tot een herstel van vertrouwen te kunnen komen. Tevens zou de heer [appellant] in dit voorstel nogmaals feitelijk uiteenzetten wat er nu precies met de opbrengst van het melkquotum is gebeurd”.

Na verzet tegen de faillietverklaring door [appellant] is het faillissement eind november 2013 door de rechtbank vernietigd.

Bij aangetekende brief van 20 november 2014 heeft de gemeente een vooroplevering van de erfpachtgronden aangekondigd op 26 november 2014. [appellant] was op die dag niet aanwezig. De gebouwen en gronden waren niet ontruimd. Vervolgens heeft de gemeente [appellant] medegedeeld dat op 1 december 2014 om 9.00 uur de eindoplevering zou plaatsvinden. [appellant] heeft meegedeeld dat de schuren dan niet leeg zouden zijn.

Op 1 december 2014 heeft geen oplevering als door de gemeente gewenst plaatsgevonden. Het desbetreffende proces-verbaal vermeldt, voor zoveel van belang:“De heer [appellant] was aanwezig op het erf (...) Hij heeft verklaard dat hij niet van plan is zijn bedrijfsvoering te staken. Aan de buitenkant is geconstateerd dat de opstallen niet ontruimd zijn. Landbouwvoertuigen, vee, strobalen c.s. zijn nog aanwezig.”

Vanaf 1 december 2014 voldoet [appellant] de erfpachtcanon niet meer.

De gemeente heeft vervolgens een kort geding tegen [appellant] aanhangig gemaakt om tot ontruiming van de erfpachtgronden te komen. Bij vonnis van 4 februari 2015 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland, locatie Utrecht, de vordering van de gemeente afgewezen. Partijen hebben vervolgens op 2 maart 2015 met elkaar gesproken. Naar aanleiding daarvan heeft de gemeente bij brief van 23 maart 2015 aan [appellant] onder meer geschreven:“Tijdens de bespreking met wethouder [H] zijn wij met u overeengekomen dat u het in de brief van 28 april 2009 genoemde bedrijfsplan binnen 6 weken (...) zult aanleveren. U wordt vriendelijk verzocht uiterlijk 13 april 2015 het bedrijfsplan aan te leveren. Wij zullen op basis van de alsdan ontvangen stukken een besluit nemen”.

Bij brief van 13 april 2015 heeft [appellant] de gemeente “in grote lijnen” zijn “visie en bedrijfsplannen” doen toekomen. Daarbij is als bijlage 2 een overzicht van omzet en kosten toegevoegd, waaruit een positief saldo bij de exploitatie van het landbouwbedrijf (akkerbouw, grasland, vleesvee) resulteert van € 82.000,-.

De gemeente heeft daarop bij brief van 1 juni 2015 als volgt gereageerd:“Na lezing van het document valt het ons op dat er in het document elementaire onderdelen, die minimaal in een bedrijfsplan moeten zijn opgenomen, ontbreken. Om deze reden kunnen wij het document niet als bedrijfsplan extern en onafhankelijk laten beoordelen. Als wij het hebben over elementaire onderdelen van een bedrijfsplan dan denken wij bijvoorbeeld aan beschrijving van de uitgangssituatie met kengetallen en een bedrijfseconomische en financiële onderbouwing van de visie.Wij bieden u de gelegenheid om de ontbrekende onderdelen alsnog in een bedrijfsplan te verwerken en het integraal aan te bieden. Wij vertrouwen dat u het bedrijfsplan binnen (...) 6 weken (...) kunt aanleveren. Indien u de ontbrekende onderdelen niet binnen de aangegeven termijn kunt aanleveren dan verzoeken wij u om ons hiervan schriftelijk in kennis te stellen.Na ontvangst zullen wij het bedrijfsplan onafhankelijk door een derde laten beoordelen. Mede op basis van deze onafhankelijke beoordeling zullen wij een besluit nemen.”

[appellant] heeft bij brief van 8 juli 2015 aan de gemeente geschreven:“In antwoord op de bedrijfsplannen die ik u heb aangeleverd heb ik een verzoek ontvangen om dit verder cijfermatig te onderbouwen binnen een termijn van 6 wkn. (...) Helaas is het zo geworden dat ik uitbreiding van de termijn van 6 wkn nodig ben om een onderbouwing te leveren. Omstandigheden van buiten mijn invloed zorgen daar voor. Hierbij dan ook mijn verzoek tot verlenging van de periode.”. Bij brief van 23 juli 2015 heeft de gemeente met verlenging van de genoemde periode van zes weken met nog eens zes weken ingestemd.

Op 4 september 2015 heeft de gemeente aan [appellant] geschreven dat de genoemde termijnen verstreken waren en dat zij nog geen bericht van [appellant] had ontvangen.

Bij confraternele brief van 5 januari 2016 heeft de advocaat van de gemeente aan de advocaat van [appellant] laten weten zich niet langer gebonden te achten aan de - volgens de gemeente vermeende - toezeggingen uit de haar brief van 28 april 2009.

De gemeente heeft [appellant] daarna, ook nadat de gemeente tot dagvaarding in eerste aanleg was overgegaan, nog meerdere keren de gelegenheid gegeven om met een nadere cijfermatige onderbouwing van het bedrijfsplan te komen. In juli 2016 heeft [appellant] nadere stukken aan de gemeente gestuurd, maar deze voldeden volgens de gemeente niet. Op 21 juli 2016 heeft [appellant] de gemeente nog verzocht om een uitstel van drie weken voor het aanleveren van de onderbouwing en mr. Van Vliet heeft namens [appellant] eind september 2016 toegezegd dat de desbetreffende stukken op 28 september 2016 zouden worden verzonden naar mr. Rijpstra. Dat is niet gebeurd.

Bij memorie van grieven van 5 juni 2018 heeft [appellant] een bedrijfsplan van 29 mei 2018 overgelegd, opgesteld door Houtsma Bedrijfsadvies met een brief van zijn accountant van 30 mei 2018.