Gerechtshof Den Haag, 03-12-2015, ECLI:NL:GHDHA:2015:3357, 22-000769-14
Gerechtshof Den Haag, 03-12-2015, ECLI:NL:GHDHA:2015:3357, 22-000769-14
Gegevens
- Instantie
- Gerechtshof Den Haag
- Datum uitspraak
- 3 december 2015
- Datum publicatie
- 3 december 2015
- ECLI
- ECLI:NL:GHDHA:2015:3357
- Formele relaties
- Cassatie: ECLI:NL:HR:2017:2573, (Gedeeltelijke) vernietiging met terugwijzen
- Zaaknummer
- 22-000769-14
Inhoudsindicatie
Artt. 47 en 416 Sr. Veroordeling ter zake van medeplegen van opzetheling van afbeeldingen van eindexamenopgaven tot een werkstraf voor de duur van 40 uren subsidiair 20 dagen hechtenis, met aftrek van voorarrest (eindexamendiefstal Ibn Ghaldoun).
Het hof verklaart het Openvaar Ministerie ontvankelijk in de vervolging van de verdachte. De kernvraag luidt of de verdachte mag worden vervolgd voor de heling van examens, terwijl hij op een eerder moment al geconfronteerd is met de ongeldigverklaring van de gemaakte examens van het centraal schriftelijk eindexamen 2013 en de verdere uitsluiting van het maken van enig examen in 2013. Naar het oordeel van het hof zijn de door artikel 5 van het Eindexamenbesluit VO en de artikelen 310, 311 en 416 Wetboek van Strafrecht beschermde rechtsgoederen in hoge mate onvergelijkbaar, terwijl ook de gevolgen van ingevolge artikel 5 Eindexamenbesluit VO te treffen maatregelen dan wel de ingevolge het Wetboek van Strafrecht op te leggen sancties sterk verschillend van aard zijn en een heel verschillend doel dienen. Van een schending van de beginselen van een behoorlijke procesorde door het Openbaar Ministerie door verdachte te vervolgen is dan ook geen sprake.
Het hof is voorts van oordeel dat de (op een gegevensdrager geladen) digitale afschriften van de weggenomen eindexamenopgaven kunnen worden aangemerkt als een “goed” in de zin van artikel 416 van het Wetboek van Strafrecht.
Uitspraak
Rolnummer: 22-000769-14
Parketnummer: 10-700331-13
Datum uitspraak: 3 december 2015
TEGENSPRAAK
Gerechtshof Den Haag
meervoudige kamer voor strafzaken
Arrest
gewezen op het hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 13 februari 2014 in de strafzaak tegen de verdachte:
[verdachte],
geboren te [geboorteplaats] (Afghanistan) op [geboortedag] 1994,
[adres].
Onderzoek van de zaak
Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen in eerste aanleg en het onderzoek op de terechtzittingen in hoger beroep van dit hof van 19 november 2014 en 19 november 2015.
Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaat-generaal en van hetgeen door en namens de verdachte naar voren is gebracht.
Procesgang
In eerste aanleg is de verdachte ter zake van het hem ten laste gelegde veroordeeld tot een taakstraf voor de duur van 130 uren subsidiair 65 dagen hechtenis met aftrek van voorarrest.
Namens de verdachte is tegen het vonnis hoger beroep ingesteld.
Tenlastelegging
Aan de verdachte is - na wijziging van de tenlastelegging ter terechtzitting in eerste aanleg - ten laste gelegd dat:
hij in of omstreeks de periode van 1 mei 2013 tot en met 28 mei 2013 te Rotterdam en/of te Delft, tezamen en in vereniging met (een) ander(en) meermalen, althans eenmaal, (een) goed(eren), te weten
- -
-
(een) eindexamen(s)/examenopgaven VWO 2013 (Nederlands, Engels, Wiskunde B, Natuurkunde, Scheikunde, Biologie, Geschiedenis, Aardrijkskunde, Arabisch, Frans, Maatschappijwetenschappen, Management & Organisatie, Duits, Economie) en/of HAVO 2013 (Nederlands, Engels, Wiskunde A, Aardrijkskunde, geschiedenis, Maatschappijwetenschappen, Frans, Arabisch, Economie, Natuurkunde) en/of
- -
-
(een) fotografische opname(s) van (een) op of omstreeks 1 mei 2013 gestolen (eind)examen(s)/examenopgaven VWO 2013 (Nederlands, Engels, Wiskunde B, Natuurkunde, Scheikunde, Biologie, Geschiedenis, Aardrijkskunde, Arabisch, Frans, Maatschappijwetenschappen, Management & Organisatie, Duits, Economie) en/of HAVO 2013 (Nederlands, Engels, Wiskunde A, Aardrijkskunde, geschiedenis, Maatschappijwetenschappen, Frans, Arabisch, Economie, Natuurkunde) en/of
- -
-
(een) gegevensdrager(s) - SD-card en/of USB-stick en/of harde schijf en/of mobiele telefoon (smartphone) en/of laptop en/of tablet en/of desktopcomputer - met daarop opgeslagen de afbeeldingen van de (eind)examens/examenopgaven VWO 2013 en/of HAVO 2013;
heeft verworven en/of voorhanden heeft gehad en/of heeft overgedragen, terwijl hij ten tijde van de verwerving of het voorhanden krijgen van dat goed/die goederen wist, althans redelijkerwijs had moeten vermoeden, dat het (een) door misdrijf, namelijk door diefstal, althans door enig (ander) misdrijf, verkregen goed(eren) betrof, immers heeft/hebben verdachte en/of zijn mededader(s):
- -
-
in de periode van 1 tot en met 3 mei 2013 voornoemde examenopgaven gefotografeerd en/of op (een) gegevensdrager(s) verzameld en/of
- -
-
in de periode van 1 tot en met 28 mei 2013 de afbeeldingen van de examenopgaven overgedragen en/of verspreid en/of gebruikt bij het maken van de eindexamens VWO 2013.
Het vonnis waarvan beroep
Het vonnis waarvan beroep kan niet in stand blijven omdat het hof zich daarmee niet verenigt.
Ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie
De verdediging stelt zich op het standpunt dat de verdachte in strijd met het recht tweemaal is bestraft voor één en hetzelfde feit en verbindt daaraan de conclusie dat het Openbaar Ministerie niet ontvankelijk dient te worden verklaard in de strafvervolging van de verdachte.
Er bestaat volgens de verdediging een sterke gelijkenis qua feitencomplex en beschermde rechtsgoederen tussen de strafrechtelijke vervolging (heling van examens) en de procedure die heeft geleid tot ongeldigverklaring van regelmatig gemaakte examens en uitsluiting van herkansingen in het gehele verdere schooljaar. Beide procedures vallen te duiden als één samenhangende reactie van de overheid op het strafbare feit. Het is in strijd met de beginselen van een behoorlijke procesorde om de verdachte te vervolgen voor het voorhanden krijgen en verspreiden van examens, terwijl hem voor datzelfde gedrag reeds een onherroepelijke ongeldigverklaring van gemaakte examens en uitsluiting van iedere mogelijkheid van herkansing van dat jaar is opgelegd door of vanwege de Inspectie van het Onderwijs.
Het Openbaar Ministerie heeft bovendien bewust deze twee trajecten nagestreefd, door binnen het opsporingsonderzoek gegenereerde informatie aan de Inspectie van Onderwijs ter beschikking te stellen, aldus de verdediging.
Het Openbaar Ministerie acht zichzelf ontvankelijk in de vervolging van de verdachte en heeft daartoe aangevoerd – zakelijk weergegeven - dat zich in dit geval niet de uitzonderlijke situatie voordoet waarin twee procedures over een identieke verweten gedraging hun directe oorsprong vinden in hetzelfde feit met sterk gelijkende gevolgen. De beschermde rechtsgoederen, de sancties en de aard en ernst van het verwijt zijn te verschillend.
Feiten en omstandigheden
Het hof gaat uit van de volgende feiten:
1. Bij brief van 12 augustus 2013 schrijft de hoofdinspecteur van de Inspectie van het Onderwijs aan de hoofdofficier van justitie te Rotterdam:
“De Inspectie van het Onderwijs (...) houdt toezicht op de naleving van onderwijswetgeving en het Eindexamenbesluit VO (het hof begrijpt: Voortgezet Onderwijs, verder: VO) in het bijzonder. De afgelopen periode heeft de politie-eenheid Rotterdam onderzoek gedaan naar de diefstal en verspreiding van de centrale examens bij Islamitische Scholengemeenschap Ibn Ghaldoun (hof: hierna Ibn Ghaldoun). In het kader van de toezichthoudende rol van de inspectie, te weten het toezien op de vraag of diploma’s terecht zijn verstrekt en het zo nodig bevorderen dat de directeuren ten onrechte verstrekte diploma’s intrekken, verzoek ik u om strafvorderlijke gegevens in het voornoemde onderzoek. Graag ontvang ik deze gegevens voor elk van de verdachten die zijn genoemd in (...). Het gaat om de volgende gegevens: (...).”
2. Bij brief van 14 augustus 2013 schrijft de hoofdofficier van justitie te Rotterdam aan de Inspectie van het Onderwijs:
“Naar aanleiding van uw brief d.d. 12 augustus 2013 (...) deel ik u het volgende mee.
U wenst uit voornoemd strafrechtelijk onderzoek ter zake examenfraude de relevante strafvorderlijke gegevens van verdachte leerlingen te vernemen, zodat u maatregelen kunt nemen tegen die leerlingen. In uw brief van 12 augustus jl. heeft u diverse vragen geformuleerd die u per verdachte beantwoord wenst te krijgen. (...)
De antwoorden op de vragen waarop u antwoord wenst te verkrijgen per verdachte, kunnen uit bijgevoegde overzichten worden gedestilleerd. (...)”
3. Bij deze brief is onder meer een bijlage gevoegd die betrekking heeft op verdachte. Deze bijlage houdt onder meer in:
“[verdachte] wordt verdacht van medeplegen van de diefstal van de examens, dan wel het medeplichtig zijn aan de diefstal van de examens en het in bezit hebben van examens, het gebruik maken van deze examens en/of de examens te hebben verspreid, voordat deze werden afgenomen. (...)
[verdachte] heeft geen gebruik gemaakt van de inkeerregeling.
(...)
Volgens de verklaringen van twee van de verdachten van de diefstal van de examens, heeft [verdachte] geholpen bij het fotograferen van de weggenomen examens en het maken van de antwoorden op de examens. Volgens de verklaring van één van de verdachten van de diefstal van de examens heeft [verdachte] geholpen bij de voorverkenning van de diefstal, en volgens een andere verklaring heeft hij geholpen bij het terugleggen van de examens in de kluis.
Uit het onderzoek is gebleken dat de e-mailaccounts shabloco@hotmail.com, engels123@live.nl en economie@live.nl zijn gebruikt voor het verspreiden van de examens. Op deze drie e-mailaccounts is ingelogd middels het IP-adres geregistreerd op het thuisadres van [verdachte]. (...)
[verdachte] ontkent betrokkenheid bij de diefstal van de examens en het fotograferen van de examens. Hij bekent alle examens uit zijn profiel in zijn bezit te hebben gehad voordat deze werden afgenomen.”
4. Een besluit van 23 augustus 2013 van de rector van de islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun inzake verdachte houdt onder meer het volgende in:
“...
Met referte aan mijn brief van 8 augustus jongstleden, maak ik mijn besluit bekend om alle door u gemaakte toetsen van het centraal examen 2013 vwo ongeldig te verklaren. Voorts sluit ik u uit van deelname aan een herexamen in het zogenaamde vierde tijdvak. (...)
7. Sinds mei 2013 doet het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek naar hetgeen heeft plaatsgevonden rondom de diefstal van het centraal examen bij Ibn Ghaldoun. Gedurende dit onderzoek heeft het OM de Inspectie op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen en bevindingen in het onderzoek.
8. Bij brief van 19 augustus 2013 heeft de Inspectie mij op de hoogte gebracht van het feit dat uit het onderzoek van het OM is gebleken dat u geen bekennende verklaring heeft afgelegd inzake uw betrokkenheid bij de diefstal en de verspreiding van de gestolen examens. Volgens het OM bevat het dossier daarnaast bewijs dat u geholpen heeft bij het fotograferen van de weggenomen examens en het maken van de antwoorden op de examens. Volgens de verklaring van één van de verdachten van de diefstal van de examens heeft u geholpen bij de voorverkenning van de diefstal en volgens een andere verklaring heeft u geholpen bij het terugleggen van de examens in de kluis. Op drie email-accounts die zijn gebruikt voor het verspreiden van de examens, is ingelogd via het IP-adres dat op uw thuisadres is geregistreerd.
Daarmee is voor mij voldoende aannemelijk gemaakt dat:
- -
-
i) u voorafgaand aan het centraal examen beschikte over de opgaven van de examens van het vwo;
- -
-
ii) u het proces van de afname van de examens ernstig heeft geschaad; en
- -
-
iii) uw handelen heeft geleid tot twijfel over de diploma’s die naar aanleiding van het centraal examen 2013 bij Ibn Ghaldoun zijn uitgereikt.
9. Ik concludeer op basis van de door de Inspectie aan mij verstrekte informatie dat ook uwerzijds sprake is van een verwijtbare betrokkenheid bij de diefstal en verspreiding van de gestolen examens.
Wettelijk kader
10. Ingevolge artikel 5 van het Eindexamenbesluit VO kan ik als rector maatregelen nemen jegens een kandidaat die zich ten aanzien van enig deel van het eindexamen schuldig maakt of heeft gemaakt aan enige onregelmatigheid. Deze maatregelen, die afhankelijk van de aard van de onregelmatigheid ook in combinatie met elkaar kunnen worden genomen, zijn onder meer: het toekennen van het cijfer 1 voor een toets van het centraal examen, het ontzeggen van (verdere) deelname aan één of meer toetsen van het centraal examen, het ontzeggen van (verdere) deelname aan één of meer toetsen van het centraal examen en het ongeldig verklaren van één of meer toetsen van het reeds afgelegde deel van het centraal examen.
Besluit tot het nemen van een maatregel
11. Uit eerder genoemd onderzoek van het OM –waarvan de inspectie mij bij brief van 19 augustus 2013 op de hoogte heeft gebracht- maak ik op:
- -
-
i) dat u voorkennis heeft gehad van de opgaven van de centraal examens vwo; en
- -
-
ii) dat u betrokken bent geweest bij de diefstal en verspreiding van de gestolen examens.
12. Door uw handelen heeft u bewust de geheimhoudingsprocedure geschaad en daarmee de procedure tot het afnemen van de centraal examens. Daarnaast heeft uw handelen geleid tot twijfel over de waarde van diploma’s die naar aanleiding van de centraal examens 2013 zijn dan wel worden uitgereikt. Deze twijfel en de onrust die door uw handelen bij de betrokkenen is ontstaan, acht ik zeer ernstig.
13. Met het voorgaande heeft u zich schuldig gemaakt aan een zeer ernstige onregelmatigheid bij het centraal examen 2013. Gezien de ernst van de onregelmatigheid, de betrokkenheid bij de diefstal en de verspreiding van de examenopgaven waarvan u wist of behoorde te weten dat deze geheim zijn en het bewust in gevaar brengen van de procedures omtrent het centraal examen, besluit ik dat alle door u gemaakte toetsen van het centraal examen 2013 ongeldig worden verklaard en sluit ik u uit van deelname aan een herexamen in het zogenaamde vierde tijdvak.
14. U heeft geen gebruik gemaakt van de inkeerregeling. Had u dat wél gedaan, dan zou dat voor mij niet relevant zijn geweest, aangezien uit de aan mij verstrekte informatie voldoende aannemelijk kan worden gemaakt dat u betrokken bent geweest bij de diefstal en verspreiding van examens.
Tegen dit besluit kunt u binnen vijf dagen na dagtekening van deze brief schriftelijk in beroep gaan bij (...).”
5. Het in augustus 2013 geldende Eindexamenbesluit VO houdt voor zover van belang in: