Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 14-07-2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:2175, 200.251.339_01
Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 14-07-2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:2175, 200.251.339_01
Gegevens
- Instantie
- Gerechtshof 's-Hertogenbosch
- Datum uitspraak
- 14 juli 2020
- Datum publicatie
- 16 juli 2020
- ECLI
- ECLI:NL:GHSHE:2020:2175
- Formele relaties
- Cassatie: ECLI:NL:HR:2022:588, (Gedeeltelijke) vernietiging met verwijzen
- Zaaknummer
- 200.251.339_01
Inhoudsindicatie
Verbintenissenrecht. Verzekeringsrecht. Milieuschade- en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering. Asbest. Agrarisch bedrijf. Verontreiniging bodem door loslaten asbestdeeltjes van dakplaten op stallen. Onzeker voorval. Verontreiniging door emissie. Uitleg polisvoorwaarden. Geen eigen gebrek door fout in materiaalkeuze. Van buiten komend onheil. Verwijderen en vervangen dakplaten geen bereddingskosten.
Uitspraak
Team Handelsrecht
zaaknummer 200.251.339/01
arrest van 14 juli 2020
in de zaak van
de naamloze vennootschap Achmea Schadeverzekeringen N.V.,
handelend onder de naam Interpolis,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
appellante,
hierna aan te duiden als Interpolis,
advocaat: mr. D.J. van der Kolk te Rotterdam,
tegen
de vennootschap onder firma
[de vof] ,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
geïntimeerde,
hierna aan te duiden als [geïntimeerde] ,
advocaat: mr. A.C. van Schaick te Tilburg,
op het bij exploot van dagvaarding van 5 november 2018 ingeleide hoger beroep van het vonnis van 22 augustus 2018, door de rechtbank Zeeland-West-Brabant, zittingsplaats Breda, gewezen tussen [geïntimeerde] als eiser en Interpolis als gedaagde.
1 Het geding in eerste aanleg (zaak-/rolnummer C/02/339925 / HA ZA 18-6)
Voor het geding in eerste aanleg verwijst het hof naar voormeld vonnis.
2 Het geding in hoger beroep
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
de dagvaarding in hoger beroep
- -
-
de memorie van grieven met een productie
- -
-
de memorie van antwoord met een productie
Het hof heeft daarna een datum voor arrest bepaald. Het hof doet recht op bovenvermelde stukken en de stukken van de eerste aanleg.
3 De feiten
In dit hoger beroep gaat het hof uit van de feiten die de rechtbank heeft vastgesteld in het bestreden vonnis onder 3.1, a tot en met l. Voor zover relevant vult het hof de opsomming aan met enkele andere feiten die tussen partijen vaststaan.
[geïntimeerde] exploiteert een gemengd agrarisch bedrijf (veeteelt, akkerbouw en tuinbouw). Op het bedrijf van [geïntimeerde] staan stallen. De daken van deze stallen, die geen dakgoot hebben, bestaan uit asbesthoudende golfplaten. In de grond rondom de stallen zijn asbesthoudend materiaal en asbestvezels aangetroffen, alles afkomstig van de asbesthoudende daken. De hoeveelheid asbest in de bodem overschrijdt de wettelijke normen. Op het perceel van [geïntimeerde] staat tevens een woonhuis.
[geïntimeerde] heeft verschillende verzekeringsovereenkomsten gesloten met Interpolis. De verzekeringen zijn ondergebracht in een zogenaamde Bedrijven Compact Polis (BCP). Op de verzekeringen waren in 2015 de Verzekeringsvoorwaarden Bedrijven Compact Polis Agrarisch, versie 5.3, van januari 2014 van toepassing (hierna: de polisvoorwaarden).
Tot de verzekeringen behoren een milieuschadeverzekering en een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering.
Volgens de polis van 10 februari 2016 bestond de dekking voor 'milieuschade agrarisch' uit: basismodule, milieudekking top, milieudekking uitgebreide evenementen. Voor de voorwaarden van deze verzekering is op de polis verwezen naar hoofdstuk 7, paragraaf 1, 2 en 3, van de polisvoorwaarden.
De dekking voor 'aansprakelijkheid bedrijf' betrof volgens de polis: bedrijfsaansprakelijkheid. Voor de voorwaarden van deze verzekering is op de polis verwezen naar hoofdstuk 5, paragraaf 1, van de polisvoorwaarden.
De polisvoorwaarden luiden onder meer:
Begrippenlijst
(...)
Bereddingskosten
Kosten die verbonden zijn aan maatregelen die tijdens de contractsduur van de verzekering door of vanwege de verzekerde worden getroffen en die redelijkerwijs geboden zijn om het onmiddellijk dreigende gevaar van schade af te wenden en/of om de schade te beperken en de schade aan zaken die daarbij zijn ingezet
(...)
Emissie
Het vrijkomen van gassen, vloeistoffen en/of fijn verdeelde vaste stoffen.
(...)
Sanering
Het ongedaan maken van een verontreiniging van de bodem, het oppervlaktewater, of enig(e) al dan niet ondergronds(e) water(gang).
Onder ongedaan maken wordt verstaan onderzoek, reiniging, opruiming, transport, opslag, vernietiging en vervanging van grond en/of (grond-)water en/of isolatie van een verontreiniging.
(...)
Verontreiniging
De aanwezigheid van een stof in een zodanige concentratie dat toepasselijke overheidsnormen (streefwaarde of ene overeenkomstige waarde) die gelden op het moment dat de aanwezigheid van de stof zich manifesteert, worden overschreden.
(...)
Hoofdstuk 5: Aansprakelijkheid
Paragraaf 1
BEDRIJFSAANSPRAKELIJKHEID
agrariërs
(...)
Omvang van de verzekering
Algemeen
Wij vergoeden - in het geval van een gedekte schade - voor alle verzekerden samen per aanspraak en per verzekeringsjaar tot maximaal de op het verzekeringsbewijs vermelde limieten.
Hierbij gelden de voorwaarden:
- -
-
dat de betreffende aanspraak tijdens de geldigheidsduur van de verzekering voor de eerste maal is ingesteld en ook dat deze aanspraak tijdens de geldigheidsduur van de verzekering schriftelijk bij ons is aangemeld;
- -
-
dat de aanspraak dan wel de betreffende omstandigheid bij het aangaan van de verzekering niet bekend was bij u als verzekeringnemer of bij de verzekerde die aansprakelijk is gesteld.
(...)
Aansprakelijkheid
Verzekerd is de aansprakelijkheid van verzekerde voor schade.
(...)
Uitsluitingen
Elke bepaling van dit artikel heeft een zelfstandige betekenis. Behalve als uitdrukkelijk iets anders is bepaald, stelt een bepaling uit dit artikel andere bepalingen van deze voorwaarden niet terzijde.
Van de uitsluiting waar een * bij is geplaatst, is de volledige tekst aan het eind van dit hoofdstuk te vinden.
Van de dekking op deze voorwaarden is uitgesloten:
(...)
asbest *(10);
(...)
(...)
UITSLUITINGEN
(...)
10 Asbest
Uitgesloten is de aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door, voortvloeiend uit of verband houdend met asbest.
(...)
Hoofdstuk 7: Milieu
paragraaf 1
MILIEUDEKKING BASIS
(...)
Omvang van de verzekering
Wij verzekeren het risico van verontreiniging van de bodem, het oppervlaktewater of één of meer al dan niet ondergronds(e) water(gangen), die rechtstreeks en uitsluitend het gevolg is van een emissie die veroorzaakt is door het verzekerde gevaar:
- -
-
brand;
- -
-
blikseminslag;
- -
-
ontploffing.
Het verzekerde gevaar moet zich tijdens de looptijd van de verzekering hebben verwezenlijkt.
Omvang van de dekking
Omschrijving van de dekking
Schade aan de verzekerde locatie
Wij verzekeren de kosten van sanering van de verzekerde locatie.
Voorwaarde hierbij is dat binnen één jaar nadat het verzekerde gevaar zich heeft verwezenlijkt, onder deze verzekering aanspraak is gemaakt op vergoeding.
(...)
Meeverzekerde kosten
Binnen de grenzen van het verzekerde bedrag zijn meeverzekerd:
- -
-
expertisekosten;
- -
-
bereddingskosten;
- -
-
kosten van preventieve opruiming;
- -
-
kosten in verband met het opruimen en afvoeren van asbest of van met asbest verontreinigde materialen;
- -
-
kosten van herstel van beschadiging van bestrating en beplanting, als de beschadiging is veroorzaakt door de sanering;
- -
-
kosten die noodzakelijk gemaakt worden om de sanering te kunnen uitvoeren. Hieronder worden ook verstaan de kosten van hulpconstructies;
- -
-
kosten van herstel van schade die een noodzakelijke gevolg is van de sanering. Hieronder worden ook verstaan de kosten van afbraak en herbouw;
- -
-
kosten van herstel of vervanging van ondergrondse pijpen, leidingen en/of kabels die als gevolg van de verontreiniging beschadigd zijn.
(...)
Paragraaf 2
MILIEUDEKKING UITGEBREIDE EVENEMENTEN
Omvang van de verzekering
Met inachtneming van hetgeen bepaald is in de voorwaarden 'Milieudekking Basis' geldt voor deze verzekering het volgende.
Naast de in de basisdekking genoemde verzekerde gevaren verzekeren wij de gevaren:
- -
-
storm;
- -
-
vorst;
- -
-
luchtverkeer;
- -
-
aanrijding;
- -
-
aanvaring;
- -
-
diefstal na braak;
- -
-
vandalisme, waaronder moet worden verstaan het aanrichten van beschadigingen uit vernielzucht door iemand die de verzekerde locatie is binnengedrongen na braak of door inklimming;
- -
-
rellen en opstootjes;
- -
-
overspanning/inductie;
- -
-
omvallen van bomen, heistellingen en kranen;
- -
-
breken, scheuren of barsten van bovengrondse tanks, silo's en drums en de bovengrondse leidingen die daarop zijn aangesloten. Deze risico's zijn alleen gedekt als de schade veroorzaakt is door van buiten komend onheil;
- -
-
laden en/of lossen van stoffen die zich in gesloten emballage bevinden;
- -
-
het vullen van bovengrondse tanks die vast zijn opgesteld.
(...)
Paragraaf 3
MILIEUDEKKING TOP
Omvang van de verzekering
Met inachtneming van hetgeen bepaald is in de voorwaarden 'Milieudekking Basis' geldt voor deze verzekering het volgende.
Naast de in de 'Milieu Basismodule en de Milieudekking Uitgebreide Evenementen genoemde verzekerde gevaren verzekeren wij:
- -
-
ieder ander van buiten komend onheil;
- -
-
het eigen gebrek van opstallen en roerende zaken dat veroorzaakt is door fouten in ontwerp, constructie, uitvoering of materiaalkeuze. Deze dekking geldt alleen als voldaan is aan de onderhoudsverplichtingen die op het verzekeringsbewijs vermeld zijn en als de verontreiniging zich manifesteert binnen de looptijd van de verzekering.
(...)
Omschrijving van de dekking
In geval van schade aan de verzekerde locatie verzekeren wij ook de zaakschade die op de verzekerde locatie is voorgevallen als gevolg van een verontreiniging van de bodem, het oppervlaktewater of één of meer al dan niet ondergrondse watergangen.
(...)
In hoofdstuk 8 (Algemene bepalingen) is onder meer de duur en het einde van de verzekering beschreven.
In opdracht van de provincies Overijssel en Gelderland hebben adviesbureaus [adviesbureau 1] en [adviesbureau 2] in deze provincies inventariserend onderzoek uitgevoerd naar erosie van asbesthoudende daken. Dat onderzoek heeft uitgewezen dat ter plaatse van de afwateringszone van dakgootloze asbesthoudende daken asbesthoudend materiaal en respirabele (inadembare) vezels in de bodem voorkomen.
[geïntimeerde] heeft op 22 december 2015 Interpolis verzocht om onder de milieuschadeverzekering zowel de kosten van bodemsanering als de kosten van vervanging van de asbestdaken te vergoeden. Verder heeft [geïntimeerde] Interpolis verzocht te bevestigen dat zij eventuele (letselschade)claims van derden onder dekking van haar aansprakelijkheidsverzekering in behandeling zal nemen.
Bij brief van 14 januari 2016 heeft Interpolis aan [geïntimeerde] onder meer meegedeeld:
Wat is er gedekt op de Milieuschadeverzekering?
(...) De Milieuschadeverzekering dekt het risico van verontreiniging van de bodem, het oppervlaktewater of 1 of meer al dan niet ondergronds(e) water(gangen). Van een verontreiniging van de bodem/water is sprake als asbest zich daarin bevindt in een zodanige concentratie dat toepasselijke overheidsnormen worden overschreden. De verontreiniging moet het rechtstreeks en uitsluitende gevolg zijn van een emissie. De emissie moet zijn veroorzaakt door een verzekerd gevaar. Als aan deze - en de overige - voorwaarden van de Milieuschadeverzekering is voldaan, vergoeden wij de kosten van sanering van de verontreinigde bodem.
De kosten van het verwijderen en afvoeren (saneren) van de asbestdaken zelf zijn niet onder de Milieuschadeverzekering gedekt, ook niet via de door u genoemde clausule Bereddingskosten. Dit is
namelijk de verantwoordelijkheid van de ondernemer/bezitter van het gebouw.
(...)
Aanspraak onder uw aansprakelijkheidsverzekering
Op basis van uw melding kan niet worden aangenomen dat u geconfronteerd zult worden met een letselschadeclaim. Hiermee bedoelen we een claim van één of meerdere derden vanwege letselschade door asbest, veroorzaakt door uw handelen of nalaten voor de einddatum van uw verzekering met asbestdekking. Hiervoor bevat uw melding onvoldoende concrete informatie. Op de bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering is voor dekking vereist dat een claim tegen de verzekerde tijdens de geldigheidsduur van de verzekering voor de eerste maal door de derde is ingesteld en bij ons is gemeld. Ook voor een ‘omstandigheid’ die tijdens de geldigheidsduur van de verzekering is gemeld bestaat dekking. Het begrip ‘omstandigheid’ is op de volgende manier omschreven: “Feiten die voortvloeien uit of verband houden met een handelen of nalaten van verzekerde(n) waarvan in redelijkheid kan worden aangenomen dat deze zullen leiden tot een aanspraak tegen verzekerde(n).” Uw melding voldoet niet aan deze omschrijving. Daarom neem ik deze melding niet in behandeling.
[geïntimeerde] heeft onderzoeksbureau [onderzoeksbureau] opgedragen om onderzoek te doen naar eventuele asbestverontreiniging rondom de stallen van haar bedrijf. [onderzoeksbureau] heeft op
4 januari 2017 gerapporteerd. In dat rapport staat onder 'samenvatting' onder meer vermeld:
Uit het onderzoek volgt dat de daken en andere asbesthoudende (plaat)materialen zich in matige tot slechte staat van onderhoud bevinden. Op de asbesthoudende daken is een sterke mosbegroeiing zichtbaar. Op het maaiveld rond de bebouwing wordt asbesthoudend plaatmateriaal aangetroffen, ook worden asbesthoudende mossen, afkomstig van de daken, aangetroffen. In de toplaag van de bodem (0-2 cm) wordt aan de lijzijde de interventiewaarde voor asbest overschreden door de aanwezigheid van losse vezels, ook in de laag van 2-5 cm-mv wordt de interventiewaarde overschreden.
Onder de toplaag van de bodem wordt asbesthoudend plaatmateriaal aangetroffen, plaatselijk wordt hierbij tevens de interventiewaarde overschreden ten gevolge van hechtgebonden materiaal. Uit onderzoek van het dak blijkt dat sprake is van veel losse vezelbundels. De verontreiniging in de toplaag van de bodem is dan ook evident toe te schrijven aan het aanwezige dak. De resultaten zijn in overeenstemming met de bevindingen van het onderzoek van [adviesbureau 1] .
Teneinde verdere verontreiniging van de bodem te voorkomen adviseren wij mitigerende maatregelen te nemen. Door een bronaanpak wordt tevens de verspreiding van asbestvezels in de omgeving voorkomen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het vervangen van de asbesthoudende materialen (dient uiterlijk in 2024 te gebeuren) of aan het immobiliseren van de vezels door het aanbrengen van een coating. De aanwezige bodemverontreiniging mag alleen door een daartoe erkend bedrijf gesaneerd worden op basis van een BUS-melding of een door het bevoegd gezag WBB goedgekeurd saneringsplan.
Over de kosten heeft [onderzoeksbureau] bij brief van 11 november 2016 aan [geïntimeerde] onder meer meegedeeld:
De daken (en plaatselijk wanden) van asbesthoudende golfplaat bevatten "veel losse vezels". Deze kunnen/zullen ten gevolge van afstromend regenwater op de bodem terechtkomen (1). Vastgesteld is dat de in matige tot slechte staat verkerende daken veelal een sterke mosgroei kennen. Aan de onderzijde van dit mos doen zich veel losse vezels voor. Bij harde wind of regen komt dit mos los van het dak en verspreid zich dit in de omgeving (2). Ook is vastgesteld dat onder de in slechte staat verkerende daken asbesthoudend afgebrokkeld plaatmateriaal wordt aangetroffen (3).
(...)
Uitgaande van een sanering door vervangen van een dak dient u rekening te houden met een kostenpost van circa € 8,00 /m2 (voor een dak zonder isolatie hieronder) tot € 12,00 /m2 (voor een geïsoleerd dak). Deze bedragen zijn exclusief eventuele subsidies. Hierna zal alsnog een nieuw dak moeten worden aangebracht, hiervoor dient u rekening te houden met prijzen in de ordegrootte van circa € 35,00 per m2.
Er zijn mogelijkheden om een dak te fixeren door dit te behandelen met een speciale coating. (...) De kosten hiervoor bedragen circa € 7,50 per m2. Alvorens dit product kan worden toegepast dient het mos (en ander materiaal) verwijderd te zijn van de daken. Aangezien dit mos aan de onderzijde vezels bevat dient dit door een erkende asbest-verwijderaar te worden uitgevoerd. Hiervoor is een indicatief tarief afgegeven van € 6,00 per m2.
Echter, dit fixeren is vanzelfsprekend niet mogelijk voor asbestplaten welke, zoals in [plaats 1] het geval is, verticaal in de grond staan of voor platen waarin grote gaten aanwezig zijn zoals in [plaats 2] het geval was.
[geïntimeerde] heeft bij brief van 24 januari 2017 het rapport van [onderzoeksbureau] aan Interpolis gestuurd en Interpolis gesommeerd om te bevestigen dat zij (i) dekking biedt voor schade gemeld onder de milieuschadeverzekering en de aansprakelijkheidsverzekering, (ii) zorgdraagt voor (vergoeding van de kosten van) de bodemsanering en, in het kader van beredding, het wegnemen van de vervuilingsbron (dat wil zeggen: de asbestdakplaten met een aangetaste toplaag vervangen) en (iii) de expertisekosten vergoedt.
In opdracht van Interpolis heeft [ingenieursbureau] een asbestinventarisatie uitgevoerd ter plaatse van de schuren. [ingenieursbureau] heeft op 23 mei 2017 gerapporteerd. Volgens het rapport zijn potentieel risicovolle asbesthoudende toepassingen aangetroffen met betrekking tot de dakbedekking van enkele schuren. [ingenieursbureau] beveelt aan op (zeer) korte termijn te saneren (p. 7\20).