Parket bij de Hoge Raad, 23-06-2023, ECLI:NL:PHR:2023:619, 22/03882

Een van de twistpunten betreft de verdeling van de tussen partijen tijdens het huwelijk ontstane eenvoudige gemeenschappen van de hiervoor onder 2.1-(iii) genoemde vijf onroerende zaken. In cassatie gaat het uitsluitend nog om de verdeling van (1) [de voormalige echtelijke woning] , (2) [het bedrijfspand 1] , (3) [de vakantiewoning] en (4) [het bedrijfspand 2] . Niet wordt opgekomen tegen de beslissing betreffende de verdeling van (5) [het appartementsrecht] .³ De hierna volgende weergave van het procesverloop is daarom in beginsel beperkt tot het geschil betreffende de onroerende zaken (1) t/m (4) (hierna ook: de panden).

Bij inleidend verzoekschrift van 1 september 2017 heeft de man de rechtbank Midden-Nederland verzocht de echtscheiding tussen partijen uit te spreken.

In haar verweerschrift tevens verzoekschrift heeft de vrouw gesteld dat partijen gezamenlijk, ieder voor de onverdeelde helft, eigenaar zijn van de panden, en dat deze panden dienen te worden gewaardeerd door een nader overeen te komen deskundige. Zij heeft verzocht de vermogensrechtelijke afwikkeling van de huwelijksvoorwaarden vast te stellen conform hetgeen zij heeft gesteld.⁴

De man heeft bij aanvullend verzoek verzocht de verdeling van de panden vast te stellen conform zijn voorstel.⁵ Dit houdt onder meer in dat toedeling aan hem plaatsvindt onder de opschortende voorwaarde dat de vrouw wordt ontslagen uit de hoofdelijkheid voor het voldoen aan de verplichtingen uit de hypothecaire geldleningen.

De man en de vrouw hebben ieder een formulier Verdelen en verrekenen ingediend.⁶

Bij tussenbeschikking van 11 juli 2018⁷ heeft de rechtbank de echtscheiding uitgesproken. Zij heeft de behandeling van het verzoek van de man betreffende de verdeling van de panden op verzoek van partijen aangehouden teneinde hen in de gelegenheid te stellen hieromtrent in onderling overleg afspraken te maken.

In juli en augustus 2018 zijn de panden in opdracht van partijen getaxeerd.⁸

Partijen hebben de rechtbank laten weten geen overeenstemming te hebben bereikt.

Bij beschikking van 21 augustus 2019¹⁰ heeft de rechtbank de verzoeken van de vrouw om wijziging van het proces-verbaal van de zitting van 28 juni 2018 en om verbetering van de op 14 december 2018 gegeven eindbeschikking afgewezen.¹¹

De man is van de eindbeschikking van 14 december 2018 in hoger beroep gekomen bij het hof Arnhem-Leeuwarden (zaaknummer 200.256.167). Grief 1 van de man is gericht tegen de beslissing in het dictum onder 4.2.1 van de eindbeschikking (de verdeling van de panden). Daarmee is aangevoerd dat de rechtbank bij haar berekening van de overbedelingsschuld ten onrechte geen rekening heeft gehouden met de geldleningen die zijn verkregen uit de ondernemingen van de man.¹²
De man heeft het hof verzocht de bestreden beschikking gedeeltelijk te vernietigen en, uitvoerbaar bij voorraad, ten aanzien van de verdeling van de onroerende zaken [de voormalige echtelijke woning] , [het bedrijfspand 2] en [de vakantiewoning] te bepalen dat op de door de taxateurs bepaalde waarde zowel de hypothecaire als de overige geldleningen in mindering worden gebracht, dan wel dat de man en de vrouw de helft van de door de man ter beschikking gestelde – van Krebeco Invest B.V. geleende – bedragen dienen te vergoeden, zodat de man per saldo een bedrag van € 353.960,- dan wel een door het hof te bepalen bedrag dient te vergoeden en tot betaling van dit bedrag wordt veroordeeld.¹³
De vrouw heeft verweer gevoerd.¹⁴

Ook de vrouw heeft hoger beroep ingesteld tegen de eindbeschikking van de rechtbank (zaaknummer 200.257.524). Grief III van de vrouw is gericht tegen de verdeling van de panden op basis van ‘de door de makelaar bindend getaxeerde waarde’ (dictum onder 4.2.1). De vrouw stelt zich op het standpunt dat de panden alsnog moeten worden verdeeld op basis van ‘de actuele waarde op of rondom de datum van verdeling (zelf)’.¹⁵
De vrouw heeft het hof verzocht de bestreden beschikking gedeeltelijk te vernietigen en, uitvoerbaar bij voorraad, de verdeling van de tussen partijen bestaande eenvoudige gemeenschappen van onroerende zaken te gelasten in die zin dat de panden (immer) worden toegedeeld aan de man, onder de voorwaarden dat de vrouw zal worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de aan deze onroerende zaken gekoppelde hypothecaire geldleningen en onder betaling aan de vrouw van een bedrag gelijk aan de helft van de waarde die gevormd wordt door het verschil tussen de door een makelaar ten tijde of vlak voor de datum van verdeling getaxeerde actuele waarden van de onroerende zaken en de hoogte van de hypothecaire geldleningen per moment van het verlijden van de notariële akte van verdeling.¹⁶
De man heeft verweer gevoerd.¹⁷

Er heeft in beide zaken een mondelinge behandeling plaatsgevonden op 15 augustus 2019.

Hierna hebben partijen ieder verschillende akten genomen. De man heeft zijn verzoek aangevuld in die zin dat het hof wordt verzocht te bepalen dat ten aanzien van de verdeling van de onroerende zaken [de voormalige echtelijke woning] , [het bedrijfspand 2] en [de vakantiewoning] door hem aan de vrouw een bedrag van € 326.910,50 moet worden vergoed.¹⁹

De toedeling van de onroerende zaken aan de man is tussen partijen niet in geschil. In de beschikking van 14 december 2018 heeft de rechtbank echter de hierboven genoemde onroerende zaken aan de man toegedeeld onder de voorwaarde dat de vrouw zal worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de aan die onroerende zaken gekoppelde hypothecaire geldleningen en onder betaling aan de vrouw van een bedrag gelijk aan de helft van de waarde na aftrek van het bedrag van de hypothecaire geldlening op het moment van het verlijden van de notariële akte van verdeling. Nu aan de genoemde voorwaarden niet is voldaan heeft er nog geen verdeling plaatsgevonden, zodat bij de bepaling van de waarde bij de verdeling moet worden uitgegaan van de waarde ten tijde van de feitelijke verdeling, tenzij partijen anders zijn overeengekomen of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere waardering voortvloeit (HR 22 maart 1996, ECLI:NL:PHR:1996:AD2515).

Tussen partijen is in geschil of zij ter comparitie bij de rechtbank al dan niet hebben afgesproken dat er een bindende taxatie zou plaatsvinden. Anders dan de man kan het hof uit het proces-verbaal van de mondelinge behandeling niet afleiden dat partijen een dergelijke afspraak hebben gemaakt. Het hof gaat daarom voorbij aan die stelling van de man. Ook uit de eisen van redelijkheid en billijkheid vloeit niet voort dat er (in dit geval) taxatiewaarden uit 2018 gehanteerd moeten worden. Nu nog geen verdeling heeft plaatsgevonden en partijen ook geen andersluidende afspraken hebben gemaakt over de datum waartegen de onroerende zaken moeten worden gewaardeerd, zal het hof bepalen dat bindende taxaties worden verricht.

Nu geen van beide partijen bezwaren heeft ingebracht tegen de makelaars die in 2018 de taxatie hebben verricht, is het hof voornemens dezelfde makelaars als deskundigen te benoemen die aanvullend rapport zullen opmaken met betrekking tot vraag wat de taxatiewaarde van de panden per heden is. Partijen hebben 2 weken de tijd om op de voorgenomen deskundigen en vraagstelling te reageren. Het hof zal vervolgens overgaan tot benoeming van deskundigen en offertes opvragen bij die deskundigen. Partijen zullen, alvorens de te benoemen deskundigen met hun werkzaamheden zullen aanvangen, vooralsnog ieder de helft van het voorschot dienen te betalen voordat de deskundigen aan het werk gaan.

Partijen hebben vervolgens ieder een akte genomen.

De man voert in zijn akte nog aan dat het hof in punt 4.20 van de beschikking van 22 september 2020 een kennelijke vergissing maakt door te oordelen dat er nog geen verdeling heeft plaatsgevonden van de panden nu niet aan de voorwaarden is voldaan. Volgens de man is dit voor herstel of voor aanvulling vatbaar. In hoger beroep is slechts de waarde van de panden in geschil en niet de toedeling; dan heeft de datum van de uitspraak van de rechtbank te gelden als datum van de verdeling. Hij beroept zich op het arrest van de HR van 23 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB6176.

Het hof verwijst naar overweging 4.20 en 4.21 van zijn beschikking van 22 september 2020, het hof blijft bij die overwegingen en voegt voor zover nodig aan overweging 4.20 nog het volgende toe. De rechtbank heeft in de bestreden beschikking van 14 december 2018 in 4.2 van het dictum de wijze van verdeling gelast tussen partijen, waarna de vier panden onder de daar genoemde voorwaarden aan de man zijn toegedeeld. Tot dusver is niet gesteld of gebleken dat aan die voorwaarden is voldaan, zodat verdeling niet heeft plaatsgevonden. Daarom is niet de datum van de bestreden beschikking van de rechtbank bepalend voor de waarde van de panden maar de datum van taxatie.

De man heeft een akte genomen; de vrouw heeft per brief gereageerd.

De door het hof benoemde deskundigen hebben op 31 augustus 2021 en 26 november 2021 taxatierapporten uitgebracht.²³ Partijen hebben daarop gereageerd.

Op 25 februari 2022 is de mondelinge behandeling voortgezet. Daarvan is proces-verbaal opgemaakt.

Partijen zijn het erover eens dat bovengenoemde onroerende zaken aan de man kunnen worden toegedeeld. De (over)waarde van de onroerende zaken houdt partijen echter verdeeld (grief 1 van de man en grief III van de vrouw). In dat kader hebben de benoemde deskundigen taxatierapporten uitgebracht.

bepaalt dat partijen dienen over te gaan tot uitvoering van deze verdeling ten overstaan van een notaris;

bepaalt dat de kosten van de notaris ten aanzien van de uiteindelijke toedeling/levering van de onder 4.2 genoemde onroerende zaken ten laste van partijen komen, ieder voor de helft;

Bij procesinleiding van 18 oktober 2022 heeft de man – tijdig – cassatieberoep ingesteld tegen de tussenbeschikkingen en de eindbeschikking van het hof. Het cassatieberoep is op 20 oktober 2022 – tijdig – ingeschreven in het rechtsmiddelenregister als bedoeld in art. 433 Rv.²⁶ De man heeft geen gebruik gemaakt van het gemaakte voorbehoud tot aanvulling van het cassatiemiddel. De vrouw heeft een verweerschrift tot verwerping ingediend.