Rechtbank Amsterdam, 23-03-2016, ECLI:NL:RBAMS:2016:1508, 576379
Rechtbank Amsterdam, 23-03-2016, ECLI:NL:RBAMS:2016:1508, 576379
Gegevens
- Instantie
- Rechtbank Amsterdam
- Datum uitspraak
- 23 maart 2016
- Datum publicatie
- 18 oktober 2018
- ECLI
- ECLI:NL:RBAMS:2016:1508
- Zaaknummer
- 576379
Inhoudsindicatie
Renteswap. Klant onervaren met derivaten. Bank - zowel in productdocumentatie als tijdens presentatie - onvoldoende op specifieke risico’s gewezen (afrekenen negatieve waarde bij voortijdige aflossing lening/doorverkoop pand). Bewijslevering mbt schade.
Uitspraak
vonnis
Afdeling privaatrecht
zaaknummer / rolnummer: C/13/576379 / HA ZA 14-1122
Vonnis van 23 maart 2016
in de zaak van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiseres] ,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
eiseres,
advocaat: mr. L.A.H. Jie Sam Foek te Amsterdam,
tegen
de naamloze vennootschap
ABN AMRO BANK N.V.,
gevestigd te Amsterdam,
gedaagde,
advocaat: mr. F.R.H. van der Leeuw te Amsterdam.
Partijen zullen hierna [eiseres] en ABN AMRO worden genoemd.
1 De procedure
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
de dagvaarding van 5 november 2014, met producties;
- -
-
de conclusie van antwoord, met producties;
- -
-
het tussenvonnis van 18 februari 2015, waarbij een comparitie van partijen is gelast;
- -
-
het proces-verbaal van de comparitie gehouden op 11 augustus 2015, met de daarin genoemde akte vermindering van eis en overlegging nadere productie, met één productie.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2 De feiten
[eiseres] is de holdingmaatschappij van een groep vennootschappen die zich bezighoudt met de verkoop van kantoorartikelen en luxe schrijfwaren. [eiseres] wordt bestuurd door [bedrijf 1] en [bedrijf 2] [naam 1] is de enig [functie] en enig [functie] van [bedrijf 1] [naam 2] is enig [functie] en enig [functie] van [bedrijf 2]
[eiseres] was in 2006 eigenaar van twee kantoorpanden; het ene was gelegen aan de [straat 1] te [plaats] , het andere aan de [straat 2] te [plaats] . In 2006 wilde [eiseres] – in het kader van de uitbreiding van haar ondernemingsactiviteiten – een derde winkelpand aankopen, gelegen aan de [straat 3] te [plaats] . [eiseres] heeft ABN AMRO verzocht om financiering voor de aankoop daarvan. Tussen [eiseres] en ABN AMRO bestond op dat moment reeds een langjarige financieringsrelatie.
Met het oog op voormelde uitbreiding is tussen (onder meer) [eiseres] en ABN AMRO op 11 september 2006 een kredietovereenkomst (hierna: de kredietovereenkomst) tot stand gekomen. Het verleende krediet bedroeg EUR 3.904.000,-- en bestond uit een rekening-courantkrediet van EUR 300.000,-- en een twintigjarige Euribor-lening van EUR 3.604.000,--. De kredietovereenkomst vermeldt met betrekking tot de Euribor-lening als overeengekomen rentetarief de éénmaands Euribor, vermeerderd met een opslag van 0,85% per jaar. ABN AMRO verkreeg – voor zover hier van belang – zekerheid in de vorm van een krediethypotheek ter waarde van EUR 3.500.000,--, vermeerderd met 40% voor rente en kosten, op elk van de aan [eiseres] toebehorende panden. Verder vermeldt de kredietovereenkomst, voor zover hier van belang:
“Het renterisico van de Euriborlening groot EUR 3.604.000,= zal voor 75% middels een rentederivaat worden afgedekt.
OTC-derivaten
- ABN AMRO is bereid om (...) derivatentransacties aan te gaan met de Cliënt [rechtbank: [eiseres] en haar mede-contractanten] (...).
(...)
- De bijgesloten Algemene Bepalingen Derivatentransacties mei 2001 zijn van toepassing op alle derivatentransacties tussen de Cliënt en ABN AMRO. Door ondertekening van deze Kredietovereenkomst verklaart de Cliënt een exemplaar van deze Algemene Bepalingen te hebben ontvangen.
- In aanvulling op artikel 8 van de Algemene Bepalingen Derivatentransacties mei 2001 zal gelden dat ABN AMRO, zonder dat enige sommatie of ingebrekestelling vereist zal zijn, eveneens één of meerdere lopende transacties onmiddellijk en in zijn geheel kan beëindigen en alles wat door de Cliënt uit hoofde daarvan, al dan niet opeisbaar of onder voorwaarde, is verschuldigd, onmiddellijk in zijn geheel tussentijds kan opeisen, indien en zodra de kredietfaciliteit bij ABN AMRO wordt beëindigd.
- Tevens zendt ABN AMRO de Cliënt ter informatie de brochure OTC-Derivatentransacties met de Bank. Door ondertekening van deze Kredietovereenkomst verklaart de Cliënt deze brochure te hebben ontvangen.”
Bij de kredietovereenkomst behoort een brief van ABN AMRO van 11 september 2006. Als bijlagen bij de brief worden onder meer vermeld de Algemene Bepalingen voor Derivatentransacties (hierna: de ABD) en de Brochure Derivatentransacties (hierna: de OTC-brochure).
In de ABD wordt vermeld, voor zover hier van belang:
“ 8.2 ABN AMRO kan één of meerdere lopende transacties onmiddellijk en in zijn geheel tussentijds beëindigen en alles wat door de Cliënt uit hoofde daarvan verschuldigd is, al dan niet opeisbaar of onder voorwaarde, onmiddellijk en in zijn geheel tussentijds opeisen zonder dat enige sommatie of ingebrekestelling zal zijn vereist:
[rechtbank: volgt een lijst van situaties waarin de genoemde mogelijk tot tussentijdse beëindiging zich kan voordoen]
(...)
9. Vergoeding
In geval van opeising stelt ABN AMRO het direct opeisbare bedrag in Euro’s vast dat bij wijze van vergoeding van geleden verlies en gederfde wist verschuldigd is.
Deze vergoeding bestaat uit de som van:
door de Cliënt niet nagekomen betalingsverplichtingen uit hoofde van de transacties.
de waarde van de transacties, berekend op basis van de vervangingswaarde van de transacties.
door ABN AMRO gemaakte fundingkosten, kosten van het afbreken of vervangen van de aan die transacties gerelateerde derivatentransacties, berekend op basis van de waardering tegen de marktwaarde van de transacties.”
In de OTC-brochure wordt vermeld, voor zover hier van belang:
“ Derivatenrisico’s
(...)
Hoewel een derivatentransactie veelal wordt afgesloten in combinatie met een financiering (...), is er geen direct verband met die waarde. Bij voortijdige beëindiging of bij tussentijdse wijziging van de onderliggende waarde, blijven de rechten en plichten van partijen uit hoofde van de derivatentransactie van kracht tot het moment dat ook de derivatentransactie wordt beëindigd.
(...)
Termijncontracten
Een termijncontract is een overeenkomst tussen twee partijen, waarbij de ene partij zich verplicht een specifieke waarde op een bepaald tijdstip in de toekomst tegen een vooraf vastgestelde prijs te ontvangen. De andere partij verbindt zich dan de desbetreffende waarde op dat tijdstip tegen die prijs te leveren. De onderliggende waarden betreffen vaak grondstoffen (...) maar kunnen ook effecten, valuta en rente zijn. (...) Termijncontracten zijn instrumenten die een hoog risico met zich mee kunnen brengen doordat de prijs van de onderliggende waarde in de periode tussen het sluiten van de overeenkomst en de levering en betaling (sterk) kan stijgen of dalen.
(...)
Kosten van voortijdige beëindiging
Indien u – om welke reden dan ook – een derivatentransactie wilt of moet beëindigen, voordat de looptijd is verstreken, kan dit aanzienlijke kosten met zich meebrengen. (...)
Indien een transactie vervroegd moet worden beëindigd, wordt gekeken of die transactie op dat moment een positieve, dan wel een negatieve waarde heeft (waardering tegen marktwaarde). In geval van een positieve waarde zal ABN AMRO deze met u verrekenen. Bij beëindiging van een transactie met een negatieve waarde dient u een bedrag aan ABN AMRO te betalen.”
Op 11 september 2006 heeft ABN AMRO, bij monde van [naam 3] , aldaar werkzaam, een Powerpoint-presentatie aan [eiseres] gegeven over afdekking van het renterisico door middel van een rentederivaat. Op één van de tien getoonde Powerpoint-slides is vermeld:
“Advies
# Uitsluiten renterisico door kredietportefeuille te hedgen
# Rente tarieven zijn historisch laag => nu rente lang fixeren
Let op: alle tarieven zijn exclusief kredietopslag, afhankelijk van de
leningstructuur, en aan marktschommelingen onderhevig”.
[eiseres] is op 12 september 2006 telefonisch een renteswapovereenkomst (hierna: de renteswap) met ABN AMRO overeengekomen. ABN AMRO heeft de overeengekomen renteswap dezelfde dag schriftelijk aan [eiseres] bevestigd. De renteswap werd overeengekomen voor een periode van tien jaar vanaf 1 oktober 2006, met een hoofdsom van EUR 3.604.000,--. [eiseres] betaalde onder de renteswap een vaste rente van 4,24%. ABN AMRO betaalde een variabele rente. De éénmaands Euribor diende als referentierente. Op de renteswap zijn de ABD van toepassing verklaard.
In 2009 is gebleken dat bij het afsluiten van de renteswap een vergissing was gemaakt. Hoewel in de kredietovereenkomst was opgenomen dat voor de Euribor-lening het éénmaands Euribor-tarief werd berekend, werd feitelijk het driemaands-Euribor-tarief berekend. Daardoor ontstond een verschil tussen het rentepercentage onder de renteswap en de kredietovereenkomst. ABN AMRO heeft [eiseres] verzocht een aangepaste renteswap met haar te sluiten.
[eiseres] is de aangepaste renteswap op 12 oktober 2009 telefonisch met ABN AMRO overeengekomen. ABN AMRO heeft de aangepaste renteswap dezelfde dag schriftelijk aan [eiseres] bevestigd. De renteswap werd overeengekomen voor de periode van 1 november 2009 tot 1 oktober 2016, met een hoofdsom van EUR 3.123.536,--. [eiseres] was onder de aangepaste renteswap betaler van een vaste rente van EUR 4,24%. ABN AMRO was de betaler aan [eiseres] van een variabele rente die werd berekend op basis van het driemaands Euribor-tarief. Op de renteswap zijn wederom de ABD van toepassing verklaard, alsmede de Voorwaarden Treasurydienstverlening ABN AMRO. In de bevestiging wordt verder vermeld, voor zover hier van belang:
“Genoemde documenten [rechtbank: de hiervoor genoemde voorwaarden] maken deel uit van de brochure “Informatie Treasurydienstverlening ABN AMRO”, welke u via uw Treasuryadviseur of Accountmanager heeft ontvangen.”
Voorafgaand aan het sluiten van de aangepaste renteswap heeft ABN AMRO een cliëntenprofiel voor [eiseres] opgesteld. In het cliëntenprofiel heeft [eiseres] aangekruist dat haar vertegenwoordigers geen kennis hebben van de eigenschappen, voor- en nadelen en risico’s van derivaten in het algemeen.
De renteswap van 12 september 2006 is door ABN AMRO bij brief van 13 oktober 2009 beëindigd.
[eiseres] en ABN AMRO hebben op 8 oktober 2013 met elkaar gesproken over het voornemen van [eiseres] om het pand aan de [straat 3] te koop te zetten.
[eiseres] heeft ABN AMRO bij e-mail van 19 maart 2014 een conceptovereenkomst gezonden, betreffende de verkoop van haar aandelen in [straat 3] Onroerend Goed B.V., eigenaar van het pand aan de [straat 3] , met het verzoek om een reactie. ABN AMRO heeft [eiseres] bij e-mail van 21 maart 2014 laten weten dat zij bereid was haar hypothecaire inschrijvingen op het pand aan de [straat 3] te royeren, tegen volledige inlossing door [eiseres] van haar schulden aan ABN AMRO. Bij brief van 26 mei 2014 heeft ABN AMRO aan [eiseres] laten weten dat dit ook zou betekenen dat [eiseres] eventuele kosten uit hoofde van de renteswap aan haar diende te vergoeden.
[eiseres] en ABN AMRO hebben met elkaar gesproken en gecorrespondeerd, maar zijn niet tot een vergelijk gekomen.
[eiseres] heeft bij brief van haar raadsvrouwe van 18 juni 2014 ABN AMRO aansprakelijk gesteld uit hoofde van toerekenbare tekortkoming en onrechtmatige daad. Verder heeft [eiseres] met haar brief de vernietiging van de renteswap ingeroepen wegens dwaling aan haar zijde en heeft de renteswap ontbonden, voor zover de vernietiging wegens dwaling geen stand zou houden.
ABN AMRO heeft in de eerste week van juli 2014 EUR 193.242,-- afgeschreven van de bankrekening van [eiseres] , ter zake van de negatieve marktwaarde van de renteswap.
3 Het geschil
[eiseres] vordert – na eiswijziging en verkort weergegeven – dat de rechtbank bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:
primair:
- voor recht verklaart dat de renteswap (en de algemene voorwaarden) bij brief van 18 juni 2014 zijn vernietigd, althans wordt (worden) vernietigd;
subsidiair:
- voor recht verklaart dat ABN AMRO tegenover [eiseres] toerekenbaar is tekortgeschoten in de nakoming van de renteswap, althans dat zij onrechtmatig tegenover [eiseres] heeft gehandeld, en dat de renteswap (en algemene voorwaarden) bij brief van 18 juni 2014 buitengerechtelijk is (zijn) ontbonden, althans wordt (worden) ontbonden;
meer subsidiair:
- dat ABN AMRO ten koste van [eiseres] ongerechtvaardigd is verrijkt, althans dat ABN AMRO tegenover [eiseres] in strijd met de eisen van redelijkheid en billijkheid heeft gehandeld;
zowel primair, subsidiair als meer subsidiar:
- -
-
ABN AMRO veroordeelt om aan [eiseres] EUR 193.242,-- te betalen, althans tot betaling van zodanig bedrag in hoofdsom als de rechtbank in goede justitie vermeent te behoren, vermeerderd met wettelijke rente ex artikel 6:119a Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) en subsidiair ex artikel 6:119 BW;
- -
-
ABN AMRO veroordeelt tot vergoeding aan [eiseres] van buitengerechtelijke kosten van EUR 2.786,--, althans een zodanig bedrag als de rechtbank in goede justitie vermeent te behoren.
[eiseres] vordert tot slot veroordeling van ABN AMRO in de (na)kosten van deze procedure, onder bepaling dat wettelijke rente hierover verschuldigd is, indien zij niet binnen veertien dagen na het te dezen te wijzen vonnis zijn voldaan.
[eiseres] legt – onder verwijzing naar de door haar gestelde feiten en in het geding gebrachte producties – aan haar primaire vordering ten grondslag, dat zij de renteswap onder invloed van dwaling heeft gesloten. Zij heeft gedwaald omtrent de omstandigheid dat de renteswap een negatieve marktwaarde zou kunnen hebben en dat zij die aan ABN AMRO zou moeten voldoen bij verkoop van haar onderneming en/of aflossing van de financiering gedurende de looptijd van de renteswap. ABN AMRO heeft haar nooit op dit specifieke risico gewezen.
Subsidiair stelt [eiseres] dat ABN AMRO is tekortgeschoten in de op haar rustende zorgplicht. ABN AMRO had de renteswap niet aan [eiseres] mogen adviseren, omdat dit product niet bij haar paste. Daarnaast heeft zij niet gewaarschuwd voor het risico van een negatieve marktwaarde bij voortijdige beëindiging van de renteswap. Op grond van deze tekortkomingen vordert [eiseres] ontbinding van de overeenkomst en vergoeding van de schade die zij als gevolg van de toerekenbare tekortkomingen c.q. de onrechtmatige gedragingen van ABN AMRO heeft geleden.
Meer subsidiair stelt [eiseres] , mede onder verwijzing naar de onder primair en subsidiair genoemde omstandigheden, dat ABN AMRO in strijd heeft gehandeld met de redelijkheid en billijkheid. ABN AMRO heeft haar gedrag niet afgestemd op de gerechtvaardigde belangen van [eiseres] .
Meest subsidiair is volgens [eiseres] sprake van ongerechtvaardigde verrijking aan de zijde van ABN AMRO, omdat zij (naar de rechtbank, gelet op de eiswijziging, begrijpt:) EUR 193.242,-- heeft ontvangen, zonder dat partijen dat waren overeengekomen.
[eiseres] heeft buitengerechtelijke kosten moeten maken, die zij overeenkomstig de Staffel Buitengerechtelijke Incassokosten begroot op EUR 2.786,--. ABN AMRO dient ook deze kosten te vergoeden, aldus [eiseres] .
ABN AMRO voert verweer. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover voor de beoordeling van belang, nader ingegaan.