Rechtbank Den Haag, 17-11-2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:12756, C/09/616363 / KG ZA 21-768

Gedaagde is van 1 mei 2018 tot 1 december 2018 via (de rechtsvoorganger van) USG (hierna aan te duiden als USG), op basis van een tussen USG en gedaagde gesloten overeenkomst van opdracht, werkzaam geweest voor de Staat. De overeenkomst van opdracht tussen de Staat en USG er inschakeling van gedaagde is door de Staat op 1 november 2018 tegen 1 december 2019 opgezegd. Gedaagde werkte voornamelijk als secretaris van de bezwaaradviescommissie personele aangelegenheden (hierna: BACPA) van verschillende ministeries. Hij heeft ook plaatsings- en bedenkingenadviescommissies ondersteund.

1. Opdrachtnemer zal in redelijkheid meewerken aan voor eenieder geldende veiligheidsonderzoeken, indien en voor zover die nodig zijn om de opdracht bij de Derde te kunnen uitvoeren, zoals toegangscontroles of veiligheidsvoorschriften die door de Derde worden voorgeschreven op locatie of voor uitvoering van bepaalde werkzaamheden teneinde aan wet- en regelgeving te kunnen voldoen.

2. Opdrachtnemer zorgt ervoor dat protocollen en huis- en gedragsregels die voor eenieder gelden op de locatie van de Derde en/of op de locatie van derde(n) waar de opdracht wordt uitgevoerd, en welke betrekking hebben op algemene of bijzondere veiligheidsvoorschriften, en/of voorschriften ter nakoming van toepasselijke wet- en regelgeving in redelijkheid worden opgevolgd. De Derde zal deze protocollen en huis- en gedragsregels al dan niet via Opdrachtgever vóór aanvang van de werkzaamheden aan Opdrachtnemer verstrekken.

(...)

1. Opdrachtnemer dient zorg te dragen voor het kunnen beschikken over alle voor de uitvoering van de werkzaamheden benodigde hulpmiddelen. Opdrachtnemer is verantwoordelijk voor zijn eigen uitrusting.

(...)

1. Opdrachtnemer verbindt zich zowel gedurende de looptijd van deze overeenkomst als ook nadat deze overeenkomst om welke reden en op welke wijze dan ook zal zijn geëindigd, op geen enkele wijze aan wie dan ook enige kennis of gegevens te openbaren met betrekking tot de door haar verleende diensten en de financiën, de werkwijze, de relaties en andere zaken van Opdrachtgever, de Derde en/of aan de Derde gelieerde ondernemingen, welke kennis of gegevens Opdrachtnemer bekend zijn geworden tijdens of als gevolg van deze overeenkomst en waaromtrent Opdrachtnemer geheimhouding is opgelegd of waarvan Opdrachtnemer het vertrouwelijke karakter kent of behoort te kennen. Onder de verplichting tot geheimhouding valt ook het niet openbaar maken aan werknemers van Opdrachtgever, de Derde en/of de aan de Derde gelieerde ondernemingen, tenzij deze(n) in verband met hun werkzaamheden in dienst van Opdrachtgever of de Derde van een en ander op de hoogte dienen te worden gesteld. Onder de hier bedoelde geheimhouding valt ook informatie betreffende eventuele leden, klanten of cliënten van de Derde.

2. Opdrachtnemer zal ten aanzien van de door hem ontvangen informatie tenminste dezelfde zorgplicht en waarborgen in acht nemen die gelden ten aanzien van zijn eigen interne vertrouwelijke informatie en zal (indien van toepassing) door hem in te schakelen derden verplichten om de bepalingen van deze geheimhoudingsclausule na te leven.

3. Het is Opdrachtnemer niet toegestaan in publicaties, advertenties of op enige andere wijze de naam van Opdrachtgever en/of de Derde te gebruiken, tenzij hij daarvoor schriftelijke toestemming heeft ontvangen van de wederpartij of openbaarmaking vereist is op basis van de wettelijke voorschriften.

4. Opdrachtnemer is gehouden alle in dit artikel bedoelde informatie die hij heeft ontvangen, op eerste verzoek of in ieder geval na het einde van de overeenkomst, volledig te retourneren aan Opdrachtgever en/of de Derde of – indien Opdrachtgever daartoe opdracht heeft gegeven in het kader van de Wet Bescherming Persoonsgegevens, – deze gegevens te vernietigen op een door Opdrachtgever en/of de Derde aangegeven wijze, zonder een kopie van de gegevens te behouden. Opdrachtnemer zal op eerste verzoek van Opdrachtgever en/of de Derde schriftelijk verklaren dat de gegevens zijn vernietigd.

5. Opdrachtnemer is van rechtswege in gebreke door enkele overtreding of niet-nakoming van het bepaalde in dit artikel zonder dat sommatie of enige andere formaliteit nodig zal zijn en zonder dat schade behoeft te worden aangetoond. Opdrachtnemer zal per overtreding of niet­nakoming aan Opdrachtgever een direct opvorderbare boete van € 22.500,- verbeuren, alsmede een boete van € 2.250,- voor elke dag dat de overtreding voortduurt. Indien en voor zover de geleden en te lijden schade meer mocht belopen dan vorenvermeld bedrag, dan behoudt Opdrachtgever het recht het meerdere van Opdrachtnemer te vorderen.

(...)”

Vanaf 22 mei 2018 tot hij zijn werkzaamheden beëindigde had gedaagde de beschikking over een laptop van de Staat, waarop hij middels een token kon inloggen op de beveiligde werkomgeving van het Rijk. Daarnaast kon gedaagde via zijn eigen computer via Citrix Workspace inloggen op de beveiligde werkomgeving van het Rijk.

Op 31 oktober 2019 heeft gedaagde melding gemaakt van een vermoeden van integriteitsschendingen door een aantal personen, waar hij tijdens zijn werkzaamheden voor de Staat kennis van had genomen (hierna: de integriteitsmelding). Op 31 oktober 2019 heeft gedaagde een klacht op grond van hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht ingediend tegen (een deel van) dezelfde personen als waar de integriteitsmelding op ziet (hierna: de eerste Awb-klacht). Vervolgens heeft gedaagde op 5 maart 2021 een Awb-klacht ingediend tegen de integriteitscoördinator die de integriteitsmelding in behandeling had, omdat zij volgens gedaagde geen gepaste actie heeft ondernomen naar aanleiding van de integriteitsmelding (hierna: de tweede Awb-klacht).

Bij dagvaarding van 7 februari 2020 heeft gedaagde een kort geding aanhangig gemaakt tegen de Staat en USG, omdat volgens hem een factuur voor “extra feitelijke werkuren” onbetaald is gebleven. Bij vonnis in kort geding van de voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland van 2 maart 2020 zijn de vorderingen van gedaagde strekkende tot betaling van die factuur afgewezen. Dit vonnis is in hoger beroep bij arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bekrachtigd.

In het kader van de behandeling van de tweede Awb-klacht heeft gedaagde op 9 juli 2021 een e-mail aan de Staat gestuurd. Uit (de bijlagen bij) deze e-mail is het de Staat gebleken dat gedaagde nog stukken onder zich heeft waarover hij uit hoofde van de uitvoering van zijn werkzaamheden de beschikking over had. Op 14 juli 2021 heeft de Staat in verband hiermee op grond van artikel 33 van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) melding gedaan van een datalek bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).

Bij brief van 15 juli 2021 heeft de Staat gedaagde gevraagd om hem uiterlijk op 19 juli 2021 te informeren over de aard en omvang van de dossiers/documenten aangaande (personeelsvertrouwelijke) bezwaarzaken die hij onder zich heeft en waar hij in de periode dat hij werkzaamheden verrichtte voor de Staat toegang toe had en over de vraag of hij die informatie met anderen dan de Staat gedeeld heeft, en zo ja met wie en hoe de dossiers opgeslagen zijn geweest. Tevens heeft de Staat gedaagde gevraagd uiterlijk op 21 juli 2021 alle dossier/documenten aan de Staat te overhandigen en te bevestigen dat hij geen documenten en/of kopieën meer onder zich heeft.

Naar aanleiding van de brief van de Staat van 15 juli 2021 is gecorrespondeerd tussen (de toenmalig gemachtigde van) gedaagde en (de advocaat van) de Staat. In die correspondentie heeft gedaagde een overzicht aan de Staat verstrekt van de zaken die hij heeft behandeld toen hij voor de Staat werkzaamheden verrichtte. Hij heeft daarbij laten weten dat hij meer tijd nodig heeft om vast te stellen welke van deze dossiers hij onder zich heeft en hij heeft gesteld dat hij daarvoor dertig dagen de tijd heeft, omdat hij het verzoek van de Staat in de brief van 15 juli 2021 aanmerkt als een inzageverzoek als bedoeld in artikel 15 AVG. Gedaagde heeft tevens laten weten dat hij de dossiers/documenten niet met anderen heeft gedeeld en dat hij niet zal voldoen aan het verzoek om de dossiers aan de Staat te verstrekken, omdat met dat verzoek sprake zou zijn van een beroep op het recht op vergetelheid (artikel 17 AVG) en dat er een uitzondering op dat recht bestaat. Gedaagde heeft tevens bericht dat hij de dossiers niet wil overhandigen, omdat hij bewijs wil kunnen leveren in het onderzoek naar de integriteitsmelding.

Bij brief van de Staat van 29 juli 2021 is gedaagde erover geïnformeerd dat de map met verzonden e-mails in zijn opgeheven zakelijke e-mailbox (waar hij ten behoeve van en tijdens zijn werkzaamheden voor de Staat de beschikking over had) door de beveiligingsambtenaar van de Staat zal worden doorzicht op uitgaande e-mails naar externe e-mailadressen die (ogenschijnlijk) aan gedaagde toebehoren en dat die e-mails zullen worden beoordeeld op de vraag of zij informatie bevatten die gedaagde niet aan zichzelf, in privé, had mogen sturen. De Staat heeft hierbij gesteld dat dit wordt gedaan mede gelet op de noodzaak en het (gerechtvaardigde) belang de AP zo snel mogelijk nader te informeren over de omvang van het datalek. In die brief staat tevens vermeld dat voor zover de aangetroffen e-mails vertrouwelijke informatie bevatten die gedaagde niet aan zichzelf had mogen sturen, die e-mails bewaard zullen worden totdat het onderzoek naar de integriteitsmelding is afgerond.

In reactie op de brief van 29 juli 2021 heeft (de gemachtigde van) gedaagde laten weten dat gedaagde de dossiers / documenten die hij onder zich heeft (ook) nodig heeft voor in voorbereiding zijnde bodemprocedures over ten onrechte niet uitbetaalde overuren en de (vermeende) onrechtmatige beëindiging van zijn werkzaamheden door de Staat, naast het belang om de informatie te kunnen gebruiken in de onderzoeken naar de integriteitsmelding en de Awb-klachten. Gedaagde wijst er ook op dat hij de informatie als bewijs nodig heeft “in het kader van aangifte(n) tegen beklaagden inzake het door hen bewust aansturen van en het (mede)plegen van strafbare feiten, waaronder ambtelijke omkoping binnen BZK”. Gedaagde stelt dat hij niet beschikt over fysieke dossiers en betwist dat hij digitale dossiers en documenten niet naar zichzelf in privé mocht e-mailen. Hij heeft er hierbij op gewezen dat hij met USG is overeengekomen dat hij als opdrachtnemer verantwoordelijk is voor zijn eigen uitrusting en dat hij ervoor zorg moet dragen dat hij kan beschikken over alle voor de uitvoering van zijn werkzaamheden benodigde hulpmiddelen. Om deze reden betwist gedaagde dat hij geen digitale dossiers en documenten aan zichzelf in privé mocht e-mailen.

Op 10 augustus 2021 heeft USG gedaagde gesommeerd om binnen vijf werkdagen zijn onvoorwaardelijke medewerking te verlenen aan het retourneren of vernietigen van alle informatie en documentatie van de Staat die hij onder zich houdt. Daarbij heeft USG gedaagde er op gewezen dat hij door niet na te komen boetes verbeurt.