Rechtbank Midden-Nederland, 08-11-2019, ECLI:NL:RBMNE:2019:5241, NL17.14524 en NL18.9752

Op 16 juli 2013 heeft de gemeente een overeenkomst van opdracht gesloten met de gemeente voor ‘het integraal ontwerp voor de Fietsbrug Amsterdam Rijnkanaal en de nieuwbouw van de school aan het Victor Hugoplantsoen en de omliggende openbare ruimte’. Het gaat om een brug voor langzaam verkeer over het Amsterdam Rijn

de wijk Leidsche Rijn verbindt met het centrum van Utrecht (hierna: de brug), later de Dafne Schippersbrug genoemd.

In het document ‘Design Basis’ van 8 mei 2014 (hierna: de Design Basis), dat onderdeel uitmaakt van het DO, staat in paragraaf 1.2 over het DO:

“De scope van het DO is gebaseerd op de richtlijnen van RWS zoals gerapporteerd in technisch rapport RTD 1004 van 2012 (concept versie) (RWS, 2012).

“Het doel van de definitief ontwerpberekening is om de dimensies van de constructieonderdelen vast te stellen. Dit vindt plaats door maatgevende belastingcombinaties door te rekenen en daarmee de benodigde afmetingen te bepalen van de constructie onderdelen. [...] Na optimalisatie worden de afmetingen van de hoofddraagconstructie vastgesteld en vastgelegd. Voor staalconstructies geldt dat dient te worden vastgesteld de materiaalkwaliteit, plaatdiktes, type verbindingen en de uitwerking van maatgevende details.”

De eindproducten van het DO zijn de volgende:

 Design Basis

 Ontwerpnota

 Uitgangspunten,berekeningen,schetsen

 Indicatieve uitvoeringsvolgorde

 Risico inventarisatie dossier

 Beheerplan

 Raming

 Tekeningen (hoofdmaatvoering, principedetails) (door [.] )”

In de Design Basis staat in hoofdstuk 2.1 onder ‘Eisen vanuit opdrachtgever’ onder 3.1.4:

“De conservering van stalen onderdelen is minimaal 40 jaar onderhoudsvrij.”

In het Beheerplan DO van 27 mei 2014 wordt deze eis herhaald in hoofdstuk 4.4 (‘Overzicht van Inspectie en Onderhoudseisen’) onder 3.1.4. Daar staat ook:

“[contractuele eis voor aannemer ivm vrijheid in keuze conserveringssysteem, genoemde termijn impliceert echter aluminisering ]”

In de loop van 2014 heeft de gemeente een Europese niet-openbare aanbestedingsprocedure uitgeschreven (volgens het Aanbestedingsreglement Werken 2012) voor de selectie van een aannemer voor de ‘engineering en realisatie’ van de brug, aldus hoofdstuk 1 van de Selectieleidraad van 16 juli 2014. Strabag heeft zich als gegadigde aangemeld en is vervolgens door de gemeente geselecteerd en uitgenodigd om een inschrijving in te dienen op basis van de door de gemeente gestelde selectiecriteria in de Selectieleidraad. In de Selectieleidraad staat in par 1.5:

“De aannemer neemt hierbij de ontwerp verantwoordelijkheid (inclusief constructietekeningen en constructieberekeningen) over van de gemeente.”

Dit wordt bevestigd in de nota van inlichtingen van 12 augustus 2014 door de gemeente aan

Strabag die daarover een vraag heeft gesteld in de selectiefase:

“Opdrachtnemer neemt de volledige ontwerp verantwoordelijkheid over van de gemeente. Ook van hetgeen de architect heeft opgeleverd”.

Het door Arup vervaardigde concept DO is door middel van een second opinion door het [ingenieursbureau 1] (hierna: [ingenieursbureau 1] ) en Rijkswaterstaat (hierna: RWS) beoordeeld. De opmerkingen van [ingenieursbureau 1] en RWS zijn door Arup verwerkt in het DO.

In de beoordeling van [ingenieursbureau 1] van 25 september 2014 staat (op pagina 16) onder meer het volgende:

“Alle relevante specifieke aspecten van het ontwerp van de hangbrug zijn in de verschillende hoofdstukken en bijlagen aan de orde gebracht.

Het uitwerkingsniveau van de berekeningen komt overeen met wat van een DO mag worden verwacht.

Er zijn geen technische DO-tekeningen opgesteld ondersteunend bijhet ontwerp (bijv. paalconfiguraties. Er zijn alleen uitgewerkte tekeningen van de architect. Het tekentechnisch uitwerkingsniveau als vertaling van het DO is daarmee mager.)”

De documenten ‘Inschrijvingsleidraad’, ‘Eisen aan de opdracht’ en de ‘Vraagspecificatie deel 2’ (hierna: de vraagspecificatie) dateren van 13 november 2014. In de vraagspecificatie staat in de inleiding dat ten behoeve van de inschrijving de volgende documenten zijn opgesteld: 1. Inschrijvingsleidraad; 2. De basis overeenkomst, inclusief annexen; 3. Definitief ontwerp Fietsbrug inclusief bijlagen; 4. Vraagspecificatie deel 2 inclusief bijlagen.

De onder 2 genoemde basisovereenkomst is de model basisovereenkomst voor contracten gesloten op basis van de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor Geïntegreerde Contractvormen 2005 (hierna: UAV-GC).

In paragraaf 3.2.1 (Ontwerpen) van de vraagspecificatie staat dat de opdrachtnemer een Uitvoeringsontwerp (hierna: UO) dient op te stellen. Dit UO bestaat minimaal uit:

“1. Tekeningen (...)

2. Berekeningen

Betreft alle benodigde constructieve berekeningen voor zover niet in het DO voorzien.

3. Ontwerpnota

In een ontwerpnota dient te zijn vastgelegd:

 Faseringsplan voor de uitvoering (...); (...)

 de ontwerpdocumenten ten behoeve van de uitvoering waaronder de beschrijvingen, berekeningen en tekeningen;

(...)

 de beschrijving hoe de fietsbrug wordt gerealiseerd, bestaande uit de faseringen en bouwmethode (...) .”

In aanloop naar haar inschrijving tijdens de aanbestedingsprocedure heeft Strabag nog een aantalvragen gesteld, waarop de gemeente in haar nota van inlichtingen van 16 december 2014 antwoord heeft gegeven. Op 4 februari 2015 heeft Strabag een aanbieding gedaan aan de gemeente. In het door haar ingediende Plan van Aanpak heeft Strabag een periode van drie weken voorzien voor de verificatie van het DO (na gunning). Voor de

vervaardiging van het UO (het omzetten van het DO in het UO) heeft Strabag in de planning een periode van ongeveer drie maanden voorzien.

Op 13 maart 2015 heeft (vóór gunning) een verificatiebespreking tussen Strabag en de gemeente plaatsgevonden, waarvan een verslag is gemaakt. De gemeente heeft een aantal vragen aan Strabag gesteld.

Vraag 1 van de gemeente luidde:

“De hoeveelheid vragen heeft ons verrast. Kunnen jullie dit toelichten?”

Het antwoord van Strabag daarop luidde:

“Wij hebben de voor ons belangrijkste vragen gesteld. We conformeren ons aan het DO – ontwerp conform contract. Inmiddels twee weken na inschrijving hebben we ook nog geen nieuwe dringende vragen.”

Vraag 2 van de gemeente luidde:

“De brug heeft een bijzonder ontwerp. Hebben jullie alle technische, constructieve en uitvoeringstechnische implicaties van het ontwerp voldoende doorgrond tijdens de aanbesteding?”

Het antwoord van Strabag daarop luidde:

“Ja, wij denken van wel. Wij hebben ons met name geconcentreerd op de uitvoeringstechnische aspecten. Tijdens de inschrijving hebben we diverse specialisten betrokken bij onze inschrijving. Afwijken van het DO heeft enorme impact daarom blijven we dicht bij het DO-ontwerp conform contract.”

Vraag 4 van de gemeente luidde:

“Hoe zien jullie de overdracht van ontwerpverantwoordelijkheid naar Strabag voor je. Jullie nemen deze onvoorwaardelijk over, maar wat is er nog nodig voordat we dit vastleggen?”

Het antwoord van Strabag daarop luidde:

“Wij zullen een volledige verificatie van het DO uitvoeren. Wij werken hierbij volgens SE en met Relatics. Dit houdt in dat we alle eisen en vervallen eisen uit de documenten, vergunningen, normen e.d. in relatics opnemen. Graag ontvangen wij de digitale documenten t.b.v. deze verificatie. We stellen een protocol op samen met de gemeente voor de formele overdracht van de ontwerpverantwoordelijkheid naar Strabag.”

In artikel 2.1 van de overeenkomst staat dat het aangenomen werk betreft:

“op basis van de Vraagspecificatie en de Aanbieding door middel van Ontwerp -

en Uitvoeringswerkzaamheden realiseren van de enginering en realisatie van een fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal (...).”

In artikel 3 (Contractdocumenten) van de overeenkomst staat is onder meer:

“De volgende contractdocumenten omschrijven in onderlinge samenhang de rechten en verplichtingen die voor partijen uit de Overeenkomst voortvloeien:

(a) De door partijen ingevulde en ondertekende Basisovereenkomst met inbegrip van

de nota’s van inlichtingen;

(b) Het definitief ontwerp en de Vraagspecificatie; (c) (...)”

(c)

In artikel 5 (Ontwerpwerkzaamheden) van de overeenkomst staat:

“1 De Vraagspecificatie bestaat uit: het definitief ontwerp, design basis, raakvlakken analyse, Vraagspecificatie proces en bijlagen.

2 In hetkader van deze Overeenkomst dient de Opdrachtnemer de volgende Ontwerpwerkzaamheden te verrichten:

het uitwerken van het definitief ontwerp tot een uitvoeringsontwerp.”

Partijen zijn een aanneemsom van € 4.399.999,00 (exclusief BTW) overeengekomen. Deze prijs is gebaseerd op de aanbieding van Strabag. De uiterste datum van oplevering is bepaald op 16 juni 2016. Op het niet halen van de opleverdatum is in artikel 16 van de overeenkomst (in samenhang met par. 36 lid 3 van de UAV-GC) een boete gesteld van € 2.000,00 per dag, met een maximum van € 200.000,00.

Op grond van artikel 17 (“Zekerheidstelling”) van de overeenkomst is een bankgarantie van

€ 220.000,00 afgegeven.

Strabag heeft ten behoeve van de verificatie van het DO (na gunning) ingenieursbureau [ingenieursbureau 2] (hierna: [ingenieursbureau 2] ) ingeschakeld. [ingenieursbureau 2] heeft in een (voorlopige) notitie van 20 april 2015 een aantal opmerkingen vastgelegd. [ingenieursbureau 2] heeft geconstateerd dat een aantal onderdelen van het DO niet voldoet aan de vigerende normen, dat een aantal onderdelen conflicteert met bindende ontwerpdocumenten en dat een aantal onderdelen van het DO onduidelijkheden of gebreken bevat. Aan het einde van de notitie heeft [ingenieursbureau 2] samengevat:

“In een DO dient het krachtenspel eenduidig en controleerbaar te zijn vastgelegd. Bij de getoetste berekening is hier geen sprake van. Het huidige DO is niet op te pakken en uit te werken tot een UO.”

Op 21 april 2015 heeft een expertmeeting plaatsgevonden, waarvan een verslag is gemaakt (gedateerd 29 april 2015). Tijdens deze vergadering waren Strabag, de gemeente, [aanduiding (Procesdeelnemer III en IV)] en Arup vertegenwoordigd. Er was ook een adviseur van [ingenieursbureau 2] aanwezig. Eén van de agendapunten was ‘Bevindingen DO-verificatie’. Tijdens de bespreking van dat punt is de notitie van [ingenieursbureau 2] van 20 april 2015 verstrekt aan de aanwezigen en is deze notitie punt voor punt besproken. Meer in het algemeen staat over de bevindingen van [ingenieursbureau 2] het volgende in het verslag:

“ [..1] (rechtbank: Strabag) legt uit dat je normaliter een offerte maakt op basis van het DO, ervan uit gaande dat dat volledig is en daarmee daadwerkelijk een brug gebouwd kan worden. Nu blijkt dat Strabag meer informatie nodig heeft.

[..2] (rechtbank: de gemeente) geeft aan dat er geen vastomlijnde definitie van een DO is. Dat wordt op verschillende manieren uitgelegd. Strabag heeft een aanbieding gedaan op de stukken zoals die tijdens de aanbesteding verstrekt zijn. De aanname dat er meer zou zijn of komen is onjuist. Strabag dient het ontwerp op te pakken vanaf het punt waar de gemeente gestopt is. De gemeente reikt geen verdere uitwerking van het ontwerp aan.

[..1] oppert dat Strabag aannames formuleert, [..2] zegt toe dat de gemeente daarop controle zal uitvoeren.

(...)

De conclusie is dat er meer controleerbare informatie nodig is om een goede brug te bouwen. Op sommige punten is een toelichting voldoende, op andere punten is aanvullende documentatie gewenst en enkele onderwerpen moeten waarschijnlijk extra getoetst worden. [..3] (rechtbank: Strabag) spreekt zijn zorgen uit dat zij de verantwoordelijkheid van het ontwerp overnemen maar dat zij inhoudelijk niet voldoende kunnen verifiëren of het ontwerp goed is. Eigenlijk is DO niet ver genoeg uitgewerkt om de check te doen. Strabag heeft meer informatie nodig om verantwoordelijkheid over te nemen. Misschien dat controles wel gedaan zijn maar is niet zichtbaar in ontwerp en bijbehorende correspondentie. Ze willen wel verantwoordelijkheid overnemen maar risico's moeten dan wel afgedekt zijn.”

Arup heeft in opdracht van de gemeente op 4 mei 2015 gereageerd op de bevindingen van [ingenieursbureau 2] . Deze reactie is besproken tijdens een expertmeeting op 21 mei 2015, waarbij Strabag, de gemeente, Arup en [ingenieursbureau 2] waren vertegenwoordigd. Afgesproken werd dat Arup en de gemeente op een aantalpunten nog nadere informatie en toelichting zouden verstrekken. In het verslag van de bijeenkomst (gedateerd 27 mei 2015) staat, na weergave van de bespreking van de afzonderlijke punten uit de notitie van [ingenieursbureau 2] en de reactie van Arup daarop, de volgende samenvatting:

“Als [..4] (rechtbank: [ingenieursbureau 2] ) de antwoorden van Arup in bezit heeft en deze antwoorden compleet en naar tevredenheid zijn, dan heeft [ingenieursbureau 2] alle informatie die nodig is om verantwoordelijkheid voor het ontwerp te kunnen nemen.

[..4] blijft het gevoel houden dat, zelfs na het krijgen van de antwoorden van Arup, zij nog niet een op DO niveau rapport hebben.

[..2] (rechtbank: de gemeente): [ingenieursbureau 2] /Strabag zal zelf verder moeten onderzoeken/rekenen en het moeten doen met de informatie die reeds bij de uitvraag beschikbaar was en nu aanvullend verstrekt is.”

Op 2 juli 2015 hebben Strabag en de gemeente opnieuw overleg gevoerd, waarbij twee vertegenwoordigers van de gemeente en twee vertegenwoordigers van Strabag aanwezig waren. In het verslag (gedateerd 6 juli 2015) van dit overleg staat onder meer het volgende :

“ [..5] (rechtbank: de gemeente) merkt op dat hij niet het beeld heeft dat knelpunten ontstaan, omdat Arup niet alle gegevens op tafel zou willen of kunnen leggen. Als dit zo is, kan de gemeente er natuurlijk op sturen dat Arup dit wel doet. [..3] (rechtbank: Strabag) geeft aan dat Strabag hierin een moeizaam en langdurig traject voorziet. Strabag is bang dat door een discontinue proces in deze fase van het bouwwerk het totaalprocesverloop ernstige vertraging oploopt en zeer moeilijk declareerbare kosten met zich meebrengt en daarom overtuigd is dat het zelf opnieuw uitvoeren van de berekeningen sneller gaat, voorzien van alle tools om tot een juiste verificatie te komen, om tot een juiste overname van de

verantwoordelijkheid te komen en de opleverdatum veilig te stellen. [..5] uit zijn twijfel over deze stelling. Hij stelt zich op het standpunt dat het sneller en beter is, en zijn duidelijke voorkeur heeft, dat Strabag de berekeningen van Arup controleert. [..5] : Het staat Strabag echter vrij de berekeningen geheel zelfstandig over te doen. Daar kan zij voor kiezen.

Daarna moeten de berekeningen van Strabag alsnog aan de berekeningen van Arup worden getoetst. Mochten de resultaten van de berekeningen van Strabag anders zijn dan de resultaten van de berekeningen van Arup, dan rust op Strabag de aantoonplicht, dat en op welke punten de berekeningen van Arup niet juist zijn.

[..5] geeft aan dat de brug conform het bestaande ontwerp verder moet worden ontwikkeld en gerealiseerd. Het is niet de bedoeling het bestaande ontwerp te wijzigen. [..3] benadrukt dat dit ook geenzins de intentie is. Het architectonisch ontwerp en de uitgangspunten zoals die in het ontwerp van Arup staan, zijn het uitgangspunt eventueelaangevuld met de omissies die in de gevoerde besprekingen reeds zijn aangetroffen. Door de ontwerpinspanningen verwacht Strabag niet dat het ontwerp verandert. Zij verwachten de bevestiging te krijgen dat de brug gebouwd kan worden, zoals hij door de gemeente, de architect en Arup bedacht is. Strabag zal zelf (door [ingenieursbureau 2] ) een DO maken en dit vergelijken met de berekeningen van Arup. Door de ontwerpinspanningen kan Strabag het definitief ontwerp beter verifiëren en optimalisaties zoeken in het definitief ontwerp, maar het uitgangspunt daarbij blijft uitdrukkelijk het ontwerp dat bij de aanbestedingsstukken zat.

Strabag draagt de kosten voor alle de ontwerpinspanningen. Alleen als dit ontwerptraject resulteert in substantiële wijzigingen op het ontwerp van de gemeente, wil Strabag deze kosten door de gemeente vergoed zien. Strabag heeft deze kosten inmiddels inzichtelijk gemaakt.

Bij een substantiële wijziging denkt Strabag aan bijvoorbeeld:

- de dikte van het betondekvan de hangbrug blijkt veel dikker te moeten;

- de hangkabel moet dikkerworden;

- de Pylonen moeten zwaarder uitgevoerd worden;

- de dempers hebben grotere sparingen nodig in de brug, waardoor het krachtenspel in het dek anders wordt.

Wat volgens Strabag bijvoorbeeld niet substantieelis:

- andere dempers in dezelfde sparingen;

- aanpassing vanleuningen.

De wijziging van het aantal dempers ten gevolge van de joggers, kan niet opgevoerd worden door Strabag als reden voor het dragen van ontwerpkosten door de gemeente. Voor deze wijziging zou Strabag wel een kostenvergoeding kunnen vragen.

Strabag kiest er op dit moment voor om voor eigen rekening de berekeningen opnieuw uit te voeren met als doel een controle van de constructieve uitgangspunten en resultaten van het ontwerp van de gemeente/Arup. Het uitgangs punt daarbijis dat dit conform de Overeenkomst, dus conform daarin afgesproken planning en budget gebeurd. Indien Strabag aantoont dat de berekeningen van Arup niet correct zijn, wat leidt tot een substantiële wijziging, dient er een wijziging op het ontwerp overeengekomen te worden met de gemeente alvorens de wijziging doorgevoerd kan worden. Deze wijzingen op de Overeenkomst alsook termijnverlenging en/of kostenvergoeding zijn dan bespreekbaar wat de gemeente betreft.”

In een brief van 21 maart 2016 van Strabag aan de gemeente staat onder meer het volgende:

“Zoals bij u bekend voeren wij al geruime tijd discussie over het ontwerptraject en met name over de overname van de ontwerpverantwoordelijkheid en kwaliteit van het door u verstrekte DO. Om de voortgang van het project niet te stagneren hebben wij ons altijd coöperatief opgesteld en hebben wij inmiddels, na overleg met u, zelf een nieuw DO gerealiseerd. Het moment is nu echter gekomen om, voor de start uitvoering, overeenstemming met u te verkrijgen omtrent de verantwoordelijkheden en de gevolgen hiervan. Wij hebben hiervoor de afwijkingsrapporten c.q. VTW’s (rechtbank: verzoeken tot wijziging) opgesteld en de gevolgen inzichtelijk gemaakt.”

In het bij de brief gevoegde memo staat onder ‘8. Conclusies’ het volgende:

“Na de verificatie van de berekeningen van ARUP moet gesteld worden dat er te weinig vertrouwen aanwezig kon zijn in de juistheid van de uitgevoerde DO berekeningen. De berekeningen waren onvoldoende navolgbaar en transparant om de ontwerpverantwoordelijkheid over te nemen.

Na nadere bestudering van de documenten en volledige verdieping in de materie is geconstateerd dat het de uitgangspunten van het ontwerp op een tiental (12) punten afwijkt van de door de OG zelf van toepassing zijnde norm.

Gesteld moet worden dat het onverantwoord geweest zou zijn om zonder het uitvoeren van een integrale herberekening de volledige ontwerpverantwoordelijkheid van de opdrachtgever over te nemen.

Tijdens het herberekenen van het onderhavige project is Strabag tot de conclusie gekomen dat cruciale doorsneden niet voldoende beschouwd zijn, waardoor de brug herontworpen diende te worden.

Met het thans ingediende ontwerp, door Strabag, voor de Opdrachtgever een juist ontwerp gebouwd dat voldoet aan alle doelstellingen van het project.

In dit kader zullen de volgende VTW’s worden opgesteld;

• Overname ontwerpverantwoordelijkheid

• Herontwerpen en berekenen hangbrug

• Uitloop bouwtijd”

De gemeente heeft in een brief van 31 maart 2016 gereageerd op de brief van Strabag van 21 maart 2016, onder meer als volgt:

“Zoals wij hiervoor hebben toegelicht, hebben wij Strabag niet verzocht een nieuw DO te vervaardigen. Strabag heeft tot op heden niet aangetoond dat het ‘opnieuw’ ontwerpen van het DO noodzakelijk was.

Strabag heeft er dus zelf voor gekozen de berekeningen opnieuw te doen. De gestelde wijzigen in de uitgangspunten van het ontwerp van Arup, die Strabag in haar memo van 21 maart 2016 noemt, kunnen niet worden beschouwd als wezenlijke wijzigingen in het

ontwerp, maar betreffen hooguit werkzaamheden ter uitwerking van het DO in een Uitvoeringsontwerp (hetgeen volgens art. 5 lid 2 Basisovereenkomst tot de verplichting van Strabag behoort). Zoals wij hiervoor hebben opgemerkt, heeft de gemeente in het overleg met Strabag uit coulance aangegeven een termijn en/of kostenvergoeding bespreekbaar te achten als Strabag aantoont dat de berekeningen van Arup niet correct zijn , en dit leidt tot substantiële wijzigingen (zie verslag van het overleg op 2 juli 2015). De gemeente is hiertoe nog steeds bereid. Strabag heeft echter - ondanks herhaalde verzoeken - nooit concreet (onderbouwd) aangegeven welke termijnverlenging en/of kostenvergoeding uit een specifieke wijziging voortvloeien. (..)

De gemeente heeft nog geen verzoek tot wijziging ontvangen op initiatief Van Strabag, over een technische aanpassing van het ontwerp van de gemeente (bijvoorbeeld: de verhoging van het brugdek, wijziging van de uitvoeringswijze of het aanpassen van de pyloon). Ook de door Strabag benoemde afwijkingen, tegenstrijdigheden hebben nog niet geleid tot het indienen van wijzigingsverzoeken.”

[ingenieursbureau 3] heeft in een ‘quick-scan’ (hierna: rapport) van 7 juni 2016 zijn bevindingen vastgelegd. Dit rapport is op 9 juni 2016 ook naar Strabag gestuurd.

Over VTW’s 33 (veerstijfheid fundering), 35 (scheurwijdte in brugdek) en 39 (oplegbreedte/breedte van de dwarsbalk in H-pyloon) luidt de conclusie van [ingenieursbureau 3] als volgt:

“Het ontwerp van Arup is op genoemde punten vermoedelijk niet correct. Arup bevestigt zelf ook de veerconstante, de scheurwijdte en de dwarsbalk. Voor de drie VTW's 33, 35 en 39 zijn wij tegelijkertijd van mening dat de aangetroffen afwijkingen in de berekening afzonderlijk niet leiden tot substantiële wijzigingen.”

Over VTW nummer 005 schrijft [ingenieursbureau 3] het volgende:

“Ontoegankelijkheid van de berekening is voor zover ons bekend geen technische reden om een nieuw ontwerp te maken. Het hoeft namelijk niet fout te zijn wat er in de berekening staat, alleen is het proces van verificatie moeilijker en tijdrovender dan verwacht.

De moeizame verificatie kan [ingenieursbureau 3] zich in deze situatie goed voorstellen. Ampel onderzoek maakt duidelijk dat de berekening lastig te doorgronden is en dat bijvoorbeeld ongenummerde pagina's in bijlagen een eenvoudige controle en referentie onmogelijk maken. Daarmee wordt de verificatie van de berekening inderdaad een moeilijke opgave, zoals dan ook gebleken is in het verloop van de gesprekken tot aan 2 juli 2015.

Het feit dat de verificatie niet is afgerond lijkt ons niet zomaar in de risicosfeer van OG (rechtbank: opdrachtgever) te liggen. Dat de verificatie moeizaam zou gaan worden kon ons inziens echter vooraf worden verwacht en ingeschat.”

In een eindrapport van 18 mei 2017 heeft [ingenieursbureau 3] zijn beoordeling van de door Strabag bij de gemeente ingediende VTW’s met nummers 15, 28, 34, 36, 37, 38, 40, 41 en 42 vastgelegd. [ingenieursbureau 3] heeft getoetst of is voldaan aan de op 2 juli 2015 gemaakte afspraak tussen Strabag en de gemeente. In de inleiding van het rapport van [ingenieursbureau 3] staat onder meer het volgende:

“De inhoud van het DO van Arup is door ons mede getoetst aan RTD 1004:2012, Rijkswaterstaat Technisch Document 1004. Dit is niet een door gemeente Utrecht voorgeschreven document, maar een door Arup toegepaste resultaatsbeschrijving van het DO waaraan zij in haar ontwerptoelichting refereert. Hiermee is vastgelegd wat Strabag mocht verwachten van het DO, wat resterende ontwerpwerkzaamheden zouden gaan worden, wat er in moet zitten en vooral, wat er niet in zit.”

In de samenvattende conclusies schrijft [ingenieursbureau 3] :

“Wij menen dat geen enkele van de 12 door Strabag ingediende VTW’s leidt tot een substantiële wijziging van het DO van Arup.

In zes gevallen is het DO niet fout gebleken en/of is de fout in het DO niet aangetoond door Strabag. Voor de zes resterende VTW’s, waaronder de drie in juni ’16 besproken, kan worden geconcludeerd dat Strabag terecht een opmerking maakt op het DO. Hierbij is in alle zes de genoemde gevallen evenwel geen sprake van een substantiële wijziging als bedoeld in de afspraken van 2 juli 2015.

Het DO van Arup voldoet ons inziens aan de genoemde RTD 1004:2012 en daarmee aan een minimale eis die men aan een DO kan stellen. Arup deed dat in onze optiek echter op een wijze die weinig inzichtelijk is en waar zij niet klip en klaar alle door Strabag gevraagde bewijzen voor levert, niet in het DO in de contractfase en ook niet in het daarop volgende verificatieproces.

Hierdoor is het waarschijnlijk dat het maken van een nieuw DO inderdaad sneller was, zoals Strabag mede als reden heeft opgegeven in de bespreking van 2 juli 2015.

Tegelijkertijd creëerde Strabag de mogelijkheid om een eigen uitvoeringswijze en optimalisaties door te voeren. Ter illustratie wijzen wij erop dat de keuze om vanuit prefab onderdelen het dek in kleinere delen in te hangen, gezien kan worden als een majeure wijziging ten opzichte door Arup voorziene aanpak waarbij het dek in één geheel vanuit een voorbouwlokatie zou worden ingevaren.

Arup heeft de hoofdafmetingen en maakbaarheid van de belangrijkste bouwdelen onderzocht en in de meeste gevallen aangetoond, in het nieuwe ontwerp van Strabag zijn de hoofdafmetingen van de belangrijkste bouwdelen niet gewijzigd. Men mag hieruit opmaken dat het eerdere DO 'dus’ deugde, wat men verder ook vindt van de soms zeker karige bewijsvoering van Arup.”

Als bijlage bij het rapport heeft [ingenieursbureau 3] het document “Resultaatsbeschrijvingen Ontwerpdocumenten Kunstwerken, RTD 1004:2012” van 22 maart 2012 gevoegd.

In een brief van 22 mei 2017 heeft de gemeente Strabag verzocht en gesommeerd het werk zo spoedig mogelijk te voltooien, het opleverdossier aan te leveren en het werk ter aanvaarding aan te bieden op de wijze als bepaald in par. 24-1 van de UAV-GC. Vervolgens hebben (de gemachtigden van) Strabag en de gemeente gecorrespondeerd over de vraag of het werk was opgeleverd en aanvaard. De gemeente heeft Strabag in een brief van 14 juni 2017 meegedeeld dat het werk nog niet opgeleverd en aanvaard is. Tevens heeft de gemeente Strabag het eindrapport van [ingenieursbureau 3] van 18 mei 2017 toegestuurd. De gemeente heeft het eindrapport van [ingenieursbureau 3] bij brief van 17 juli 2017 ook aan de gemeente gestuurd.