Rechtbank Midden-Nederland, 23-12-2021, ECLI:NL:RBMNE:2021:6197, C/16/531267 / KL ZA 21-328

[gedaagde] ( [gedaagde] ) voert het bevoegd gezag over drie scholen voor voortgezet onderwijs, namelijk het [school 1] , hierna het [school 1] , (havo/vwo) in [vestigingsplaats] , het [school 2] (havo/vwo) in [vestigingsplaats] en de [school 3] , hierna de [school 3] , in [vestigingsplaats] . Het [school 1] kent al enige jaren een daling van het aantal leerlingen.

Naar aanleiding van de daling van het aantal leerlingen hebben het [school 1] en het [gedaagde] vanaf 2018 enkele onderzoeken laten doen naar het imago en de positionering van de school en naar mogelijke samenwerking met andere scholen. De onderzoeken zijn een imago-onderzoek bij DUO, een herpositioneringsonderzoek door Kirkman Company B.V., een onderzoek door Leeuwendaal naar samenwerkingsopties en een onderzoek door Berenschot betreffende analyse en overzicht van de strategische opties.

Op basis van deze rapporten heeft het [gedaagde] in november 2020 de keuze voor een voornemen tot een institutionele fusie en de invoering van een onderscheidend onderwijsconcept besproken met het management van de drie scholen en de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (hierna: GMR). Onder leiding van de rector van het [school 1] (die in september 2020 is benoemd) is een proces in gang gezet om te komen tot een doorstart van het [school 1] waarbij fusie met een of meer andere scholen de voorkeur heeft.

Dit proces heeft geleid tot een voorgenomen besluit, vastgelegd in een intentieverklaring van 16 maart 2021 die op 23 maart 2021 door de Raad van Toezicht van [gedaagde] is getekend. Daarin staat de intentie tot de institutionele fusie van het [school 1] en de [school 3] en een planning om daartoe te komen.

Per brief van 15 april 2021 zijn de ouders en verzorgers van de leerlingen van het [school 1] onder meer geïnformeerd over de plannen (en de haalbaarheid daarvan) voor een nieuwe school die inzet op een ondernemend onderwijsconcept door een mogelijke fusie van de [school 3] en het [school 1] . Vervolgens is - in het kader van de fase van (voorbereiding van) besluitvorming - een inspraaktraject gestart dat is vormgegeven door gebruikmaking van vijf werkgroepen betreffende de expertisegebieden: 1) onderwijs, 2) personeel, 3) financiën en beheer en huisvesting, 4) medezeggenschap en 5) bestuur en organisatie die ieder afzonderlijk een advies hebben uitgebracht. Op advies van de werkgroep onderwijs is in het kader van een te kiezen onderwijsconcept in juni en juli 2021 een marktonderzoek gedaan door Research2Evolve B.V.

De werkgroepen hebben ieder afzonderlijk in drie maanden een advies voorbereid over de haalbaarheid en de inhoudelijke invulling van de fusie.

De verzamelde input van de werkgroepen hebben hun weerslag gekregen in een verdere uitwerking van het voorgenomen besluit van [gedaagde] waarvan op 5 juli 2021 een presentatie is gegeven aan de medezeggenschapsraden van het [school 1] en de [school 3] . In die presentatie worden onder meer de nieuwe naam en het onderwijsconcept genoemd: [naam] (hierna: [naam] ). Die input is tevens verwerkt in de fusie-effectrapportage (hierna FER). Daarvan verscheen op 6 juli 2021 de definitieve conceptversie die op 7 juli 2021 is gedeeld met de medezeggenschapsraden van beide scholen en de Raad van Toezicht.

In augustus en september 2021 heeft overleg tussen [gedaagde] en de medezeggenschapsraad en de medezeggenschapsgeledingen plaatsgevonden. De oudergeleding van de medezeggenschapsraad van het [school 1] heeft haar zorgen kenbaar gemaakt over de plannen, in het bijzonder over de invoering van het Montessori- onderwijsconcept en het huisvestingsplan. Deze zorgen hebben geleid tot een aanpassing van de plannen betreffende het huisvestingsplan en het onderwijsaanbod.

Per brief heeft [gedaagde] de ouders van de betrokken scholen uitgenodigd voor een ouderraadpleging op 27 en 29 september 2021.

Op 1 oktober 2021 legt het bevoegd gezag de definitieve versie (van 1 oktober 2021) van de FER aan de medezeggenschapsraden van de [school 3] en het [school 1] voor. De FER is naar aanleiding van gedeelde zorgen en input vanuit de werkgroepen en (de medezeggenschapsraden van) het [school 1] en de [school 3] aangepast. In de brief nodigt [gedaagde] de medezeggenschapsraden uit om hun instemming op de voorgenomen fusie te verlenen op een geplande bijeenkomst op 7 oktober 2021.

Bij brief van 6 oktober 2021 aan [gedaagde] heeft het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente [regio] een positief advies gegeven ten aanzien van de voorgenomen fusie per 1 augustus 2022.

Bij brief van 6 oktober 2021 informeren zes ouders, namens de 183 deelnemers, het bestuur van het [school 1] over de enquête die onder 183 ouders is gehouden. De zes ouders concluderen uit de enquête dat 3% van de deelnemende ouders het voorgenomen besluit, zoals dat bij de ouderraadpleging werd gepresenteerd, steunt.

De rector van het [school 1] en een bestuurder van [gedaagde] reageren bij brief van 6 oktober 2021 (gericht aan de leerlingen, ouder(s) en verzorger(s) van het [school 1] ) op de zorgen over de plannen die hen hebben bereikt. In de brief wordt de noodzaak van de fusie en de keuze voor een nieuw onderscheidend onderwijsconcept toegelicht. Ook wordt uiteengezet wat de nieuwe plannen voor de huidige leerlingen betekenen en welke aanpassingen aan de plannen (op basis van de feedback van de medewerkers en ouders) zijn gedaan.

Op 7 oktober 2021 stemt de medezeggenschapsraad van het [school 3] in met de fusie. De medezeggenschapsraad van het [school 1] is verdeeld. De personeelsgeleding stemt voor de fusie; het ouder- en leerlingendeel (hierna: [eisers 1 t/m 5] ) stemt tegen, zodat de stemmen staken. Ook bij herstemming op 8 oktober 2021 staken de stemmen op dezelfde wijze, waarmee volgens het huishoudelijk reglement van de medezeggenschapsraad, het voorstel geacht wordt te zijn verworpen.

Bij e-mailbericht van 8 oktober 2021 van [A] laat de Raad van Toezicht van [gedaagde] aan het bestuur van [gedaagde] weten het besluit tot een institutionele fusie en de keuze voor een ondernemende school met Montessori-onderwijsconcept goed te keuren.

Bij brief van 15 oktober 2021 heeft [gedaagde] het voorgenomen besluit tot fusie, in combinatie met het voorgenomen besluit tot invoering van Montessorionderwijs, ter instemming voorgelegd aan de Gemeenschappelijke Medezeggenschapsraad (hierna: GMR). Op 26 oktober 2021 heeft de GMR ingestemd.

Op 28 oktober 2021 heeft het bevoegd gezag het besluit genomen om het [school 1] en de [school 3] per augustus 2022 institutioneel te laten fuseren tot [naam] (hierna [naam] ), met behoud van de protestants-christelijke grondslag en met het onderwijsconcept Montessori. Tevens vermeldt het besluit dat de leerlingen vanaf jaar 2 t/m 4 van de [school 3] vanaf augustus 2022 naar het gebouw van het [school 1] gaan, dat alle nieuwe leerlingen van het [naam] vanaf augustus 2022 naar het gebouw van de [school 3] en vanaf 2024 naar het gebouw van het [school 1] gaan, dat de huidige leerlingen van het [school 1] in het gebouw van die school blijven en dat vanaf augustus 2024 alle leerlingen in het gebouw van het [school 1] zijn gehuisvest tot de nieuwe locatie gereed is.

Bij brief van 3 november 2021 heeft [eisers 1 t/m 5] bij het bevoegd gezag op grond van de artikelen 2:14 en 2:15 Burgerlijk Wetboek (BW) een beroep gedaan op de (ver)nietig(baar)heid van het fusiebesluit.

Op 4 november 2021 heeft [gedaagde] een instemmingsgeschil aan de Landelijke Commissie voor Geschillen WMS (hierna: de Commissie) voorgelegd met betrekking tot het besluit van 28 oktober 2021 en de Commissie om toestemming verzocht het fusiebesluit te mogen nemen. Het [eisers 1 t/m 5] heeft een verweerschrift ingediend. De zitting heeft op 22 november 2021 plaatsgevonden. Per brief van 23 november 2021 heeft de Commissie de beslissing (zonder motivering) medegedeeld, inhoudende dat de Commissie niet aan de beoordeling van de verzoeken van [gedaagde] toekomt omdat van het besluit van 28 oktober 2021 op grond van artikel 32 lid 3 Wet medezeggenschap op scholen (hierna WMS) niet de nietigheid is ingeroepen. De verzoeken worden daarom afgewezen. Op 9 november 2021 heeft de Commissie de uitspraak met de volledige motivering naar partijen toegestuurd waarvan de kern luidt dat het besluit van 28 oktober 2021 op grond van de WMS een geldig besluit is.