Rechtbank Noord-Holland, 26-04-2023, ECLI:NL:RBNHO:2023:3821, C/15/337940 / KG ZA 23-143
Rechtbank Noord-Holland, 26-04-2023, ECLI:NL:RBNHO:2023:3821, C/15/337940 / KG ZA 23-143
Gegevens
- Instantie
- Rechtbank Noord-Holland
- Datum uitspraak
- 26 april 2023
- Datum publicatie
- 26 april 2023
- ECLI
- ECLI:NL:RBNHO:2023:3821
- Formele relaties
- Hersteluitspraak: ECLI:NL:RBNHO:2023:4185
- Zaaknummer
- C/15/337940 / KG ZA 23-143
Inhoudsindicatie
Cameratoezicht op de uitstoot van schadelijke stoffen bij de kooksfabriek van Tata Steel is niet onrechtmatig. Sprake van effectief toezicht dat niet op de persoon is gericht. Zeer geringe kans op een inbreuk op de privacy van werknemers. Afwijzing vorderingen.
NB: de laatste drie regels onder randnummer 5.20. behoren te worden verplaatst na de eerste zin onder randnummer 5.18. Een herstelvonnis wordt voorbereid.
Uitspraak
vonnis
Handel, Kanton en Insolventie
Zittingsplaats Haarlem
zaaknummer / rolnummer: C/15/337940 / KG ZA 23-143
Vonnis in kort geding van 26 april 2023
in de zaak van
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
TATA STEEL IJMUIDEN B.V.,
gevestigd te Velsen-Noord,
2. 120 MEDEWERKERS VAN TATA STEEL IJMUIDEN,
waarvan de namen en woonplaats zijn opgenomen in het als bijlage 1 opgenomen [overzicht (niet opgenomen in geanonimiseerde versie van dit vonnis op rechtspraak.nl)] ,
eisers,
advocaat mr. W.J. Bosma te 's-Gravenhage,
tegen
1. het rechtspersoonlijkheid bezittend openbaar lichaam
OMGEVINGSDIENST NOORDZEEKANAALGEBIED,
gevestigd te Zaandam,
2. de publiekrechtelijke rechtspersoon
PROVINCIE NOORD-HOLLAND,
zetelend te Haarlem,
gedaagden,
advocaat mr. K. Winterink te 's-Gravenhage.
Eisers worden gezamenlijk aangeduid als Tata Steel. De werknemers worden als zodanig aangeduid wanneer het betoog specifiek op hen betrekking heeft. Gedaagden worden (indien mogelijk) gezamenlijk aangeduid als de Omgevingsdienst. Gedaagde sub 2 wordt waar nodig aangeduid als de Provincie.
1 De procedure
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
de dagvaarding met producties 1 t/m 29
- -
-
de conclusie van antwoord met producties 1 t/m 9
- -
-
zestien foto’s (producties 5 en 6) van de zijde van de Omgevingsdienst
- -
-
twee video’s (bijlagen 10 en 11) van de zijde van de Omgevingsdienst
- -
-
de aanvullende producties 30 t/m 32 van de zijde van Tata Steel
- -
-
de mondelinge behandeling van 21 april 2023, waarvan de griffier aantekeningen heeft bijgehouden
- -
-
de pleitaantekeningen van mrs. Bosma, van Aardenne, Van Schaik en Abassi namens Tata Steel
- -
-
de pleitnota van mr. Gillhaus namens de Omgevingsdienst
Ten slotte is vonnis bepaald.
2 De zaak in het kort
Sinds eind februari voert de Omgevingsdienst 24/7 cameratoezicht uit op de gas- en kooksfabriek van Tata Steel om toezicht te houden op de uitstoot van schadelijke stoffen die bij de productie van kooks kunnen vrijkomen. Tata Steel acht dit cameratoezicht onrechtmatig en eist onmiddellijke beëindiging daarvan. Het cameratoezicht vormt volgens Tata Steel een inbreuk op de privacy van haar werknemers. Daarvoor is een bijzondere wettelijke grondslag nodig, die ontbreekt.
De voorzieningenrechter wijst de vorderingen af. De voorzieningenrechter stelt vast dat het toezicht niet op de persoon is gericht, niet verder gaat dan nodig is om effectief toezicht uit te oefenen op het proces waarbij de uitstoot plaatsvindt en de kans dat het cameratoezicht leidt tot een inbreuk op de privacy van de werknemers zeer gering is.
3 Feiten
Tata Steel is eigenaar en exploitant van een inrichting waar ijzer en staal wordt vervaardigd. De inrichting bevindt zich te IJmuiden. Tot de inrichting behoren onder meer twee kooks- en gasfabrieken (KGF1 en KGF2).
De werknemers zijn allen werkzaam bij Tata Steel en voeren uitsluitend werkzaamheden uit voor de werkeenheid Kooks- en Gasfabrieken.
Het bevoegd gezag voor vergunningverlening, toezicht en handhaving voor Tata Steel zijn Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (hierna: Gedeputeerde Staten). Gedeputeerde Staten zijn een bestuursorgaan dat behoort tot de Provincie. De Omgevingsdienst voert in mandaat namens Gedeputeerde Staten toezichthoudende taken uit.
In KGF1 en KGF2 wordt in een continu proces (24/7) kooks gemaakt door kolen te verhitten. De kooks wordt gebruikt als ladingdrager in de hoogovens en als reductiemiddel om ijzeroxide om te zetten naar ijzer. Wanneer in een oven een onvoldoende hoge temperatuur wordt bereikt kan het voorkomen dat een gedeelte van de lading niet volledig doorgegaard is. Dit wordt ook wel "rauwe", "ongare" of "groene" kooks genoemd.
Als kooks gaar is, wordt deze gloeiend heet uit de kooksbatterij "gedrukt" en door een bluswagon naar een van de blustorens gereden. Als de wagon onder de blustoren staat, wordt een grote lading water op de kooks gestort en wordt deze daarmee in korte tijd gekoeld. Bij het blusproces ontstaat een grote hoeveelheid stoom. De nog warme kooks wordt vervolgens naar de hoogovens getransporteerd om daar te worden ingezet.
Indien kooks (gedeeltelijk) onvoldoende zijn verhit, zijn er vluchtige componenten aanwezig. Deze componenten verbranden bij blootstelling aan de buitenlucht, waardoor boven de bluswagon zwarte rook ontstaat. Als een groot gedeelte van de lading ongaar is, dan is de zwarte rook nog aanwezig bij het blussen van de lading en vermengt deze zich met de stoom in de blustoren. In dat geval komt ook zwarte rook uit de blustorens. De aanwezigheid van zwarte rook is aldus een indicator dat sprake kan zijn van een geval van ongare kooks.
Bij het uitdrukken van ongare kooks worden zeer zorgwekkende stoffen (Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (hierna: PAK's)) naar de lucht geëmitteerd, die vervolgens kunnen neerslaan op oppervlakten (depositie). PAK’s zijn stoffen die zeer gevaarlijk (kankerverwekkend) zijn voor mens en milieu. Emissies van PAK's naar de lucht
moeten op grond van het Activiteitenbesluit Milieubeheer zo veel mogelijk worden voorkomen en, als dat niet mogelijk is, tot een minimum worden beperkt.
De aan Tata Steel verleende omgevingsvergunning is verleend op grondslag van een aanvraag waarin is opgenomen ‘Het thermisch niveau van de batterij wordt op een zodanig niveau gestuurd dat ongare kooks wordt vermelden’. Op die grond zijn de Omgevingsdienst van opvatting dat uitstoot van ongare kooks niet is vergund.
In de periode 2018-2020 is de Provincie ervan op de hoogte geraakt dat met enige regelmaat ongare kooks uit de kooksgasfabriek worden gedrukt. Partijen discussiëren al lange tijd over het antwoord op de vraag of het ontstaan van ongare kooks is toegestaan of niet. Die discussie ziet met name op de vraag of een absoluut verbod bestaat op ongare ovens, of dat op Tata Steel enkel de verplichting rust om het thermisch niveau van de batterijen in de KGF te sturen met als doel het ontstaan van ongare kooks te vermijden.
Drie jaar geleden heeft Tata Steel op haar eigen bedrijfsterrein elf camera’s geplaatst die gericht zijn op diverse procesonderdelen. De camera gericht op de kolentoren is reeds vier jaar aanwezig. De camera’s filmen ook de onderdelen van de inrichting die relevant zijn bij het vaststellen van eventuele gevallen van ongare kooks. De processen bij KGF1 en KGF2 worden continue gefilmd.
De beelden worden door Tata Steel in beginsel twee maanden bewaard, maar langer wanneer zij verwacht dat de Omgevingsdienst de beelden zal willen inzien.
Op 14 januari 2020 heeft de Provincie aan Tata Steel een last onder dwangsom opgelegd. Tata Steel is gelast om zodanige maatregelen te treffen dat het ontstaan van ongare kooks bij de kooksgasfabrieken wordt vermeden. De dwangsom is bepaald op een bedrag van € 10.000,- per geconstateerde overtreding met een maximum van € 150.000,-. Deze last is onherroepelijk. De dwangsom is inmiddels volledig verbeurd.
Op 12 april 2021 heeft de Provincie aan Tata Steel opnieuw een last onder dwangsom opgelegd wederom strekkende tot het treffen van zodanige maatregelen dat ongare kooks worden vermeden. De dwangsom is bepaald op een bedrag van € 25.000,- per geconstateerde overtreding met een maximum van € 500.000,-. Ook deze last is onherroepelijk. Opnieuw is de dwangsom door Tata Steel volledig verbeurd.
Bij omwonenden van Tata Steel leven al lang zorgen over de luchtkwaliteit, stof in de leefomgeving en de mogelijke effecten van de luchtkwaliteit op hun gezondheid. Volgens onderzoek van het Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (RIVM) naar stof in de leefomgeving en mogelijke gezondheidseffecten is de luchtkwaliteit (vanwege concentraties fijnstof) in de IJmond vaker matig tot onvoldoende en is sprake van een structureel verhoogde depositie aan PAK. Bij het meetstation Reyndersweg is de depositie van de gemeten stoffen gemiddeld meer dan tien keer zo hoog als het achtergrondniveau en in Wijk aan Zee is de depositie twintig tot honderd keer verhoogd.
In januari 2022 heeft het RIVM het 'Onderzoek naar de herkomst van neergedaald stof en stoffen in de lucht in de IJmond regio' gepubliceerd. Hierin staat onder meer:
‘Het lijkt erop dat bronnen op het terrein van Tata Steel een belangrijke bijdrage leveren aan onder meer fijnstof, metalen en PAK in de IJmondregio. Uit analyse blijkt dat PAK en metalen in het neergedaalde stof voor een aanzienlijk deel afkomstig zijn van verschillende processen voor de staalproductie. [ ... ] Ook blijkt uit berekeningen met een verspreidingsmodel dat de gemeten en berekende bijdrage door Tata Steel aan de hoeveelheid fijnstof in de leefomgeving goed met elkaar overeenkomen. Maar de gemeten hoeveelheden metalen en PAK zijn (veel) hoger dan was verwacht op basis van berekeningen met data van de milieujaarverslagen, respectievelijk de Emissieregistratie. Deze gegevens over de uitstoot lijken niet volledig te zijn aangeleverd. Om hier goed inzicht in te krijgen beveelt het RIVM aan om de informatie over de uitstoot van bronnen op het terrein van Tata Steel te verbeteren en deze op een transparante manier te ontsluiten.’
Op 19 september 2022 heeft de Omgevingsdienst aan Tata Steel een derde last onder dwangsom opgelegd. De dwangsom is ditmaal bepaald op een bedrag van € 100.000,- per geconstateerde overtreding met een maximum van € 1.500.000,-. Tot op heden zijn er drie overtredingen vastgesteld en dwangsommen verbeurd.
Tata Steel heeft tegen het besluit van 19 september 2022 bezwaar aangetekend.
In dit bezwaarschift wordt erop gewezen dat er sprake is geweest van een geleidelijke afname van ongare ovens, wat betreft KGF1 naar 7, wat betreft KGF2 naar 18 in 2021.
Op 22 februari 2023 heeft de Omgevingsdienst een camera geplaatst op het meetstation van de Provincie op de Reyndersweg in Velsen-Noord. De camera is bevestigd buiten het hek en de inrichting van Tata Steel en filmt voortdurend de onmiddellijke omgeving van KGF2. Het cameratoezicht vindt plaats om toezicht te houden op de uitstoot die vrijkomt bij het productieproces van KGF2.
Bij het constateren van zwarte rook hanteren de toezichthouders van de Omgevingsdienst de volgende werkwijze:
-
Bij het live constateren van zwarte rook (een indicatie voor rauwe kooks) wordt eerst Tata Steel in de gelegenheid gesteld om een artikel 17.2 Wet Milieubeheer (hierna: Wb) melding in te dienen. Hiervoor dient de melding binnen 30 minuten gedaan te zijn bij het regiebureau/de meldkamer.
-
De medewerker die de camerabeelden beoordeelt, informeert direct de toezichthouder en gaat verder vanaf stap 6.
-
Als bij het terugkijken van de beelden een indicatie van rauwe kooks wordt waargenomen, worden deze beelden opgeslagen, zie stap 6.
-
De beelden van de constatering worden opgeslagen onder vermelding van datum en tijdstip van de start van het incident, bijvoorbeeld: 2023-01-270942.avi. De beelden worden later door de toezichthouder toegevoegd aan het handhavingsdossier.
-
Alle bevindingen worden vastgelegd in de rapportage waarin ook wordt vermeld wat te zien is op de beelden. (Na de bovenstaande stappen neemt in geval van de medewerker die de camerabeelden beoordeelt, de medewerker contact op met de toezichthouder, om de beelden en de rapportage te delen met de toezichthouder.)
-
Als de melding wordt ingediend door Tata Steel, kan het normale werkproces voor de artikel 17.2 Wm melding gevolgd worden en eventueel kan het proces handhavingscontrole uitgevoerd worden ten behoeve van de last onder dwangsom. Het filmbestand wordt aan de toezicht- of handhavingscontrole uitvoeren zaak toegevoegd als bewijsmateriaal.
-
Mocht er bij het terugkijken van de beelden of na 30 minuten na het constateren van een indicatie voor rauwe kooks geen artikel 17.2 Wm melding gedaan zijn bij het regiebureau/de meldkamer dan kan een extra handhavingstraject worden gestart voor het niet-melden.
-
Het vervolg (van toezicht) is het ophalen van een verklaring en procesgegevens bij Tata Steel om aan te tonen dat sprake is van een overtreding.
De Omgevingsdienst gebruikt voor het cameratoezicht een camera van het merk Partizan 5.0 mp IP Varifocal camera 1PS-230-IR 1.2 starlight. Met deze camera kunnen camerabeelden met zwarte rook worden geselecteerd en gedownload. De beelden worden lokaal opgeslagen in de H-schijf van de Omgevingsdienst en worden vervolgens verstuurd naar het toezichtteam. De camerabeelden worden daarna door de toezichthouder in het zaaksysteem gezet en als startinformatie gebruikt voor verder onderzoek.
Op 4 april 2023 hebben gemachtigden van Tata Steel fysiek ter plaatse bij de Omgevingsdienst de live- en opgeslagen beelden van de door de Omgevingsdienst geplaatste camera kunnen inzien.
Op 13 april 2023 publiceerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV) het rapport ‘Industrie en Omwonenden’. Aanleiding van het rapport was het onderzoek van de OVV naar de wijze waarop burgers in Nederland worden beschermd tegen risico’s van (soms jarenlange) industriële uitstoot. Een van de onderzochte situaties betreft Tata Steel.
In het rapport wordt onder meer geconcludeerd dat Tata Steel zelf doorgaans niet genoeg doet om de uitstoot tot een voor de gezondheid acceptabel niveau te verlagen en dat van lokale overheden en omgevingsdiensten een beter kennisniveau nodig is om een gelijkwaardige gesprekspartner van de industrie te zijn.