Rechtbank Noord-Nederland, 29-06-2020, ECLI:NL:RBNNE:2020:2307, 18/670005-18

Met betrekking tot de hiervoor weergegeven standpunten overweegt de economische politierechter het volgende. Niet betwist wordt dat verdachte met diens schip [scheepsnaam 1] zaterdagavond 17 december 2016 om ongeveer 20.06 uur is aangemeerd in de Farmsumer haven (gemeente Delfzijl). Daarnaast staat vast dat verdachte zich heeft willen ontdoen van een restlading zogenoemde slops. Hij heeft daartoe een tankwagen, waarvan de eigenaar en/of chauffeur onbekend is gebleven, via tussenpersoon [bedrijfsnaam 4] naar de kade in Farsum laten komen, welke wagen op het tijdstip waarop verdachte met diens schip aanmeerde, op de kade aanwezig was. Vervolgens is een reeks slangen aan elkaar gekoppeld, opdat de slop uit de tank van het schip naar de tankwagen kon worden gepompt. Op enig moment, tijdens het pompen van de slop van het schip naar de tankwagen, schiet een van de koppelingen waarmee de slangen aan elkaar en aan de tankwagen zijn verbonden, los. Naar alle waarschijnlijkheid is dit geschied op de plek waar de slang aan de tankwagen is gekoppeld. Daardoor ontstaat een lek, ten gevolge waarvan de sterk ruikende slop zich verspreidt over de weg, over de berm en de kade en vanuit daar op en in het oppervlaktewater van de Farmsumer haven terecht komt. Om ongeveer 20.25 uur maakt de [scheepsnaam 1] zich los van de kade, om ongeveer twee minuten later de Farmsumer haven te verlaten.

‘Bodem’ in de betekenis van de Wet Bodembescherming

De verdediging heeft de stelling betrokken dat de olie en de vetten (de ‘slop’) niet in de bodem terecht zijn gekomen, nu asfalt en klinkerbestrating niet als ‘bodem’ als bedoeld in art. 1 Wet Bodembescherming kunnen worden beschouwd. Dit verweer verstaat de economische politierechter als een bewijsverweer. De economische politierechter overweegt dat ‘bodem’ in de Wet Bodembescherming wordt omschreven als ‘het vaste deel van de aarde met de zich daarin bevindende vloeibare en gasvormige bestanddelen en organismen’. Hieruit valt af te leiden dat de bestrating, of deze nu uit asfalt dan wel uit klinkerbestrating bestaat, weliswaar op de bodem rust, maar daar geen deel van uit maakt. Dat kan evenwel anders zijn, indien de bestrating (asfalt of klinkerbestrating) op een ondergrond rust, bijvoorbeeld een puinlaag, die dun genoeg is om doorlating van (verontreinigend) materiaal toe te staan. Uit het dossier en uit het verhandelde ter zitting is echter niet in voldoende mate gebleken dat zich onder het asfalt en/of onder de klinkerbestrating van de [adres] te Farmsum geen of dunne ondergrond (bijvoorbeeld een puinlaag) bevindt. De economische politierechter gaat er derhalve van uit dat het asfalt en de klinkerbestrating die de [adres] vormen, worden gedragen door een meer dan dunne ondergrond. Een dergelijke ondergrond maakt geen deel uit van de bodem als bedoeld in voormelde wet (HR 6 oktober 2015, ECLI:NL:HR:2015:2976). Overigens volgt uit het rapport van [bedrijfsnaam 1] d.d. 20-12-2017 dat geen bodemverontreiniging is opgetreden (p. 2, rapport).

Het moet er derhalve voor worden gehouden dat door de ‘kieren’ van de klinkerbestrating en door het asfalt geen slop in de bodem is gebracht, zoals in de feitelijke omschrijving van de tenlastelegging onder 2 is beschreven. Van dat gedeelte van de tenlastelegging dient de verdachte derhalve te worden vrijgesproken. De economische politierechter stelt, gelet op de aangifte en op het rapport van [bedrijfsnaam 1] (p. 4), echter vast dat een deel van de slop, met een omvang van 2 bij 13 meter in de (bodem van de) berm van de [adres] terecht is gekomen. Anders dan het asfalt en de klinkerbestrating, vormt naar het oordeel van de economische politierechter de berm ‘bodem’ in de betekenis van voormelde bepaling, nu het oppervlak van de berm – zijnde een feit van algemene bekendheid – één- en ondeelbaar is met de direct daaronder liggende ‘bodem’. In zoverre wordt het verweer verworpen.

De verdediging heeft aangevoerd, kort gezegd, dat verdachte ten aanzien van beide feiten het daderschap ontbeert. Verdachte droeg geen verantwoordelijkheid voor het aansluiten van de slang aan de vrachtwagen. Daarnaast – zo begrijpt de economische politierechter het verweer – kon verdachte niet weten noch behoefde hij redelijkerwijze te vermoeden dat door het losschieten van de koppeling tussen de slang en de tankwagen de verontreiniging in de bodem en in het oppervlaktewater zou worden bewerkstelligd. Evenmin, zo is de stelling van de verdediging, kan gesproken worden van een bewuste en nauwe samenwerking en derhalve van medeplegen door verdachte. De economische politierechter zal de verweren in de hier gebezigde volgorde bespreken.

Daderschap

De economische politierechter overweegt het volgende. Blijkens de verklaring van verdachte, afgelegd ten overstaan van de politie d.d. 7-1-2018, vaart hij weliswaar voor een bevrachter, maar is de [scheepsnaam 1] van hemzelf. Hieruit leidt de economische politierechter af dat de schipper, als ‘eenmansbedrijf’, zelf de bedrijfsvoering doet en verantwoordelijk is voor de handelingen die in het kader en ten dienste van het vervoer per schip plaatsvinden. Uit het systeem van de Waterwet volgt dat niet zozeer de (in casu) schipper vergunningplichtig is, doch dat de handeling (het brengen van stoffen in het oppervlaktewater) daaraan onderhevig is. De economische politierechter ziet zich derhalve voor de vraag gesteld wie moet worden geacht de betreffende handeling te hebben verricht. Uit de verklaring van verdachte, leidt de economische politierechter af dat verdachte op eigen initiatief een contactpersoon heeft benaderd met vraag of en waar een restlading slop zou kunnen worden gelost. Kennelijk is toen afgesproken dat in de Farmsumer haven te doen op een afgesproken tijdstip. Dit leidt de economische politierechter af uit het feit dat, toen verdachte de haven van Farmsum binnenvoer, ter plaatse een tankwagen met chauffeur klaar stond om de slop over te nemen en af te voeren. Verdachte verklaart vervolgens dat hij, tezamen met zijn medewerker [stuurman schip 1] en met de tankwagenchauffeur een reeks slangen heeft bevestigd tussen de tank op het schip en de vrachtwagen. Volgens de schipper is kort na het aansluiten de koppeling tussen de slang en de tankwagen los geschoten, als gevolg waarvan de slop over de straat richting de berm gaat en de haven in stroomt. Vrijwel direct na het lekken van de slop, hetgeen de verdachte blijkens de camerabeelden nauwelijks ontgaan kan zijn, laat verdachte zijn boot losgooien om onmiddellijk de Farmsumer haven te verlaten.

Uit het rapport d.d. 20-12-2016 dat door [bedrijfsnaam 1] is opgemaakt, volgt dat onder meer het oppervlaktewater van de Farmsumer haven verontreinigd was met (een mengsel van) olie en vetten. Uit verdachtes verklaring volgt dat de bevoegde autoriteiten niet op de hoogte waren van de komst van de [scheepsnaam 1] ; verdachte heeft zich naar eigen zeggen niet bij de Havendienst gemeld. Verdachte heeft tevens verklaard voor de handeling geen vergunning voor het brengen van de olie en de vetten in het water van de Farmsumer haven te hebben verkregen van het waterschap Hunze en Aa’s.

Dat verdachte, naar eigen zeggen, niet een van de slangen aan de tankwagen heeft gekoppeld, doet niet af aan het feit dat (ook) deze gedraging ten behoeve van hem en onder zijn verantwoordelijkheid is verricht. Uit de verklaring van verdachte en uit diens verklaring zoals hij deze schriftelijk heeft verstrekt aan de rechter-commissaris d.d. 24-7-2019, kan niet anders volgen dan dat verdachte het initiatief en de opdracht tot deze wijze van lossen van de slop heeft genomen, terwijl in samenwerking met de eerder genoemde [bedrijfsnaam 4] , met de door verdachte geïnstrueerde [stuurman schip 1] en de chauffeur van de tankwagen, de feitelijke tenuitvoerlegging ervan heeft plaats gevonden. De vervuiling van het water van de Farmsumer haven kan, naar het oordeel van de economische politierechter, derhalve rechtstreeks aan verdachte worden toegerekend, aangezien hij als initiatiefnemer en opdrachtgever heeft nagelaten de zorg te betrachten om de verontreiniging te voorkomen, welke zorg in redelijkheid van verdachte in zijn hoedanigheid van schipper die slop overpompt, kon worden gevergd met het oog op het voorkomen van de verontreiniging van de Farmsumer haven. Naar het oordeel van de economische politierechter kan verdachte als dader worden beschouwd.

Naar het oordeel van de economische politierechter is dat ook het geval ten aanzien van het feit zoals dat onder 2 is tenlastegelegd voor zover het betreft de handeling die is verricht met betrekking tot de berm. Verdachte kan daarvan als dader worden beschouwd, nu hij niet alleen kort na het ontstaan van het lek en de daardoor veroorzaakte vervuiling is weggevaren maar ook dat hij geen enkele poging heeft ondernomen de nodige maatregelen ter voorkoming van (verdere) verspreiding van de verontreiniging van de berm te nemen.

De economische politierechter is derhalve van oordeel dat, anders dan de verdediging heeft aangevoerd, ten aanzien van beide tenlastegelegde feiten de verdachte als dader moet worden aangemerkt.

Opzet

De rechter-commissaris ziet zich thans voor de vraag gesteld of de verdachte in beide gevallen opzettelijk heeft gehandeld. De economische politierechter overweegt dat van zowel de tankwagenchauffeur als van medewerker [stuurman schip 1] gezegd kan worden dat zij, ieder voor zich, opzettelijk de feitelijke handelingen hebben verricht die strekten tot het pompen van de slop van de boot naar de tankwagen. De economische politierechter neemt aan dat de slang niet door opzettelijk handelen van de chauffeur en/of van [stuurman schip 1] is los geschoten van de tankwagen. Wel oordeelt de economische politierechter dat voormelde personen – door maatregelen ter voorkoming van verontreiniging, zoals het niet plaatsen van een lekbak onder de koppeling teneinde de gevolgen van defecten aan de koppeling te voorkomen, na te laten – ieder voor zich bewust de aanmerkelijke kans hebben aanvaard dat in het geval de slangen los zouden schieten, daarmee de olie en de vetten uiteindelijk in het oppervlaktewater terecht zouden komen. Dat in elk geval de schipper zich daarvan bewust behoorde te zijn, ligt naar het oordeel van de economische politierechter besloten in de omstandigheid dat hij, gelet op diens kennis en ervaring daaromtrent, van de eventuele gevolgen op de hoogte kon zijn. Daarnaast is niet gebleken dat verdachte heeft aangedrongen op het nemen van dergelijke maatregelen dan wel dat hij de twee voormelde personen daartoe heeft geïnstrueerd, toen hij hen de opdracht gaf de slangen aan de tankwagen te koppelen om de slop over te pompen. Op grond hiervan komt de economische politierechter tot het oordeel dat, nu de tankwagenchauffeur en [stuurman schip 1] (voorwaardelijk) opzettelijk hebben gehandeld, dit ook ten aanzien van verdachte gezegd kan worden: doordat onder zijn verantwoordelijkheid deze zich aldus hebben gedragen, heeft daarmee ook verdachte bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat een falen van de koppeling tot verontreiniging van het oppervlaktewater zou leiden.

Ten aanzien van feit 2 is de economische politierechter van oordeel dat verdachtes opzet, besloten ligt in de volgende feiten en omstandigheden. Na de door hem geconstateerde verontreiniging in de berm, is verdachte snel weggevaren, zonder aan diens verplichting te hebben voldaan om de nodige maatregelen te treffen die redelijkerwijze van hem gevergd kon worden om die verontreiniging te voorkomen dan wel te beperken. Verdachte heeft immers verklaard dat hij, toen hij de verontreiniging waarnam, in paniek raakte en onmiddellijk is weggevaren.

Medeplegen

De verdediging heeft de stelling betrokken dat in beide gevallen niet van medeplegen sprake is, daar er geen bewuste en nauwe samenwerking van de zijde van de schipper is geweest. De economische politierechter overweegt hiertoe ten aanzien van feit 2 het volgende. Uit zowel de verklaring van verdachte, afgelegd ten overstaan van de politie en die, verstrekt aan de rechter-commissaris d.d. 24-7-2019 , als de verklaring van getuige [stuurman schip 1] , afgelegd ten overstaan van de rechter-commissaris, leidt de economische politierechter af dat er tussen verdachte, [stuurman schip 1] en de chauffeur van de tankwagen bewust gezamenlijk de handelingen zijn verricht die vereist waren om de slop vanuit het schip in de tankwagen te pompen. Voorafgaande aan het pompen is door verdachte een afspraak gemaakt om de slop over te pompen op de wijze zoals dit is gebeurd, voor welke gelegenheid de tankchauffeur kennelijk was opgeroepen om ter plaatse aanwezig te zijn. Op grond van deze gezamenlijke uitvoering oordeelt de economische politierechter dat er sprake is geweest van een zodanig nauwe en bewuste samenwerking tussen verdachte, matroos [stuurman schip 1] en de tankwagenchauffeur, dat van medeplegen kan worden gesproken. De economische politierechter overweegt daarbij dat het opzet van ieder der medeplegers tevens in voorwaardelijke zin gericht was op de verontreiniging als gevolg van het losschieten van de koppeling tussen een van de slangen en de tankwagen en daarnaast op het nalaten van het treffen van voldoende maatregelen om het zich verspreiden van de slop tegen te gaan. Dit laatste volgt naar het oordeel van de economische politierechter genoegzaam uit de omstandigheid dat zowel tankwagen als boot na de (uitbreiding van) het lek de kade en de haven verlieten, zonder zich te bekommeren om de verontreinig die zichtbaar optrad.

Ten aanzien van feit 1 overweegt de economische politierechter het volgende. Hoewel zowel de tankwagenchauffeur als medewerker [stuurman schip 1] gezamenlijk hebben bewerkstelligd dat de slop, doordat de slang van de tankwagen was losgeschoten in het oppervlaktewater terecht kwam, ziet de economische politierechter in het dossier en in het verhandelde ter zitting geen aanleiding om aan te nemen dat zij op de hoogte waren dat voor de handeling door het waterschap Hunze en Aa’s geen vergunning was vertrekt aan de schipper. Nu het niet hebben van een dergelijke vergunning een essentieel bestanddeel van de tenlastelegging vormt, kan het aan verdachte tenlastegelegde medeplegen onder feit 1, niet wettig en overtuigend bewezen worden, op grond waarvan hij van dat gedeelte van de tenlastelegging dient ter worden vrijgesproken.

Slotsom ten aanzien van de bewezenverklaring

De economische politierechter heeft op grond van het bovenstaande van oordeel dat op grond van de wettige bewijsmiddelen, zoals in dit vonnis opgenomen, de overtuiging bekomen dat verdachte de aan hem tenlastegelegde feiten heeft begaan. Als dader heeft verdachte, kort gezegd opzettelijk zonder vergunning van het waterschap Hunze en Aa’s, slop in het oppervlaktewater van de Farmsumer haven gebracht. Daarnaast kan wettig en overtuigend worden bewezen dat verdachte, tezamen en in vereniging met anderen, slop in de berm van de [adres] heeft gebracht, terwijl verdachte en zijn medeverdachten wisten of redelijkerwijze moesten vermoeden dat door die handeling de berm kon worden verontreinigd, opzettelijk niet heeft voldaan aan hun verplichting alle maatregelen te nemen die van hen kon worden gevergd om de verontreiniging te voorkomen, tegen te gaan of te beperken.

Bewezenverklaring

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen is wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het onder feit 1 en 2 ten laste gelegde heeft begaan, met dien verstande dat

1.

hij op 17 december 2016 te Farmsum opzettelijk stoffen, te weten een restlading afkomstig uit een slobtank van een schip, genaamd [scheepsnaam 1] , heeft gebracht in de Farmsumerhaven, zijnde een oppervlaktewaterlichaam, terwijl daartoe geen strekkende vergunning was verleend door het bestuur van het betrokken waterschap, zijnde Hunze en Aa's;

2.

hij op 17 december 2016 te Farmsum tezamen en in vereniging met een ander op en/of in de bodem een handeling, als bedoeld in artikel 6 tot en met 11 van de Wet bodembescherming heeft verricht, te weten het brengen van een restlading afkomstig uit een slobtank van een schip, genaamd [scheepsnaam 1] , in de berm gelegen nabij de weg, genaamd [adres] , (oppervlakte van circa 26 m2), terwijl verdachte en zijn mededader wist dat door die handeling de bodem kon worden verontreinigd, opzettelijk niet aan hun verplichting hebben voldaan alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hun kon worden gevergd, teneinde die verontreiniging te voorkomen dan wel, terwijl die verontreiniging zich voordeed, de verontreiniging en de directe gevolgen daarvan te beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken.

De verdachte zal van het meer of anders ten laste gelegde worden vrijgesproken, aangezien de economische politierechter dat niet bewezen acht.