Rechtbank Noord-Nederland, 04-01-2023, ECLI:NL:RBNNE:2023:20, C/17/186894 / KG ZA 22-225
Rechtbank Noord-Nederland, 04-01-2023, ECLI:NL:RBNNE:2023:20, C/17/186894 / KG ZA 22-225
Gegevens
- Instantie
- Rechtbank Noord-Nederland
- Datum uitspraak
- 4 januari 2023
- Datum publicatie
- 4 januari 2023
- ECLI
- ECLI:NL:RBNNE:2023:20
- Zaaknummer
- C/17/186894 / KG ZA 22-225
Inhoudsindicatie
Open house-procedure voor specialistische jeugdhulp. Schending van het transparantiebeginsel. De gemeente heeft in de inkoopdocumenten onvoldoende duidelijk gemaakt dat de inschrijvingen voor Ondersteuningsprofiel D getoetst zouden worden aan een criterium uit een richtlijn van het Nederlands Jeugdinstituut. De inschrijving van eiseres voor Ondersteuningsprofiel D is daarom ten onrechte op basis van dat criterium afgewezen. De gemeente mag de inkoopprocedure slechts voortzetten onder de door de voorzieningenrechter geformuleerde voorwaarden.
Uitspraak
vonnis
Afdeling privaatrecht
Locatie Leeuwarden
zaaknummer / rolnummer: C/17/186894 / KG ZA 22-225
Vonnis in kort geding van 4 januari 2023
in de zaak van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[A] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
eiseres,
advocaat mr. drs. C.S.G. de Lange, kantoorhoudende te Groningen,
tegen
de publiekrechtelijke rechtspersoon
GEMEENTE LEEUWARDEN,
zetelend te Leeuwarden,
gedaagde,
advocaten mr. N.A. Keus-Goldberg, kantoorhoudende te 's-Gravenhage en
mr. dr. B. Wallage, kantoorhoudende te Utrecht.
Partijen zullen hierna [A] en de Gemeente genoemd worden.
1 De procedure
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
de dagvaarding
- -
-
de conclusie van antwoord
- -
-
de mondelinge behandeling
- -
-
de pleitnota van [A]
- -
-
de pleitnota van de Gemeente.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2 De feiten
De Friese gemeenten werken samen op het gebied van het Sociaal Domein. Ten behoeve van de uitvoering van de samenwerkingstaken is per 1 januari 2022 een Centrumgemeenteregeling onder de naam Sociaal Domein Fryslan (SOF) ingericht. De Gemeente heeft namens de deelnemende Friese gemeenten op basis van de Gemeenschappelijke Regeling (GR) mandaat, volmacht en machtiging verkregen om namens deze gemeenten te mogen handelen.
Op 5 april 2022 heeft de Gemeente een Open House Toelatingsprocedure aangekondigd voor de opdracht 'Specialistische Jeugdhulp in Friesland 2023 e.v.' Het doel van deze inkoopprocedure is het sluiten van raamovereenkomsten met alle partijen die voldoen aan de gestelde eisen.
De inkoopprocedure is nader omschreven in onder meer het Beschrijvend Document (hierna: het Beschrijvend Document), de bijbehorende bijlagen, de Nota van Inlichtingen en de Vragenlijst (hierna tezamen: de inkoopdocumenten).
In het Beschrijvend Document staat - voor zover van belang - het volgende vermeld:
Tussentijdse toetreding van aanbieders
Ondanks het streven om een volledig dekkend Jeugdhulpaanbod te contracteren voor de Opdracht Specialistische Jeugdhulp, bestaat de mogelijkheid dat het gecontracteerde Jeugdhulpaanbod onvolledig blijkt. Indien er voor bepaalde diensten of gemeenten binnen Friesland geen of onvoldoende aanbod is gecontracteerd, heeft de Inkopende dienst de mogelijkheid om één of meerdere aanbieders via een tussentijdse toetreding in aanmerking te laten komen voor een Raamovereenkomst. De mogelijkheid van tussentijdse toetreding wordt alleen ingezet in geval van hiaten of onvoldoende aanbod in de dienstverlening.
(...)
Beleidsmatige uitgangspunten
(...)
Effectiviteit
(...)
Om te kunnen bepalen of hulp effectief is hanteren de Friese gemeenten de door het Nederlands Jeugdinstituut vastgelegde Prestatie-indicatoren. (...) Er wordt door de Jeugdhulpaanbieders gebruik gemaakt van werkzame en doeltreffende interventies die goed beschreven, goed onderbouwd dan wel (bewezen) effectief zijn. Zoals beschreven bij de 'databank effectieve Jeugdinterventies' van het NJI, het 'Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie' dan wel het 'Kenniscentrum LVB'.
(...)
De volgende Ondersteuningsprofielen vormen de Specialistische Jeugdhulp die de Friese gemeenten met de onderhavige Inkoopprocedure wenst in te kopen:
Ondersteuningsprofielen:
Ambulante specialistische Jeugdhulp
Enkelvoudige Specialistische Jeugdhulp (profiel A)
Meervoudige Specialistische Jeugdhulp (profiel B)
Complexe problematiek (profiel C)
(Zeer) Complexe en intensieve problematiek (profiel D)
Begeleiding en ondersteuning (profiel E)
Dagopvang (profiel F)
Dagbehandeling Specialistische Jeugdhulp Residentiële Specialistische Jeugdhulp (profiel G)
Residentiële Specialistische Jeugdhulp (profiel H)
Logeren (profiel I)
Randvoorwaardelijke zaken en producten (profiel J)
In Bijlage 5 bij het Beschrijvend Document getiteld 'Programma van Eisen' is onder meer de volgende eis opgenomen:
21. Opdrachtnemer - haar werknemers - en eventueel in te zetten Onderaannemers werken volgens de geldende professionele richtlijnen Jeugdhulp van de Beroepsgroep.
In Bijlage 7 bij het Beschrijvend Document getiteld 'Normenkader' staat - voor zover van belang - het volgende vermeld:
Intensiteiten
Elk profiel kent een aantal (onderling verschillende) Intensiteiten. (...) Er is door de aard van de gekozen bekostigingssystematiek, geen directe relatie tussen in te zetten uren, te gebruiken methoden of interventies en het te behalen Resultaat. Die relatie leggen is een expertise van de Jeugdhulpaanbieder, wij faciliteren als Opdrachtgever de te maken keuzes. Om die reden is ervoor gekozen om per Ondersteuningsprofiel twee referentie Intensiteiten te hanteren (de minimale en de maximale) en daartussen logische staffels toe te voegen.
5 Nadere voorwaarden bij de Ondersteuningsprofielen
Bij elk van de Ondersteuningsprofielen gelden specifieke voorwaarden. Per profiel werken we dit hierna uit. Deze specifieke voorwaarden gelden in aanvulling op het Kwaliteitskader (bijlage 4).
(...)
Inhoudelijk profiel A: Enkelvoudige Specialistische Jeugdhulp
Het gaat in dit profiel om Specialistische Jeugdhulp die gericht is op het oplossen van de problematiek zoals hieronder omschreven in de tabel.(...)
|
Profiel |
Doelgroep |
Problematiek (en of) |
Resultaat (en en) |
|
Profiel A Enkelvoudige Specialistische Jeugdhulp |
Enkelvoudige problematiek van de betreffende Jeugdige is feitelijk de centrale problematiek binnen het betrokken gezinssysteem. Er is geen sprake van (zware) gezinsproblematiek. De problemen van de Jeugdige zijn goed beïnvloedbaar door het pedagogische handelen van de ouders en andere mede-opvoeders. |
Jeugdige vertoont vaak gedragsproblemen, maar heeft ook emotionele problemen, loyaliteitsproblemen en problemen op school. |
De veiligheid van de Jeugdige is gewaarborgd |
|
Jeugdige functioneert leeftijdsadequaat en binnen de eigen mogelijkheden positief |
|||
|
Psychiatrische stoornis, verstandelijke beperking, somatische stoornis, ontwikkelingsstoornis, verslaving, syndromale afwijkingen |
Problematiek Jeugdige is verminderd c.q. grotendeels verdwenen |
||
|
Ouders zijn in staat tot afstemming over de opvoeding |
|||
|
Problemen op meerdere ontwikkelingsgebieden en leefdomeinen |
Ouders beschikken over toereikende opvoedvaardigheden om op Eigen kracht positief opvoeden effectief inhoud te geven |
||
|
Er is een steunend netwerk aanwezig |
|||
|
De draagkracht-draaglast verhouding binnen het gezin is voldoende in balans |
(...)
Inhoudelijk profiel B: Meervoudige Specialistische Jeugdhulp
Het gaat in dit profiel om meervoudige Specialistische Jeugdhulp die gericht is op het oplossen dan wel verminderen van de aanwezige problematiek zodat een stabiele situatie ontstaat. Jeugdige en betrokken opvoeders kunnen na beëindiging van de inzet van de meervoudig Specialistische Jeugdhulp, zonder of met minder intensieve Specialistische ondersteuning, Hulp of Behandeling verder.
(...)
|
Profiel |
Doelgroep |
Problematiek (en of) |
Resultaat (en en) |
|
Profiel B Meervoudige Specialistische Jeugdhulp |
Meervoudige problematiek van de betreffende Jeugdige is feitelijk de centrale problematiek binnen het betrokken gezinssysteem. Er is geen sprake van (zware) gezinsproblematiek. De problemen van de Jeugdige zijn goed beïnvloedbaar door het pedagogische handelen van de ouders en andere mede-opvoeders. |
Jeugdige vertoont vaak gedragsproblemen, maar heeft ook emotionele problemen, loyaliteitsproblemen en problemen op school. |
De veiligheid van de Jeugdige is gewaarborgd |
|
Jeugdige functioneert leeftijdsadequaat en binnen de eigen mogelijkheden positief |
|||
|
Psychiatrische stoornis, verstandelijke beperking, somatische stoornis, ontwikkelingsstoornis, verslaving, syndromale afwijkingen |
Problematiek Jeugdige is verminderd c.q. grotendeels verdwenen |
||
|
Ouders zijn in staat tot afstemming over de opvoeding |
|||
|
Problemen op meerdere ontwikkelingsgebieden en leefdomeinen |
Ouders beschikken over toereikende opvoedvaardigheden om op Eigen kracht positief opvoeden effectief inhoud te geven |
||
|
Er is een steunend netwerk aanwezig |
(...)
Inhoudelijk profiel C: Complexe problematiek
Het gaat in dit profiel om Specialistische Jeugdhulp die gericht is op het oplossen dan wel verminderen van de aanwezige problematiek zodat een stabiele situatie ontstaat.
(...)
|
Profiel |
Doelgroep |
Problematiek (en of) |
Resultaat (en en) |
|
Profiel C Complexe problematiek |
Complexe problematiek waarbij het gehele gezin onderdeel is van de Behandeling en mogelijk is ook individuele problematiek van meerdere gezinsleden aan de orde. |
Er is sprake van grote verwevenheid van kind- omgevings- en opvoedingsfactoren bij voorkomende problematiek die aanleiding is om te kiezen voor inzet van profiel C. |
De veiligheid van de Jeugdige is gewaarborgd |
|
Jeugdige functioneert leeftijdsadequaat en binnen de eigen mogelijkheden positief |
|||
|
Problematiek Jeugdige is verminderd c.q. grotendeels verdwenen |
|||
|
Ouders zijn in staat tot afstemming over de opvoeding |
|||
|
Ouders beschikken over toereikende opvoedvaardig-heden om op Eigen kracht positief opvoeden effectief inhoud te geven |
|||
|
Er is een steunend netwerk aanwezig |
|||
|
De draagkracht-draaglast verhouding binnen het gezin is voldoende in balans |
(...)
Inhoudelijk Profiel D: (Zeer) Complexe en intensieve problematiek
Het gaat in dit profiel om intensieve Specialistische Jeugdhulp die gericht is op het oplossen dan wel verminderen van de aanwezige zeer complexe problematiek, zodat een stabiele situatie ontstaat. Jeugdige en betrokken opvoeders kunnen na beëindiging van de inzet van de zeer intensieve Specialistische Jeugdhulp, zonder of met minder intensieve Specialistische ondersteuning, Hulp of Behandeling verder.
(...)
|
Profiel |
Doelgroep |
Problematiek (en of) |
Resultaat (en en) |
|
Profiel D (Zeer) Complexe en intensieve problematiek |
Meervoudige (zeer) complexe problematiek van de betreffende Jeugdige is feitelijk de centrale problematiek binnen het betrokken gezinssysteem. |
Jeugdige vertoont vaak gedragsproblemen, maar heeft ook emotionele problemen, loyaliteitsproblemen en problemen op school. |
De veiligheid van de Jeugdige is gewaarborgd |
|
Jeugdige functioneert binnen de eigen mogelijkheden positief |
|||
|
Psychiatrische stoornis, verstandelijke beperking, somatische stoornis, ontwikkelingsstoornis, verslaving, syndromale afwijkingen |
Problematiek Jeugdige is verminderd c.q. grotendeels verdwenen |
||
|
Ouders zijn in staat tot afstemming over de opvoeding |
|||
|
Problemen op meerdere ontwikkelingsgebieden en leefdomeinen |
Afschalen naar lichtere vromen van Specialistische Jeugdhulp is mogelijk |
||
|
Er is een steunend netwerk aanwezig |
|||
|
De draagkracht-draaglast verhouding binnen het gezin is voldoende in balans |
De Intensiteiten lopen op van laag naar hoog en de gekoppelde tarieven ook: daarmee faciliteren de Intensiteiten steeds een meer intensief of meer complex Traject.
(...)
Binnen Profiel D kennen we 7 Intensiteiten. Deze Intensiteiten zijn uitsluitend inzetbaar als
hersteltrajecten.
In de Vragenlijst staat - voor zover van belang- het volgende vermeld:
Paragraaf 2.2.6 van de Vragenlijst.
(...)
Indien wordt ingeschreven op Ondersteuningsprofielen A tot en met I dient, per Ondersteuningsprofiel, te worden aangetoond dat Inschrijver ervaring heeft met het bieden van effectieve interventies voor de uitvoering van Specialistische Jeugdhulp. Het moet daarbij gaan om één opdracht die in de afgelopen drie jaren (te rekenen vanaf de uiterste datum voor het indienen van de Inschrijving) is uitgevoerd en waarbinnen één of meerdere effectieve interventies zijn ingezet.
Ter onderbouwing dat wordt voldaan aan deze geschiktheidseis dient Inschrijver een referentieformulier conform het 'Model referentieformulier' in te vullen en deze bij Inschrijving in te dienen. Inschrijvers mogen 1 referentieopdracht per Ondersteuningsprofiel indienen om aan te tonen dat aan bovenvermelde geschiktheidseis wordt voldaan.
In de Nota van Inlichtingen staan - voor zover van belang - de volgende vragen en bijbehorende antwoorden vermeld:
Vraag (#353):
Problematiek bij jeugdigen, soms meerdere in één gezin, i.c.m. complexe systeemproblematiek en/of problematiek bij ouders is iets wat veel voorkomt, de problematiek wordt ook steeds heftiger en complexer. Hier staat dat voor het hele gezin dan één profiel wordt afgegeven. Veelal zal, verwacht ik, dit profiel D zijn waarbij enkel een hersteltraject mogelijk is die één keer verlengd kan worden. Hoe verder wanneer na de looptijd van twee hersteltrajecten zorg nog steeds noodzakelijk is voor het hele gezin en dit past met de inzet van alle hulpverlening niet in een ander profiel/ lagere intensiteit?
Is een gezinsprofiel bij bovenstaande problematiek de norm of is het ook mogelijk om voor meerdere jeugdige cliënten uit één gezin een aparte beschikking af te geven?
Antwoord:
Profiel D betreft zeer intensieve Trajecten; profiel C betreft systeemaanpak. In overleg tussen Jeugdige, Verwijzer en Jeugdhulpaanbieder wordt bepaald wat passende hulp is en of er na de eerste vastgelegde periode van het inzetten van een hersteltraject, sprake is van de noodzaak om Begeleiding, hulp of Behandeling door te zetten en in welke vorm dat dan gaat gebeuren. Ons bekostigingssysteem biedt mogelijkheden voor (horizontale) stapeling en duurzame inzet van hulp of Begeleiding.
Indien er sprake is van systeemproblematiek, dan ligt een gezinsprofiel voor de hand; is er sprake van individuele problematiek (vanuit een ander profiel) bij de betrokken kinderen uit het gezin, dan is een keuze voor aparte individuele beschikkingen ook mogelijk.
Vraag (#632):
Stel een cliënt krijgt een MST-behandeling uit profiel D mogen wij dan ook gebruik maken van één van onze behandelgroepen met verblijf of gezinshuis uit het perceel Wonen, dus verticaal stapelen, indien het niet om structureel maar tijdelijk verblijf gaat? Dit, aangezien ons verblijf aanbod niet in profiel H valt onder te brengen. (vraag: 223)
Antwoord:
Nee, stapelen van een MST-behandeling uit Ondersteuningsprofiel D met een voorziening uit de opdracht 'Wonen in Friesland' is niet mogelijk. MST trajecten zijn ambulante trajecten en hebben tot doel uithuisplaatsingen te voorkomen. Dergelijke trajecten hebben daarom als kenmerk dat de hulp in de thuissituatie (voorzien van alle dynamiek daar en door de aanwezige sociale omgeving) wordt geleverd.
[A] heeft ingeschreven voor de Ondersteuningsprofielen A tot en met I en heeft in het referentieformulier voor Ondersteuningsprofiel D - voor zover van belang - het volgende vermeld:
Rede van aanmelding door huisarts:
Handelingsverlegenheid ouders ten behoeve van benadering jeugdige. Zowel sociaal emotioneel als op school. Jeugdige heeft woedeaanvallen, ouders vinden het moeilijk deze te reguleren. Ouders willen hun dochter begrijpen zodat ze de thuissituatie in balans kunnen houden. De aard van de problematiek: jeugdige vertoont woedeaanvallen, heeft moeite om sociaal emotioneel mee te komen met leeftijdsgenoten en ervaart problemen op school.
Bij brief van 19 september 2022 heeft de Gemeente aan [A] haar voorlopige beslissing medegedeeld, inhoudende dat [A] voor geen van de Ondersteuningsprofielen in aanmerking kwam voor gunning van de opdracht. Nadien heeft er een aanvullende bespreking plaatsgehad en toen bleek dat de Gemeente niet bekend was met de volledige inschrijvingsstukken en deze ook niet volledig had bestudeerd, waardoor een onjuiste gunningsbeslissing was genomen. De Gemeente heeft daarvoor haar excuses aangeboden en de beslissing heroverwogen.
Bij brief van 26 september 2022 heeft de Gemeente aan [A] haar (herziene) voorlopige beslissing medegedeeld, inhoudende dat [A] voor de Ondersteuningsprofielen A,B, C en E in aanmerking kwam voor gunning van de opdracht, maar niet voor de overige Ondersteuningsprofielen.
Per e-mail van 4 oktober 2022 heeft mr. De Lange namens [A] bezwaar gemaakt tegen het niet gunnen van Ondersteuningsprofiel D. In reactie hierop heeft mr. Keus-Goldberg namens de Gemeente per e-mail van 18 november 2022 aan mr. De Lange bericht dat de Gemeente bij haar beslissing bleef dat [A] niet in aanmerking kwam voor gunning van Ondersteuningsprofiel D en als [A] haar bezwaren tegen de voorlopige gunningsbeslissing handhaafde, zij uiterlijk op 30 november 2022 een kort geding aanhangig diende te hebben gemaakt. In die e-mail staat voorts - voor zover van belang - het volgende vermeld:
3. Nadere toelichting beslissing
(...)
Referentie voldoet niet
Alhoewel de ingezette interventie - Cognitieve Gedragstherapie als onderdeel van psychotherapie - is benoemd in de GGZ-Standaarden en er aanwijzingen bestaan voor de effectiviteit van de interventie, voldoet de referentie niet.
(...)
Alhoewel de Gemeente niets wil afdoen aan de opgegeven casus sluit de problematiek niet aan bij de intensiteit van de problematiek zoals beschreven onder Ondersteuningsprofiel D. In dat kader wordt gewezen op de richtlijnen van de beroepsgroep waarbij - wil sprake zijn van (zeer) complexe en intensieve problematiek- op minimaal zes van de zeven beschreven domeinen langdurig problemen dienen te worden ervaren. In dat geval is sprake van een samenhang van problematiek (meervoudig) en niet uitsluitend van individuele problematiek bij de jeugdige c.q. kindfactoren. Het doel van in te zetten interventies onder Ondersteuningsprofiel D (complexe en intensieve problematiek zoals is beschreven in de richtlijnen van de beroepsgroep) betreft naast een intensieve aanpak voor complexe psychiatrische-, gedragsmatige-, verslaving- of somatische problematiek, met name het voorkomen van uithuisplaatsingen of de desbetreffende periode te verkorten. Een interventie die binnen Ondersteuningsprofiel D bijvoorbeeld kan worden ingezet betreft (los van MST zoals genoemd als voorbeeld in de nota van inlichtingen) de interventie MDFT. De doelgroep van dergelijke interventies betreffen jeugdigen tussen de 12 tot en met 24 jaar (de doelgroep waarbij de dreiging tot uithuisplaatsing potentieel bestaat).
De problematiek zoals beschreven in de referentieopdracht past niet binnen Ondersteuningsprofiel D. Het betreft een jeugdige van 9 jaar en uit de casus volgt niet dat sprake is van een samenhang van problematiek op zes van de zeven domeinen, zoals is beschreven in de richtlijnen van de beroepsgroep.
De richtlijn van de beroepsgroep waar de Gemeente in deze brief op doelt, is de richtlijn 'Gezinnen met meervoudige en complexe problemen' van het Nederlands Jeugdinstituut (hierna: NJi). In die richtlijn staat - voor zover van belang - het volgende vermeld:
Er is geen eenduidige definitie of beschrijving van gezinnen met meervoudige en complexe problemen beschikbaar op basis van empirisch, wetenschappelijk onderzoek. In de praktijk herkennen hulpverleners de gezinnen echter vrijwel direct: zij schetsen vaak dezelfde kenmerken van deze gezinnen. Een veelgebruikte definitie van multiprobleemgezinnen is die van Baartman: ‘een multiprobleemgezin is een gezin van minimaal één ouder en één kind dat langdurig kampt met een combinatie van sociaal-economische en psychosociale problemen’. De klankbordgroep noemt als kenmerk ook dat het vaak lastig is (geweest) om de juiste hulp aan het gezin te bieden: er is vaker hulp ingezet, maar zonder duurzaam resultaat. (...)
Bodden en Dekovic vergeleken in een studies naar intensieve pedagogische thuishulp (IPT) 85 gezinnen die door hulpverleners als multiprobleemgezin werden getypeerd met 150 gezinnen uit de algemene Nederlandse bevolking en lieten de gezinnen verschillende vragenlijsten invullen. (...) Op basis van hun onderzoek stellen zij dat gezinnen met meervoudige en complexe problemen op minimaal zes van de volgende zeven domeinen langdurige problemen ervaart (en per domein minimaal één factor):
Kindfactoren: psychische of psychosociale problemen inclusief ontwikkelingsproblemen, gedragsproblemen, psychosomatische problemen en verslavingen; cognitieve problemen (zoals laag IQ en leerproblemen) en verstandelijke handicaps; slachtoffer of getuige van mishandeling, misbruik, verwaarlozing of huiselijk geweld.
Ouderfactoren: psychische of psychosociale problemen inclusief psychosomatische problemen, gedragsproblemen (agressie en crimineel gedrag) en verslaving; cognitieve problemen (laag IQ) en verstandelijke handicaps; slachtoffer, getuige of dader van mishandeling, misbruik, verwaarlozing of huiselijk geweld.
Opvoedingsfactoren: onvoldoende of inconsistente opvoedingsstrategieën; pedagogische onmacht; weinig consistentie; weinig responsiviteit; veel harde discipline; afwijzing; gebrek aan gedragscontrole; veel psychologische controle; onveilige hechting.
Gezinsfunctioneren: relatieproblemen; conflicten; communicatieproblemen; weinig cohesie; veel externe locus of control; geen organisatie.
Contextuele factoren: meerdere negatieve levensgebeurtenissen; financiële problemen; lage sociaal-economische status.
Sociaal netwerk: verstoord of gebrek aan sociaal netwerk; conflicten met buurtbewoners en vrienden.
Hulpverlening: lange geschiedenis van hulpverlening; uithuisplaatsing.
(...)
Problemen met de hulpverlening
(...)
Door de complexe problematiek van deze gezinnen raakt deze richtlijn al gauw aan andere richtlijnen die voor de jeugdhulp en jeugdbescherming zijn ontwikkeld. Zo moeten bij gezinnen met meervoudige en complexe problemen vaak beslissingen genomen worden over het al dan niet uithuisplaatsen van jeugdigen en het inzetten van hulp.
Bij deze richtlijn hoort een werkkaart die kan worden gebruikt om te bepalen of er sprake is van een gezin met meervoudige en complexe problemen.