Rechtbank Rotterdam, 19-03-2021, ECLI:NL:RBROT:2021:2306, ROT 19/5030

Zoals de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) heeft overwogen in bijvoorbeeld haar uitspraak van 31 oktober 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:3553), kan ingevolge artikel 13, gelezen in verbinding met artikel 15, van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (BW), de bevoegdheid om bij de bestuursrechter beroep in te stellen niet worden ingeroepen voor zover deze bevoegdheid wordt misbruikt. Deze artikelen verzetten zich tegen inhoudelijke behandeling van een bij de bestuursrechter ingesteld beroep dat misbruik van recht behelst, en bieden een wettelijke grondslag voor niet-ontvankelijkverklaring van zo’n beroep. Daartoe zijn zwaarwichtige gronden vereist, die onder meer aanwezig zijn indien rechten of bevoegdheden zodanig evident zijn aangewend zonder redelijk doel of voor een ander doel dan waartoe zij zijn gegeven, dat het aanwenden van die rechten of bevoegdheden blijk geeft van kwade trouw. Naar het oordeel van de rechtbank kan dat in dit geval niet worden vastgesteld. In dat verband overweegt de rechtbank het volgende.

De AVG strekt ertoe om betrokkenen (natuurlijke personen) inzage te geven in de wijze waarop onder andere bestuursorganen hun persoonsgegevens verwerken. In zijn verzoek heeft eiser aan verweerder verschillende vragen gesteld, met als doel om de informatie, zoals bedoeld in artikel 15, eerste en tweede lid, van de AVG, te verkrijgen. Gelet hierop kan niet zonder meer worden geconcludeerd dat het eiser niet daadwerkelijk te doen is om overeenkomstig het doel van de AVG kennis te nemen van de door verweerder verwerkte persoonsgegevens en de wijze waarop verweerder deze persoonsgegevens verwerkt. Dat eiser ook bij de DT&V een inzageverzoek heeft ingediend, maakt dat niet anders, te meer omdat de DT&V te kennen heeft gegeven dat verweerder geen achterliggende informatie aan hen verstrekt, ter bescherming van de ingeschakelde onderzoeker en de door hem ingeschakelde onderzoeksmethoden. Dat eiser eventueel verkregen persoonsgegevens in een andere procedure zal gebruiken, leidt de rechtbank nog niet tot het oordeel dat daarmee sprake is van misbruik van recht. Dat maakt op zichzelf niet dat het doel van het verzoek niet meer in overeenstemming is met het doel van de AVG. De rechtbank verwijst in dat kader ook naar jurisprudentie van de Afdeling, betrekking hebbend op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) (bijvoorbeeld de uitspraak van 29 januari 2020 (ECLI:NL:RVS:2020:265), waaruit volgt dat een verzoek om verstrekking van informatie met het oog op een andere procedure slechts onder bijzondere omstandigheden misbruik van recht oplevert. De rechtbank ziet geen aanleiding daarover in dit geval anders te oordelen. Dergelijke bijzondere omstandigheden zijn de rechtbank niet gebleken. De verwijzing van verweerder naar de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van 23 april 2019 kan tot slot niet slagen, nu van vergelijkbare zaken geen sprake is. In dat geval was de verzoeker immers in het bezit gesteld van de gevraagde stukken en was niet gebleken dat er nog andere persoonsgegevens waren verwerkt.

Gelet op het voorgaande ziet de rechtbank geen aanleiding om het beroep niet-ontvankelijk te verklaren vanwege misbruik van het recht.

De rechtbank leidt uit artikel 4, aanhef en onder 7 en onder 8, van de AVG af dat een verwerker geen zeggenschap heeft over de verwerkingen en alleen onder de verantwoordelijkheid van de verwerkingsverantwoordelijke en naar diens instructies mag handelen. Wanneer de verwerker zelfstandig beslissingen gaat nemen over de doelen en de middelen van de verwerking, wordt deze dus zelf verantwoordelijk voor die verwerkingen. Ingevolge artikel 28 van de AVG moet, wanneer een verwerking namens een verwerkingsverantwoordelijke wordt verricht, de verwerking door een verwerker in een overeenkomst worden geregeld, of in een andere rechtshandeling krachtens het Unierecht of het lidstatelijke recht die de verwerker ten aanzien van de verwerkingsverantwoordelijke bindt.

Gelet op het doel van de AVG, zoals neergelegd in artikel 1, tweede lid, van de AVG, namelijk om met name het recht van natuurlijke personen op bescherming van persoonsgegevens te beschermen, moet een ruime uitleg worden gegeven aan het begrip ‘verwerkingsverantwoordelijke’. De rechtbank verwijst naar bijvoorbeeld het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie (Hof van Justitie) van 5 juni 2018, Schleswig-Holstein, (C-210/16, ECLI:EU:C:2018:388), punt 26-28. Hoewel dit arrest uitleg geeft aan Richtlijn 95/46/EG, is het ook van belang voor de uitleg van het begrip ‘verwerkingsverantwoordelijke’ in de AVG. Uit overweging 9 van de preambule bij de AVG volgt namelijk dat de doelstellingen en beginselen van Richtlijn 95/46/EG overeind blijven. Ook komt de inhoud van de definities van ‘voor de verwerking verantwoordelijke’, zoals opgenomen in artikel 2, onder d, van Richtlijn 95/46/EG en ‘verwerker’, zoals opgenomen in artikel 2, onder e, van Richtlijn 95/46/EG, vrijwel geheel overeen met de definities van ‘verwerker’ en ‘verwerkingsverantwoordelijke’ in de AVG.

Naar het oordeel van de rechtbank moet verweerder in dit geval, gelet op het voorgaande, worden aangemerkt als verwerkingsverantwoordelijke. Hoewel verweerder zich op het standpunt heeft gesteld dat de Nederlandse ambassade in Baku in opdracht van de DT&V onderzoek ter plaatse heeft laten verrichten door een vertrouwenspersoon, dat het door de DT&V vastgestelde doel een identiteitsonderzoek was en dat hij slechts als bemiddelaar heeft gefungeerd, heeft hij hiermee niet afdoende (met stukken) onderbouwd dat de doelen en de middelen van de verwerking door verweerder door de DT&V zijn vastgesteld en dat hij zelf geen feitelijke invloed heeft gehad op de verwerking van de persoonsgegevens van eiser. De stellingen van verweerder ter zitting dat een identiteitsonderzoek in opdracht van DT&V altijd wordt uitgevoerd door inschakeling van een vertrouwenspersoon en dat hij slechts een kleine rol heeft bij het doorgeven van een onderzoeksvraag aan een vertrouwenspersoon, doen daaraan – de ruime uitleg van het begrip ‘verwerkingsverantwoordelijke’ indachtig – niet af. Ook heeft verweerder geen overeenkomst overgelegd of toegelicht in welke andere rechtshandeling krachtens het Unierecht of het lidstatelijke recht de verwerking is geregeld.

Omdat verweerder ten onrechte het standpunt heeft ingenomen dat hij ‘verwerker’ is, en geen verwerkingsverantwoordelijke, en hij het verzoek van eiser op grond van de artikelen 12 en 15 van de AVG om die reden heeft afgewezen, is het bestreden besluit genomen in strijd met deze artikelen en onvoldoende zorgvuldig voorbereid en gemotiveerd. De rechtbank zal dan ook het beroep gegrond verklaren en het bestreden besluit vernietigen. De rechtbank ziet geen mogelijkheden om de rechtsgevolgen van het bestreden besluit in stand te laten, om zelf in de zaak te voorzien of om een bestuurlijke lus toe te passen. Verweerder moet daarom een nieuw besluit op bezwaar nemen met inachtneming van deze uitspraak.

6. Omdat de rechtbank het beroep gegrond verklaart, moet verweerder aan eiser het door hem betaalde griffierecht vergoeden.

7. De rechtbank veroordeelt verweerder in de door eiser gemaakte proceskosten. Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 1.068,- (1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen op de zitting met een waarde per punt van € 534,- en wegingsfactor 1). Voor een vergoeding van de proceskosten in bezwaar zoals verzocht bestaat geen aanleiding, nu niet is voldaan aan de voorwaarde in artikel 7:15, tweede lid, van de Awb, namelijk dat sprake is van een besluit dat is herroepen.