Rechtbank Rotterdam, 14-09-2022, ECLI:NL:RBROT:2022:7953, C/10/530395 / HA ZA 17-655

In het Projectplan Waterwet Dijkversterking Hoeksche Waard Zuid van 4 februari 2014 (hierna: het projectplan), waarop het Waterschap zijn definitieve ontwerp (DO) heeft gebaseerd, staat - voor zover relevant - het volgende vermeld:

“ 3 BESCHRIJVING VAN DE WATERSTAATSWERKEN

Beschrijving werken dijkversterking

(...)

Toepassing klei in dijklichaam

Voor de opbouw van de dijklichamen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

“HOGE WESTERSE ZOMERPOLDERSE KADE [huisnummer A] , [huisnummer B] - [huisnummer K] , [huisnummer L] TRAJECT 13

(...)

GRONDWERK

ONGRAVEN

Ontgraven kleiwig binnenberm m3 12601

Ontgraven kleiwig buitenzijde m3 2336

Ontgraven sloot buitenzijde m3 3263

(...)

VERWERKEN

Verwerken klei CAT 2 in kleiwig binnenzijde m3 13527

Verwerken klei CAT 3 in terreinophoging m3 1489

Verwerken klei CAT 2 in kleiwig buitenzijde m3 11167

Verwerken klei CAT 3 in kleiwig m3 5837

Verwerken klei CAT 3 in bestaande sloot m3 2075

Verwerken zand in ophoging i.v.m. zettingen m3 6576

(...)

BUITENDIJK ZUID-BIJERLAND [huisnummer D] , [huisnummer F] - [huisnummer O] , [huisnummer Q] TRAJECT 16

(...)

GRONDWERK

ONGRAVEN

Ontgraven kleiwig CAT 2 binnenzijde m3 12904

Ontgraven kleiwig CAT 2 buitenzijde m3 22459

(...)

VERWERKEN

Verwerken klei CAT 2 in kleiwig binnenzijde m3 9031

Verwerken klei CAT 2 in kleiwig buitenzijde m3 39504

Verwerken zand i.v.m. zettingen m3 5502”

“HZ [opm. Rb: [persoon A] , [naam functie 1] van het Waterschap]: nog een paar aanvullende vragen:

(...) Boskalis gaat minder grond aanvoeren dan dat wij hebben verwacht. Is er nader onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de grond in de tenderfase? Hoe wordt gegarandeerd dat dit zo is? Hoe ziet de grondbalans er uit?

CA [opm. Rb: [persoon B] , [naam functie 2] van Boskalis]: er wordt meer grondonderzoek uitgevoerd, na gunning. Wij voorzien meer hergebruik van klei, zand wordt aangevoerd. Grond, gebruikt voor voorbelasting, wordt hergebruikt.”

Het Waterschap en Boskalis hebben op 5 januari 2015 een overeenkomst tot aanneming van werk gesloten (hierna: de Basisovereenkomst).

De overeengekomen aanneemsom bedraagt € 15.200.000,00.

De overeengekomen opleverdatum is 31 december 2016.

Op de Basisovereenkomst zijn de UAV-GC 2005 van toepassing.

“De volgende contractdocumenten omschrijven in onderlinge samenhang de rechten en verplichtingen die voor partijen uit de Overeenkomst voortvloeien:

(I) de vergunningen, ontheffingen, beschikkingen en toestemmingen die door de Opdrachtgever moeten worden verkregen;

(II) de planning;

(III) het acceptatieplan;

(IV) het toetsingsplan Ontwerpwerkzaamheden;

(V) de vrijkomende materialen;

(VI) het overzicht van werkzaamheden die door nevenopdrachtnemers worden verricht alsmede van de tijdstippen waarop zij worden uitgevoerd;

(VII) de verrekening van wijzigingen van lonen, sociale lasten, prijzen, huren en vrachten;

(VIII) de stelposten;

(IX) de bankgarantie;

(X) de verzekeringen;

(XI) de geschillenregeling Raad van Deskundigen;

De rechtbank duidt hierna bovengenoemde documenten onder (a) tot en met (f) aan als de overeenkomst.

“Bij de Vraagspecificatie is door middel van een annex een acceptatieplan gevoegd. In dit acceptatieplan zijn vastgelegd:

“1. De in § 36 lid 3 UAV-GC 2005 bedoelde boetebedragen luiden als volgt:

o Projectmanagementplan een malus per dag van €4.000,-

o Alle overige documenten een malus per dag van €2.000,-

“In de specificaties van de onderdelen van het Werk is de volgende classificatie van eisen, zonder rangvolgorde, gehanteerd:

Technische eisen

Technische eisen beschrijven de technische vertaling van wat functioneel gewenst is, veelal in termen van (technische) dimensionering van de fysieke onderdelen.

Functionele eisen

Functionele eisen beschrijven de prestatie van de geïdentificeerde functies, door antwoord te geven op vragen als: Wie? Wat? Waar? Wanneer? Hoeveel? Welke? Etc.

(...)

Randvoorwaarden

Randvoorwaarden zijn eisen die dwingend door stakeholders zijn opgelegd en de oplossingsruimte beperken.

Uitvoeringseisen

Uitvoeringseisen beschrijven de specifieke condities waaronder de Werkzaamheden in het kader van de te realiseren onderdelen moeten worden uitgevoerd.”

“Definities

Het dijklichaam bestaat uit een dijkkern beschermd door dijkbekleding.

Om onderscheid te maken tussen het gedeelte van de dijkkern waar geen werkzaamheden aan worden verricht en het gedeelte van de dijkkern wat nieuw wordt toegevoegd is ervoor gekozen om de nieuw aan te brengen grond aan te duiden als grondlichaam. Het nieuwe en het bestaande deel samen vormen in de nieuwe situatie de totale dijkkern. Daarnaast kan het dijklichaam voorzien worden van een constructief scherm ten behoeve van stabiliteit (stabiliteitsscherm) of om erosie (erosiescherm) of piping (pipingmaatregel) tegen te gaan. Om piping tegen te gaan kan er ook voor een niet-constructieve maatregel gekozen worden.

De dijkbekleding is de afdekking van de dijkkern en bestaat uit kleibekleding afgedekt met gras of steen (steenbekleding). Het ontwateringssysteem is het stelsel van drainagemiddelen waarmee overtollig grondwater uit de dijkkern kan worden afgevoerd.”

“TE.1.DL.01 De locatie van het dijklichaam dient bij oplevering conform de tekeningen te zijn (ref. 1 t/m 13).”

“TE.1.DL.02 Bij oplevering dient het dwarsprofiel van het dijklichaam zodanig te zijn dat deze op de eindsituatie minimaal conform tekeningen (ref. 1 t/m 13) is.”

“TE.1.DL.15 De hoogte en stabiliteit van het dijklichaam dient tijdens de uitvoering in het open seizoen gewaarborgd te zijn op basis van een maatgevende buitenwaterstand bij een gemiddelde overschrijdingskans van 1/20 per jaar.”

“RV.1.DL.05 Voor de klei van de dijkbekleding van het dijklichaam geldt de volgende randvoorwaarde: Het soortelijk gewicht dient minimaal 17 kN/m3 (droog/nat) te zijn.”

“RV.1.DL.08 Voor het materiaal dat gebruikt wordt voor het grondlichaam van het dijklichaam geldt de volgende randvoorwaarde: Het soortelijk gewicht dient minimaal 17 (droog) - 19 (nat) kN/m3 te zijn.”

“RV.1.DL.13 Indien het grondlichaam in zand wordt uitgevoerd geldt de volgende randvoorwaarde: Uitvoering in zand: klasse “Zand in aanvulling of ophoging” conform ref. 302.”

“RV.1.DL.14 Tussen km 33,6 en 34,7 geldt voor het materiaal dat gebruikt wordt voor het aan te brengen grondlichaam de volgende randvoorwaarde: Uitvoering in zand: klasse “Zand in aanvulling of ophoging” (zie ref. 302.”

“RV.l.DL.84 Indien het grondlichaam in zand wordt uitgevoerd, geldt de volgende randvoorwaarde: Het zand dient geclassificeerd te zijn als ‘Natuurlijke gronden’ en ‘zand’ conform NEN-EN-ISO 14688-1+A1:2013.”

“RV.1.DL.85 Voor het zand van het grondlichaam geldt de volgende randvoorwaarde: De doorlatendheid van het zand dient ten minste 1 m/dag te zijn.”

“RV.1.DL.86 Indien het grondlichaam niet in zand wordt uitgevoerd, geldt de volgende randvoorwaarde: Het materiaal dient geclassificeerd te zijn als ‘Natuurlijke gronden’ en ‘silt’ of ‘klei’ conform NEN-EN-ISO 14688-1+A1:2013.”

“RV.1.DL.88 Indien het grondlichaam in zand wordt uitgevoerd, geldt de volgende randvoorwaarde: Het zand dient een cohesie (c'd) van 0 kN/m2 te hebben.”

• Traject 1,2 en 2a: Strijensas - Sassedijk tussen ca. km 27,50 - km 28,00

• Traject 3: Strijensas - Buitendijk tussen ca. km 28,00 - km 28,40

• Traject 4, 5 en 6: Buitendijk Strijensas tussen ca. km 28,40 - km 30,90

• Traject 7-1, 7-II, 7a-I: Hoogezandse Buitendijk tussen ca. km 31,9 - km 32,40

• Traject 7a-II, 8, 9,10,11 en 11a: Hoogezandse Buitendijk tussen ca. km 32,50 - km 36,64

• Traject 12 en 13: Hoge Westerse Zomerpolderse Kade tussen ca. km 41,28 - km 42,60

• Traject 14: Hoge Westerse Zomerpolderse Kade tussen ca. km 43,00 - km 43,65

• Traject 15 en 16: Buitendijk Zuid-Beijerland tussen ca. km 44,70 - km 45,88

De werkzaamheden zijn begonnen in het oosten bij ca. km 27,5 bij gemaal de Volharding in Strijensas en geëindigd bij ca. km 45,9 in het westen nabij de Hitsertse kade in Zuid-

Beijerland.

“Traject 13:

Deze periode is er gestart met de kruinverlegging in dit tracé. Hiervoor is de steenbekleding verwijderd en is de kleibekleding van de dijk opzij gezet. Er is wederom een losponton geplaatst om zand te lossen, welke verwerkt wordt in de kern van de dijk.

Uitgevoerde werkzaamheden

• Verwijderen steenbestorting;

• Verwijderen kleibekleding;

• Aanvullen kern dijk.

(...)

Traject 16:

Uitgevoerde werkzaamheden:

• Geen werkzaamheden uitgevoerd in deze periode.”

“ Inleiding

Eén van de voorbereidende werkzaamheden voor dijkversterking Hoeksche Waard Zuid betreft het aantonen van de uitvoeringsstabiliteit. Uitgangspunt hierbij vormt het eerder door RHDHV opgestelde DO-ontwerp. Voor traject 13 voorziet dit ontwerp in een buitenwaartse verplaatsing van de dijk in combinatie met het aanbrengen van een binnendijkse steunberm.

Bij het beschouwen van de uitvoeringsstabiliteit voor traject 13 is geconstateerd dat de beoogde ontwerpmaatregel niet voldoet aan de minimaal vereiste stabiliteitsfactoren. In overleg met het waterschap is hiertoe besloten om het ontwerp aan te passen. De voorkeur gaat hierbij uit naar een verdere buitenwaartse verplaatsing van de dijk. De voorliggende notitie beschrijft een voorstel voor aanpassing van het ontwerp en gaat tevens in op de resultaten van de uitgevoerde stabiliteitsberekeningen en de consequenties voor de benodigde grondaanvulling en ontgraving.

Voorgestelde aanpassing van het ontwerp

Om aan de stabiliteitseisen te kunnen voldoen wordt de kruin ten opzichte van het eerder opgestelde DO-ontwerp 2 meter in buitenwaartse richting verplaatst. Hierdoor verschuift ook de steunberm in buitenwaartse richting en is een minder grote binnendijkse grondaanvulling nodig. De ontwerphoogte van de te realiseren steunberm en de ontwerphoogte van de kruin blijven gelijk aan de in eerder opgesteld DO aangehouden waarden. Hetzelfde geldt voor de taludhellingen van het dijkprofiel.

(...)

Consequenties grondaanvulling en ontgraving

De voorgestelde aanpassing van het ontwerp heeft consequenties voor de aan te brengen en te ontgraven grondhoeveelheden. In Tabel 2 zijn de verschillen tussen het eerder opgestelde DO en het aangepaste ontwerp weergegeven. Bij de bepaling van deze hoeveelheden is alleen gekeken naar verschilvolumes tussen het oude en het nieuwe ontwerp en zijn de hoeveelheden voor de te realiseren grondverbetering en zettingscompensatie buiten beschouwing gelaten. Indien de aan binnenwaartse zijde te ontgraven grond kan worden toegepast voor de benodigde grondaanvullingen, is op traject 13 ten opzichte van het oude DO ongeveer 2650 m3 extra grondaanvulling nodig.”

In de door Boskalis opgemaakte voortgangsrapportage van 20 april 2015 staat - voor zover relevant - het volgende vermeld:

“• Traject 13:

De kern van de dijk is deze periode aangevuld. Èr is begonnen met het weer opbouwen van de dijk.

Uitgevoerde werkzaamheden:

• Opbouwen dijk.

Reeds uitgevoerde werkzaamheden:

• Verwijderen steenbestorting;

• Verwijderen kleibekleding;

• Aanvullen kern dijk.”

“2.5 Kruinverlegging

(...) Stap 4:

De kern van het dijklichaam wordt uitgevuld met grond/klei, waarna er een kleilaag

wordt aangebracht. De aanvulling geschiedt in lagen overeenkomstig bijlage 4.”

“3.5. Materiaal aanvulling dijklichaam

Voor de aanvulling van het dijklichaam wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van vrijgekomen grond en/of zand. Voor het dijklichaam van traject 10 wordt conform eis RV.1.DL.13 gebruik gemaakt van zand. De materialen voor de overige ophogingen worden tijdens de uitvoering bepaald op basis van het grondstromenplan.”

“3.2.5. Ophoogmateriaal

Conform eis RV.1.DL.08 [Lit 3] dient voor het materiaal dat gebruikt wordt voor het dijklichaam het soortelijk gewicht minimaal 17 kN/m3 (droog) -19 kN/m3 (nat) te zijn (overeenkomstig met ophoogzand). Voor de klei van de te verbeteren dijkbekleding geldt dat het soortelijke gewicht minimaal 17 kN/m3 (nat en droog) dient te zijn (eis RV.1.DL.05, [Lit 3]). Het ophoogmateriaal dat in de stabiliteitsberekeningen gebruikt is, is afhankelijk van de grondoplossing. Bij het aanbrengen van de steunberm is in de berekeningen de eerste ophoogslag uitgevoerd met zand (17 kN/m3 (droog) -19 kN/m3 (nat)). Voor de tweede en/of derde ophoogslag is (deels of geheel) klei aangehouden (corresponderend met de kleideklaag conform de ontwerptekeningen). Voor de trajecten 3,13 en 16, waarbij een buitenwaartse kruinverplaatsing plaatsvindt, bestaat de gehele aanvulling uit klei.”

“Beste [voornaam persoon D] ,

In onderstaande mail een korte samenvatting van de verificatie van het Dolman zand aan de eisen voor toepassing in het grondlichaam.

Als bijlage zijn tevens de rapporten toegevoegd ter bevestiging, de rapporten hebben betrekking op zand in depot bij Dolman ligt.

(...)

Eis GRW-044: Kwaliteit zandklasse: uit rapport volgt 'zand voor zandbed’, moet voldoen aan 'zand in aanvulling op ophoging', dus voldoet;”

“Heren,

Eis RV.1.DL.86: Onderbouwing dat extractie/gereinigd zand natuurlijke grond is – Technisch gezien kunnen wij met de onderbouwing leven.

De Eis RV.1.DL.88: dat de cohesie van het zand 0 kN/m2 moet zijn is nog niet aangetoond.

Graag dit nog aantonen.”

“Hierbij de verificatie van het Dolman zand. De excelsheet in de bijlage had je al. In het bijgevoegde mailtje wordt de cohesie-eis aangetoond. Mocht er nog wat ontbreken hoor ik dat graag.”

“Omschrijving: Tijdens de voorbereidende werkzaamheden voor dijkversterking Hoeksche

Waard Zuid is een controle uitgevoerd op de uitvoeringsstabiliteit. Uitgangspunt was het bij de contractstukken geleverde DO-ontwerp van RHDHV. Voor traject 13 voorziet dit ontwerp in een buitenwaartse verplaatsing van de dijk in combinatie met het aanbrengen van een binnendijkse steunberm. Bij het beschouwen van de uitvoeringsstabiliteit voor traject 13 is geconstateerd dat de beoogde ontwerpmaatregel niet voldoet aan de minimaal vereiste stabiliteitsfactoren. Dit verhoogt de kans van optreden van OTG-1: waterkerende onderdelen voldoen niet aan de eisen voor de eindsituatie.

Oorzaak en

noodzaak: In overleg met het waterschap is besloten om het ontwerp aan te passen,

ON heeft hiervoor een memo geschreven (RPS-memo van 14 april 2015 -

documentkenmerk N15.060 - en als bijlage bij deze VtW gevoegd) welke

in een aantal overleggen tussen OG en ON is toegelicht en besproken. Nadat de voorgestelde aanpassing door het technisch management van OG akkoord is bevonden, is deze uitgewerkt In DO-tekening 1500011A00-922 d.d. 7-5-2015 van Boskalis (eveneens toegevoegd). Voorstel en uitwerking worden middels deze VtW bekrachtigd.

(...)

Geld (...)

voor de consequenties in hoeveelheden voor grondaanvulling en

ontgraving wordt verwezen naar het bovengenoemd memo.”

“Knelpunt Hitserse Kade.

Locatie Hitserse Kade was al afgeketst voor de tender. Boskalis heeft hier niet de juiste informatie gekregen.

RvA [opm. Rb: [persoon F] van Boskalis] stelt voor dat WSHD volledige medewerking verleent aan toepassen Dolman zand in GBT [opm. Rb: grootschalige bodemtoepassingen]: geen gevolgen voor planning/geld. Het werk kan dan gewoon doorgang vinden.

GS [opm. Rb. [persoon G] van het Waterschap] gaat hier mee akkoord.”

“Traject 12 tot en met 16 ( [persoon H] en [persoon I] )

Naar aanleiding van de aanlanding Hitserse Kade meldt [voornaam persoon C] dat er overeenkomst met de boeren is om over hun terrein te gaan. Dit zorgt echter voor kilometers meer aanvoer. Gemeente Korendijk heeft al voor de tenderfase aangegeven dat er geen mogelijkheid was voor aanleg van een aanlanding. Wellicht kan er nu vanuit bestuurlijk niveau WSHD met de gemeente worden overlegd. Dit wordt in klein comité verder besproken. Actie: [voornaam persoon J] / [voornaam persoon C] .”

“Tijd: - De waterkering ter plaatse van het gemaal de Volharding is 30-09-2016 hoogwaterveilig.

- Streefdatum oplevering alle onderdelen incl. concept opleverdossier &

restpuntenlijst 31-12-2016.

- Oplevering alle onderdelen incl. opleverdossier uiterlijk 1-07-2017.”

“Tijd: - Start uitvoering natuurcompensatie traject 7 streven maart 2017, oplevering

uiterlijk juli 2017. Verder in VTW061 nader geconcretiseerd.”

Per e-mail van 1 maart 2016 heeft Boskalis melding gedaan, in de zin van artikel 42 lid 1 van het Besluit Bodemkwaliteit, aan de omgevingsdienst van haar voornemen om twee partijen grond toe te passen als kernmateriaal in het grondlichaam van dijktraject 13 met als bijlagen twee rapporten van bodemonderzoek- en adviesbureau Euroteam Milieu B.V. (hierna: Euroteam) waarin de resultaten van de bemonstering, analyse en toetsing zijn opgenomen van de partijen zand die Boskalis voornemens was toe te passen in dijktraject 13, en een tekening die de beoogde toepassing van het zand als GBT voor de ophoging van de bestaande kern van de dijk in dijktraject 13 bevestigt.

Bij e-mails van 2 en 7 maart 2016 heeft de omgevingsdienst Boskalis meegedeeld dat zij de analyse van Euroteam onderschrijft en dat zij toestemt met het als GBT toepassen van zand uit de depots 16G03 en 16G02 in de kern van dijktraject 13.

Per e-mail van 4 mei 2016 heeft Boskalis ten aanzien van dijktraject 16 melding gedaan aan de omgevingsdienst met als bijlagen Euroteam rapporten.

Per e-mail van 4 mei 2016 heeft de omgevingsdienst Boskalis meegedeeld dat het zand kan worden toegepast in de kern van dijktraject 16.

“Traject 13;

De kern van de dijk is deze periode aangevuld Er is begonnen met het weer opbouwen van de dijk

Uitgevoerde werkzaamheden:

• Opbouwen dijk.

Reeds uitgevoerde werkzaamheden:

• Verwijderen steenbestorting;

• Verwijderen kleibekleding;

• Aanvullen kern dijk.

(...)

• Traject 16:

Op traject 16 zijn we bezig de kern van de dijk te verleggen en op te vullen met zand.

Uitgevoerde werkzaamheden:

• Aanvullen kern.

Reeds uitgevoerde werkzaamheden:

• Sanering puinpad en dammen:

Verwijderen deklagen van klei.”

“Uitvoering

DvB [opm. Rb: [persoon E] van Boskalis] geeft een update op de werkzaamheden.

BL [opm. Rb: [persoon K] van het Waterschap] vraagt naar de reden dat het op traject 16 open ligt? DvB geeft aan dat hier een kern van zand ligt, buitenlaag goede klei. De opbouw is heel anders van bij andere dijken.”

“WSHD kan en zal het Werk thans en vooralsnog niet aanvaarden. (...) De Basisovereenkomst voorziet niet in een gedeeltelijke oplevering en wij wensen en hoeven daarmee ook overigens niet in te stemmen. (...) Aangezien wij thans niet tot aanvaarding van het Werk kunnen overgaan, maar bepaalde delen van het Werk wel per de contractuele opleverdatum van 31 december 2016 weer ter beschikking dienen te staan aan WSHD en derden, laat ik u hierbij weten dat wij per 1 januari 2017 het Werk vervroegd in gebruik nemen (...).”

Het Waterschap heeft van de overeengekomen aanneemsom een bedrag van

€ 1.652.401,29 onbetaald gelaten. Daarnaast heeft het Waterschap een aantal goedgekeurde VTW’s onbetaald gelaten voor een totaalbedrag van € 455.518,34.