Rechtbank Rotterdam, 04-10-2023, ECLI:NL:RBROT:2023:9070, C/10/612123 / HA ZA 21-83

Wet politiegegevens; Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens; Nietigheid mediacontract? Onrechtmatige verstrekking van persoonsgegevens aan derden? Onrechtmatige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer?

In deze zaak draait het om een documentaire (‘Nederland Fraudeland’) die gemaakt is door Selfmade over de FIOD. Voorafgaand aan het maken van de documentaire zijn gesprekken gevoerd tussen de Staat (het Openbaar Ministerie (OM)) en Selfmade over de wijze van samenwerking tussen Selfmade en de FIOD. De afspraken over de voorwaarden waaronder Selfmade de documentaire kon maken, zijn vervolgens vastgelegd in een Mediacontract. Wat betreft het format van de documentaire is gekozen voor het gebruik van één concrete casus, de FUJI-zaak, een zaak waarin door de FIOD opsporingsonderzoek werd verricht naar omzetbelastingfraude/belastingontduiking binnen een landelijke keten van sushirestaurants met de naam SUMO. Eisers waren als aandeelhouders en leidinggevenden betrokken bij de SUMO-keten. Het OM heeft destijds besloten de verdachten in de FUJI-zaak, waaronder eisers, pas over het bestaan van de documentaire te informeren na de uitspraak van de strafrechter in eerste aanleg. Naar aanleiding van een publicatie hierover in NRC in juni 2019 zag het OM zich echter genoodzaakt het bestaan van de documentaire al eerder, nog tijdens de behandeling van de strafzaak, bekend te maken aan eisers en aan de rechtbank. Eisers zijn bij vonnis van 23 juli 2020 van de rechtbank Rotterdam, strafkamer, schuldig verklaard aan – kort gezegd – belastingfraude. Aan hen is geen straf of maatregel opgelegd omdat het OM het bestaan van de documentaire naar het oordeel van de strafrechter met opzet buiten de strafzaak heeft willen houden en aldus de integriteit van het strafgeding in gevaar heeft gebracht. Eisers hebben na het strafvonnis door een kort geding in Den Haag geprobeerd het uitzenden van de documentaire te verbieden. Het hof Den Haag heeft die vordering in oktober 2021 in hoger beroep afgewezen. KRO-NCRV heeft de documentaire ‘Nederland Fraudeland’ op 5 januari 2022 uitgezonden. Eisers vinden dat de Staat (het OM) en Selfmade met het maken van de documentaire onrechtmatig hebben gehandeld, in het bijzonder door op onrechtmatige wijze inbreuk te maken op hun privacy waardoor zij schade hebben geleden. De Staat (het OM) en Selfmade bestrijden dit. De rechtbank wijst de vorderingen tegen Selfmade af en verklaart voor recht dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld. De rechtbank oordeelt dat het Mediacontract niet nietig is. Verder loopt de positie van het OM en Selfmade uiteen. Het OM heeft zich niet aan de wettelijke verplichtingen over persoonsgegevens gehouden. Er was geen zwaarwegend belang dat de inbreuk op het privéleven van eisers rechtvaardigde. Nu het OM zonder geldige rechtsgrond politiegegevens over eisers met Selfmade heeft gedeeld, heeft het OM daarmee zijn geheimhoudingsplicht geschonden. Dat is onrechtmatig. De Staat is dus aansprakelijk voor eventuele schade en moet die vergoeden. Het debat over die schade kan in een aparte procedure gevoerd worden. Selfmade heeft bij het monteren en vervolgens openbaar maken van de documentaire voldoende rekening gehouden met de privacybelangen van eisers. Selfmade heeft, zoals bepaald in het Mediacontract, op meerdere manieren de herkenbaarheid van en herleidbaarheid naar eisers zoveel mogelijk beperkt. Selfmade heeft eisers op correcte wijze gelegenheid gegeven tot reactie (wederhoor). Het belang van Selfmade bij gebruikmaking van haar pers- en uitingsvrijheid en het algemeen belang van het publiek om te worden geïnformeerd wegen zwaarder dan de ernst van de inbreuk op het recht van eisers op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Er is daarop wel enige inbreuk gemaakt, maar die is vanwege de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond niet onrechtmatig. De vorderingen tegen Selfmade worden afgewezen.