Aflevering 2

De Geefwet (Stb. 2011, 641) heeft ervoor gezorgd dat de wereld er in 2012 voor algemeen nut beogende instellingen (hierna: anbi’s) weer anders uitziet. Het grote aantal wijzigingen dwingt mij om in dit artikel een keuze te maken. Ik verwijs voor de wijzigingen inzake de herroepelijke schenking, het nieuwe beleid voor commerciële activiteiten van anbi's en de aftrek voor kenbaar fondsenwervende activiteiten naar FBN 2011, nr. 59 en 60. In dit artikel richt ik mij op de sinds 2012 geldende anbi-definitie, de multiplier voor culturele instellingen, de aanwijzingsprocedure voor culturele instellingen en de naar het lijkt uitgebreide aanwendingsmogelijkheden voor de giftenaftrek in de vennootschapsbelasting.

De uitkeringen uit bij testament gevestigde rechten op lijfrenten en andere periodieke uitkeringen kunnen zowel in box 1 als in box 3 belastbaar zijn. Een van de relevante vragen daarbij is of het recht in fiscale zin de tegenwaarde voor een prestatie vormt.

Veel voorkomende rechtshandelingen in de notariële praktijk zijn het vestigen van zekerheidsrechten, zoals een pandrecht, en statutenwijzigingen van een bv. Deze rechtshandelingen kunnen de nodige fiscale implicaties hebben. De notaris is - in samenspraak met de belastingadviseur - de steun en toeverlaat van partijen om de juiste stappen te zetten, zodat er geen ongewenste fiscale effecten zijn. In deze bijdrage worden twee belangrijke aandachtspunten bij de akten van pandrecht en statutenwijziging voor het voetlicht gebracht, één in de vennootschapsbelasting en één in de overdrachtsbelasting.

Twee echtgenoten hebben een stichting opgericht. Volgens de statuten beoogt de stichting een algemeen nut. Toen de eerste echtgenoot in 2004 overleed, werd de nalatenschap verkregen door de stichting onder de last van het vruchtgebruik van de nalatenschap ten gunste van de langstlevende echtgenote. Bij de boedelafwikkeling werden alle goederen van de ontbonden huwelijksgemeenschap aan de langstlevende toegedeeld en verkreeg de stichting een renteloze niet-opeisbare geldvordering op de langstlevende. In tegenstelling tot de rechtbank oordeelde het hof dat de stichting ten tijde van het overlijden van de eerste echtgenoot niet kon worden aangemerkt als een algemeen nut beogende instelling zodat zij over de nalatenschap successierecht is verschuldigd naar het tarief voor derden. Volgens het hof was het de bedoeling dat de stichting pas na het overlijden van de langstlevende echtgenote algemeen nut beogende werkzaamheden zou verrichten en kan de stichting tot dat moment niet worden aangemerkt als een algemeen nut beogende instelling.

X heeft in 2009 een woning verkregen van haar moeder. De koopprijs bedroeg € 400.000 waarvan € 95.000 ten titel van schenking werd kwijtgescholden. Omdat op de levering van het huis artikel 13 WBR van toepassing was, is de heffingsmaatstaf voor de overdrachtsbelasting met € 284.908 verminderd. X was dus over € 400.000 -/- € 284.908 = € 115.100 (afgerond) overdrachtsbelasting verschuldigd. Tussen X en de inspecteur is in geschil in hoeverre de toepassing van artikel 13 WBR van invloed is op de vermindering van het schenkingsrecht wegens samenloop met overdrachtsbelasting (zie thans artikel 24 lid 2 SW). De rechtbank oordeelde dat het door X verschuldigde schenkingsrecht als volgt moest worden berekend:

Sinds 1 januari 2010 worden woningen voor de schenk- en erfbelasting in aanmerking genomen naar de WOZ-waarde (artikel 21, lid 5 SW). Volgens de Staatssecretaris van Financiën is bij de invoering van deze maatregel er geen rekening mee gehouden dat bij serviceflats de waarde in het economische verkeer vaak substantieel lager is dan de WOZ-waarde. Dit verschil komt voort uit het feit dat bij een serviceflat de verplichting bestaat bepaalde voorzieningen af te nemen. De Waarderingskamer heeft de gemeenten in 2011 bericht bij de waardering van serviceflats rekening te houden met het waardedrukkende effect van het specifieke imago van serviceflats en de beperkte kring van gegadigden conform de uitspraak van Hof Amsterdam 9 september 2010, nr. P09/00219 (LJN BN7115) en die van Hof Arnhem 9 november 2010, nr. 10/00138 (LJN BO6168). Deze waardering zal tot uitdrukking komen bij de WOZ-waarde voor het jaar 2012. Voor de erfbelasting vindt de staatssecretaris het ongewenst dat serviceflats voor 2010 en 2011 worden belast tegen de WOZ-waarde. Daarom keurt hij met terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2010 voor de erfbelasting goed dat artikel 21, lid 5 SW buiten toepassing blijft voor serviceflats.

Een projectontwikkelaar (X) heeft in 2001 diverse percelen grond gekocht in een agrarisch gebied met de hoop dat het gebied in de toekomst een nieuwe (bouw)bestemming krijgt. De levering van de percelen heeft plaatsgevonden in 2003. Hierbij is overdrachtsbelasting voldaan over de overeengekomen koopprijzen. Naar aanleiding hiervan heeft de inspecteur een naheffingsaanslag overdrachtsbelasting met vergrijpboete opgelegd, omdat de waarde in het economische verkeer van de percelen ten tijde van de levering door ontwikkelingen in de markt hoger is geworden dan de door X betaalde koopprijzen. Uit andere transacties blijkt dat de grondprijzen in het gebied in de periode 2001-2003 een stijgende lijn vertonen.

Casus 1: De stichting X is opgericht ter behartiging van de belangen van degenen die in het verleden een rijksmonument hebben verworven en daarover overdrachtsbelasting hebben betaald, omdat de vrijstelling van artikel 15.

De echtgenoten M en V hebben ieder afzonderlijk een erfenis ontvangen van iemand die in 2009 is overleden. Naar aanleiding hiervan heeft de inspecteur in september 2010 een aanslag in het successierecht opgelegd die is gericht aan “[M] en echtgenote”. Het bedrag van de aanslag is € 174.462. In de bijlage van het aanslagbiljet wordt vermeld dat het op grond van HR 19 februari 2010 (Notafax 2010, nr. 43) niet is toegestaan om verkrijgingen door meerdere personen te betrekken in één aanslag die aan hen gezamenlijk wordt opgelegd, maar dat het thans voor de Belastingdienst technisch niet mogelijk is om geheel aan dit arrest te voldoen. Daarom dient in aanvulling op c.q. verbetering van het aanslagbiljet de verkrijging door M en V en het verschuldigde successierecht als volgt te worden gelezen: