Aflevering 5

Op 8 december 2011 is onze redacteur Jan Sanders aan de Rijksuniversiteit Groningen gepromoveerd op een proefschrift met de titel: Le droit de rêver: de samenloopvrijstelling overdrachtsbelasting - btw.

Hof Den Haag heeft op 2 maart 2012 (nr. 11/00384) (eind)uitspraak gedaan in de Don Bosco-zaak. De uitkomst is verrassend. De Inspecteur heeft na het vernemen van nadere feiten van de wederpartij aangegeven de over een verkrijging in 1998 opgelegde naheffingsaanslag in de overdrachtsbelasting te vernietigen. Het geschil betreft de vraag of de verkrijger van vastgoed recht heeft op een vrijstelling. Deze bijdrage gaat over de zogenoemde samenloopvrijstelling overdrachtsbelasting en btw, die ook het onderwerp is van de onlangs verschenen handelseditie van het gelijknamige proefschrift (Fiscaal Wetenschappelijke Reeks nr. 18, Den Haag: Sdu Uitgevers). Een eenvoudige oplossing in de Wet op belastingen van rechtsverkeer (WBR) ter voorkoming van dergelijke lang slepende zaken is vast en zeker mogelijk.

Op 9 december 2011 heeft de Hoge Raad zich uitgesproken over de kwestie of de bij onderhandse akte uit vrijgevigheid schuldig erkende bedragen na overlijden van de schenker voor de berekening van de erfbelasting in mindering mogen worden gebracht op de nalatenschap. De Hoge Raad heeft deze vraag ontkennend beantwoord: als de schuldigerkenning niet in een notariële akte is vastgelegd, kan het schuldig gebleven bedrag niet in mindering worden gebracht op de nalatenschap.In dit artikel wordt ingegaan op het arrest van de Hoge Raad en op de gevolgen daarvan. Daarbij komen aan de orde wat wordt verstaan onder een schenking ter zake des doods en wanneer een schuldigerkenning uit vrijgevigheid als zodanig kwalificeert. Verder wordt aandacht besteed aan schenkingen die zijn uitgekeerd aan de begiftigde en direct zijn teruggeleend aan de schenker. Ook aan de orde komt de vraag wat te doen met bestaande niet-notarieel vastgelegde schuldigerkenningen.

In 2008 heeft de Hoge Raad een belangrijk arrest gewezen over de afwaardering van vorderingen tussen gelieerde partijen (HR 9 mei 2008, nr. 43 849, NTFR 2008/902). Dit arrest heeft tot veel onrust in de fiscale praktijk geleid. Ten eerste omdat de Belastingdienst hierin in veel gevallen een aanleiding vond om een afwaardering van een vordering ten laste van de fiscale winst niet toe te staan, maar ook omdat na het arrest nog de nodige vragen onbeantwoord bleven.

Enkele weken voordat de echtscheidingsbeschikking werd ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand hebben M en V een echtscheidingsconvenant ondertekend. Daarin is onder meer bepaald dat M en V over en weer niet zullen bijdragen in de kosten van elkaars levensonderhoud. Verder is bepaald dat M bij de verdeling van de gemeenschappelijke goederen met € 35.000 is overbedeeld. In haar aangifte inkomstenbelasting voor het jaar 2006 heeft V zich op het standpunt gesteld dat zij een bedrag als afkoop van alimentatie kan aftrekken, omdat M en V zijn overeengekomen dat V de partneralimentatie waarop M recht had, zou afkopen door afstand te doen van haar vordering wegens onderbedeling. Omdat de inspecteur de aftrek heeft betwist, is het geschil voorgelegd aan de rechtbank.

X is erfgenaam van haar vader die in 1997 is overleden. In zijn testament heeft vader aan de erfgenamen de verplichting opgelegd om een lijfrente-uitkering te doen aan de vriendin van vader met wie hij tot aan zijn overlijden ongehuwd heeft samengewoond. Sinds 1997 heeft X haar aandeel in de lijfrenteverplichting op de voet van artikel 45, lid 1, letter d Wet IB 1964 als persoonlijke verplichting afgetrokken voor de inkomstenbelasting. Bij de aanslagregeling voor het jaar 1997 is deze aftrek door de Belastingdienst beoordeeld en gehonoreerd. In maart 2007 heeft X een brief van de inspecteur ontvangen waarin wordt gesteld dat de lijfrenteverplichting niet aftrekbaar is voor de inkomstenbelasting en dat het vertrouwen dat de Belastingdienst in het verleden bij X heeft opgewekt, wordt opgezegd. X meent echter dat de lijfrenteverplichting wel aftrekbaar is voor de inkomstenbelasting op grond van artikel 6.3, lid 1, letter a of letter f Wet IB 2001 en heeft de lijfrenteverplichting als persoonsgebonden aftrek in aanmerking genomen in de aangifte voor het jaar 2007. Volgens de rechtbank heeft de inspecteur de aftrek terecht geweigerd (Notafax 2011, nr. 185).

Volgens artikel 33, onderdelen 5 en 6 SW kan de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een schenking aan een kind worden verhoogd indien deze verband houdt met een eigen woning. Vorige maand is aan de redactie van Vakstudie Nieuws de vraag gesteld of de eenmalig extra verhoogde vrijstelling ook geldt als het gaat om een eigen woning in het buitenland. In haar antwoord heeft de redactie toen aangegeven dat op basis van de wettekst en de parlementaire geschiedenis de vrijstelling ook geldt voor een eigen woning buiten Nederland. Thans blijkt dat deze vraag al eerder is voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën. Een abonnee heeft het antwoord van de staatssecretaris aan de redactie van Vakstudie Nieuws gestuurd. Hierna citeren wij de relevante passages uit de ingezonden brief.

Een ondernemer heeft een onroerende zaak verkocht aan een projectontwikkelaar. Hierbij is afgesproken dat de verkoper de nog aanwezige opstallen voor eigen rekening zou (doen) slopen tot en met de funderingen. Ten tijde van de juridische levering van de onroerende zaak waren de sloopwerkzaamheden waartoe de verkoper opdracht had gegeven nog niet voor het gehele terrein afgerond. Het hof had geoordeeld dat er geen bouwterrein in de zin van artikel 11, lid 4 Wet OB is geleverd nu bij de levering nog funderingen en een kelder, ofwel ‘oude’ gebouwen aanwezig waren (zie Notafax 2008, nr. 134). Op 10 juni 2011 heeft de Hoge Raad deze uitspraak vernietigd. Volgens de Hoge Raad had de overeenkomst tussen partijen, waarbij de verkoper voor de sloop van de oude gebouwen instond, niet de levering van bestaande gebouwen maar de levering van onbebouwde grond tot onderwerp. Blijkens HvJ EG 19 november 2009 (Notafax 2009, nr. 275) is in dat geval voor het antwoord op de vraag of sprake is van een levering van een bouwterrein niet van belang hoe ver de sloop van de oude gebouwen ten tijde van de levering was gevorderd, maar is beslissend de staat waarin en de omstandigheden waaronder het terrein uiteindelijk door de verkoper aan de koper is opgeleverd. De Hoge Raad heeft de zaak verwezen naar Hof Den Haag dat moet uitzoeken of het na de sloop van de bestaande gebouwen opgeleverde terrein door de verkoper aan de koper kwalificeert als een bouwterrein ex artikel 11, lid 4 Wet OB.

X heeft een drijvende woning (Marina) in een recreatiepark verkregen. De Marina bestaat uit een betonnen caisson (het drijflichaam) met een diepgang van 1,5 meter en een houten opbouw. Het drijflichaam is aan twee palen bevestigd met twee beugels die vrij op en neer kunnen bewegen. De nutsvoorzieningen zijn met flexibele verbindingen en snelkoppelingen aangesloten op de vaste aansluitingen aan de wal. In navolging van het hof heeft de Hoge Raad geoordeeld dat X geen overdrachtsbelasting is verschuldigd, omdat de Marina niet onroerend is. Uit HR 15 januari 2010 (zie FBN 2011, nr. 32) blijkt dat een drijvend object in het algemeen een roerende zaak is. Voor de vraag of de Marina een bestanddeel is van het recreatiepark in de zin van artikel 3:4 BW moet niet het recreatiepark als hoofdzaak in aanmerking worden genomen maar de grond onder en naast die Marina. Daarbij kan de verkeersopvatting alleen in aanmerking worden genomen indien onzekerheid bestaat of die Marina kan worden beschouwd als duurzaam met de grond verenigd (zie HR 31 oktober 1997, JBN 1998, nr. 40 (Portacabin)).