Gerechtshof Amsterdam, 19-12-2017, ECLI:NL:GHAMS:2017:5279, 200.167.971/01

In juli 2003 zijn [appellant] en [de Bank] een schriftelijke efectenbemiddelingsovereenkomst met elkaar aangegaan. Die overeenkomst, waarin [appellant] “Cliënt” wordt genoemd en [de Bank] “de Bank”, luidt, voor zover hier van belang:

ONDERGETEKENDEN:

(...)

NEMEN IN AANMERKING DAT:

A. Cliënt gebruik wenst te maken van de diensten, die door de Bank op het gebied van effectenbemiddeling worden verleend;

B. de Bank bereid is aan Cliënt diensten op het gebied van effectenbemiddeling te verlenen onder toepasselijkheid van de voorwaarden waaronder zij werkt, zoals vastgelegd in de Voorwaarden en Overeenkomsten (...);

C. Cliënt de toepasselijkheid van de sub B genoemde voorwaarden heeft aanvaard door ondertekening van een Verklaring van Aanvaarding van Voorwaarden welke is opgenomen in het boekje Voorwaarden en Overeenkomsten.

KOMEN OVEREEN ALS VOLGT

Artikel 1. Dienstverlening aan Cliënt

De Bank zal in opdracht van Cliënt voor diens rekening en risico effectentransacties verrichten. De Bank draagt zorg voor correcte uitvoering van de orders van Cliënt met inachtneming van het bepaalde in de op hun relatie van kracht zijnde voorwaarden en overeenkomsten.

De Bank draagt zorg voor administratie van uitgevoerde en nog niet uitgevoerde maar nog geldige orders van Cliënt: voor afwikkeling/settlement van de orders, voor administratie van Cliënts geld- en effectenrekeningen, en voor rapportage aan Cliënt van dat alles.

Op verzoek van Cliënt zal de Bank hem van advies dienen over zijn effectenbeleggingen, specifieke effectentransacties, en de toestand op de financiële markten. De Bank brengt voor adviezen geen separate kosten in rekening en de vergoeding daarvoor wordt geacht besloten te liggen in de in artikel 7 bedoelde tarieven.

(...)

Artikel 5. Risicoprofiel Cliënt

Cliënt verklaart dat hij voorafgaand aan de ondertekening van deze overeenkomst alle relevante informatie, waaronder begrepen informatie met betrekking tot zijn financiële positie, zijn ervaring met beleggen in financiële instrumenten en zijn beleggingsdoelstelling, voor zover redelijkerwijs voor de Bank van belang kan zijn, aan de Bank heeft verschaft, en dat die informatie correct en volledig schriftelijk is weergegeven op Bijlage A bij deze overeenkomst.

Cliënt is gehouden gedurende de duur van deze overeenkomst schriftelijk alle relevante wijzingen in de informatie, zoals is vastgelegd in Bijlage A van deze overeenkomst aan de Bank te verstrekken.

Artikel 6. Administratie

De Bank houdt voor eigen rekening een administratie bij welke voldoet aan de daaraan bij of krachtens de Wet toezicht effectenverkeer 1995 gestelde eisen.

De Bank houdt in ieder geval voor eigen rekening een administratie voor Cliënt bij van diens effectenorders. Deze orderadministratie geeft weer:

Artikel 7. Vergoedingen

Cliënt is aan de Bank gedurende de duur van deze overeenkomst ter zake van haar dienstverlening de gebruikelijke provisies en kosten verschuldigd. De thans geldende tarieven zijn vermeld in Bijlage B bij deze overeenkomst.

Artikel 8. Duur en beëindiging van de overeenkomst

(...)

Indien de Bank deze overeenkomst beëindigt buiten de situatie van wanprestatie bedoeld in artikel 20 Voorwaarden voor Effectendiensten Effectenbank [de Bank] , neemt zij een naar de omstandigheden redelijke termijn in acht en stelt zij Cliënt in de gelegenheid om zijn long en shortposities over te dragen aan een andere financiële instelling als bedoeld in artikel 19 van de genoemde voorwaarden.

Artikel 9. Bijlagen

De aan deze overeenkomst gehechte Bijlagen A en B maken integraal deel uit van deze overeenkomst.

(...)

Bijlage A Cliënt risicoprofiel

Om u te kunnen voorzien van de dienstverlening die past bij uw kennis en ervaring met beleggen en de doelstellingen die u met het vermogen dat u bij Effectenbank [de Bank] onderbrengt heeft, hebben wij u enkele vragen gesteld die u heeft beantwoord zoals onderstaand is weergegeven. Op basis van deze gegevens hebben wij u ingedeeld in een risicoprofiel dat als uitgangspunt dient voor de dienstverlening aan u. De karakteristieken voor de beleggingsportefeuille die past bij uw beleggingsprofiel zijn aansluitend opgenomen.

Beleggingsdoelstellingen

Het risico profiel voor uw beleggingsportefeuille

Op basis van uw beleggingsprofiel zoals vastgesteld met de voorgaande antwoorden hebben wij het volgende risicoprofiel voor uw beleggingsportefeuille bij Effectenbank [de Bank] geselecteerd: zeer offensief.

De karakteristieken van deze beleggingsportefeuille zijn hierna weergegeven.

Het profiel voor uw beleggingsportefeuille

Zeer offensief

Een van de sleutelbegrippen binnen de beleggingsleer is vermogensverdeling. Hieronder verstaan wij de verdeling over de verschillende beleggingscategorieën binnen uw portefeuille. Indien u met behulp van uw beleggingsadviseur de juiste spreiding in uw portefeuille aanbrengt, reduceert u het beleggingsrisico.

Op hoofdlijnen onderscheiden wij vier beleggingscategorieën: liquiditeiten, obligaties, aandelen en derivaten (voetnoot: Voor een nadere uitleg van de risico’s verbonden aan de verschillende beleggingproducten wordt verwezen naar “Voorwaarden en Overeenkomsten” en het “Officieel bericht Opties en Futures” van Euronext). Uit verscheidene onderzoeken blijkt dat de vermogensverdeling in belangrijke mate uw uiteindelijke rendement voor de langere termijn bepaalt.

De karakteristieken van het zeer offensieve profiel staan vermeld in onderstaande tabel.

Portefeuilleselectie: Zeer offensief

De uitgangspunten voor deze portefeuille zijn:

Deze uitgangspunten sluiten aan bij uw beleggingsdoelstelling.

Deze portefeuille is geschikt voor beleggers die bereid zijn om grote risico’s te dragen en een hoge mate van productkennis bezitten. Deze belegger heeft een lange beleggingshorizon en is zich bewust dat forse vermogensfluctuaties kunnen plaatsvinden.

Grote risico’s betekenen voor dit profiel dat uw risico’s alleen worden begrensd door de financiële ruimte op uw rekening. Dit houdt tevens in dat [de Bank] geen additionele risico bewaking voor uw portefeuille uitvoert.

Ons beleggingsadvies zal zijn gebaseerd op uw beleggingsprofiel. Indien u van mening bent dat het beleggingsrisico van deze portefeuille structureel op een lager niveau ingericht dient te worden, dient u schriftelijk uw gewenste beleggingsprofiel aan uw beleggingsadviseur kenbaar te maken. In samenspraak met uw beleggingsadviseur richt u uw portefeuille defensiever in en zullen wij ons beleggingsadvies aanpassen aan uw nieuwe beleggersprofiel.

Tenslotte willen wij u er graag op wijzen dat u heeft gekozen voor een adviserende vorm van beleggen, wat betekent dat u te allen tijde eindverantwoordelijk blijft voor het resultaat.

Bij e-mailbericht van 14 april 2004 heeft [de Bank] , voor zover hier van belang, aan [appellant] geschreven:

We are pleased to offer you a warehousing facility for Dutch, German, French, Italian & U.S. equities.

We propose the following conditions for this facility:

* We warehouses trades executed through our firm for your account from Friday until Monday (...) with the balance being settled on a delivery-versus-payment basis to your custodian Wednesday the week after (...);

* [de Bank] charges an all-in fee for the execution, warehousing and settlement of 0.15% of the effective value of trades executed. It is specifically agreed that this fee includes debit and credit interest as well as stock lending fees. Positions that are squared during the same trading day will incur a commission rate for execution and cash settlement of 0.08% per trade.

(...)

* You will be granted an initial trading limit during the warehousing period of EUR 500.000 which is based on the so called “SPAN methodology”. Assuming a roughly equal amount in buy and sell volume, this means that we can facilitate a flow of approximately EUR 10 million during the warehousing period. An increase of this trading limit is possible, but should first be approved by our credit committee.

* One month after this agreement goes into effect, [de Bank] will evaluate the flow generated and cost incurred and will renegotiate commissions rates based on this data.

Bij e-mailbericht van 17 november 2005 heeft [de Bank] , voor zover hier van belang, aan [appellant] geschreven:

We are pleased to offer you the following commission rates for the execution and warehousing of trades directed to our firm:

(...)

The rates for execution on other markets are available on request. For good order we would like to sum up the conditions for the warehousing facility:

• We warehouses trades executed through our firm for your account during 15 calendar days with the balance being settled on a delivery-versus-payment to your custodian (...) or via your cash account with our firm (190578). Derivatives positions are not warehoused and require sufficient cash on your account to meet the margin requirements.

• [de Bank] charges an all-in fee for the warehousing and settlement of 0.10% of the effective value of trades warehoused. It is specifically agreed that this fee includes debit and credit interest as well as stock lending fees.

(...)

• You will be granted an initial trading limit during the warehousing period of € 500.000 which is based on the so called “SPAN methodology”. Assuming a roughly equal amount in buy and sell volume, this means that we can facilitate a flow of approximately € 10 million during the warehousing period. An increase of this trading limit is possible, but should first be approved by our credit committee.

This offer is valid for a year and is based on estimated annual gross commission revenue of at least €300.000 (including warehousing fees).

Bij brief van 25 oktober 2007 heeft [de Bank] , voor zover hier van belang, aan [appellant] geschreven:

At [de Bank] we are continuously striving to improve the quality of the services we provide. Our efforts in this regard tie in well with recent developments in European regulations (coming into force with the Markets in Financial Instruments Directive (MiFID) on 1 November 2007) (...). The new regulations assure you of even better protection as an investor and ‘financial consumer’.

In order to ensure that the contractual and non-contractual basis of our relationship reflects the improved protection to which you are entitled we must ensure that the basis of the relationship complies with the new regulations and is properly reflected in the services provided. It is for this reason that we shall be requesting you to perform a number of specific actions, both now and at a later date, as described below.

What we shall be asking of you at a later date

(...)

What we are asking you to do on this occasion

Please make a point of familiarising yourself with the [de Bank] policy on the execution of orders, which is enclosed (...). It describes the way in which we aim to achieve the best possible result when executing securities orders on your behalf. In future, by the act of placing a securities order with us, you will be confirming that you have read our order execution policy and that you agree with that policy.

In this connection, it is important to note that, under the new legal definitions, we shall be treating you as a non-professional investor. This means that we shall be providing you with the maximum level of protection in the securities services we provide.

Bij e-mailbericht van 13 augustus 2008 heeft [de Bank] , voor zover hier van belang, aan [appellant] geschreven:

We would like to inform you about your position regarding your account [(...)] within our firm.

Due to the exposure of your future holdings the required variation margin has risen dramatically. Together with the price for the stock exchanges this has resulted in a shortfall of the collateral you have provided to us in order to mitigate the risks involved. According to our calculations the deficit amounts to approximately EUR 3,700,000.00. For more details we have enclosed a spreadsheet called MARGIN CALL [(...)].

We kindly ask you to transfer at least the amount of EUR 3,700,000.00 (...) to your account with us (...).

Furthermore we would like to remind you that so far we have not received the annual accounts needed for our credit committee. Your last message regarding this issue dates from March 26th, 2008. In this message you stated that you have forwarded our request to your accountants. Please be aware that we need this information in order to help us judge our relationship with you, including the financing facilities we provide to you. Please forward the requested accounts to us as soon possible.

Bij e-mailbericht van 29 augustus 2008 heeft [de Bank] , voor zover hier van belang, aan [appellant] geschreven:

Firstly, upon careful reconsideration I have reached the conclusion that the margin call issued by our firm on the 13th of August on your account as well as the follow-up email of the 15th of August should in principle not have been issued. Please know that we highly value you as a customer and it is our intention to continue our long lasting relationship. I have therefore ordered that your account is to be re-opened with immediate effect. Also, going over your file it has become clear that the agreement underlying our trading relationship must be actualized in due time.

Secondly, the communication between [de Bank] and yourself has been very poor. We sincerely apologize for the way this situation has been handled as I believe that the current stand-off has been totally unnecessary. It is my conviction that this matter should have been solved face-to-face and not in the strictly formal manner that was chosen. Furthermore, the specifics of your account should have been checked carefully before any margin call was issued.

I appreciate that this situation has put you in an awkward and uncomfortable position in dealing with your regular points of contact within our firm. I will make sure that they receive a formal briefing from me in which they are told that you are not to blame for the way events have unfolded and that they should move to a business-as-usual approach instantly. Also, I will instruct them to liaise with you to solve practical issues regarding your account (such as the recent closure of expiring futures positions). Please rest assured that we will take appropriate action should we find out that your good name has been blemished in any other way.

Bij brief van 15 september 2008 heeft de toenmalige advocaat van [appellant] , voor zover hier van belang, aan de toenmalige advocaat van [de Bank] geschreven:

In response to your letter of September 4 and following my email of September 5, I can inform you that my client continues to hold [de Bank] (“ [de Bank] ”) liable for the losses resulting from its wrongful actions. If [de Bank] had complied with its contractual and legal obligations, it would have been impossible that a EUR 3,7 million shortfall could ever have occurred. In that case, [de Bank] would not have been able surprise my client with the sudden margin call.

In Mr. Haasnoot’s email to Mr. [appellant] (het hiervoor onder 2.8 aangehaalde e-mailbericht; rechtbank) and in your letter to me, you both apologise for the unjust treatment of my client. Naturally, a simple apology does not compensate my client for the damages suffered. Neither do Mr. Haasnoot’s email and your letter address the other claims in my letter of August 19 concerning breaches of contractual and legal obligations and duty of care.

Your letter of September 4 contains many factual inaccuracies and gives a description of the relationship between [de Bank] and my client that is incorrect.

No professional

(...)

No credit arrangements

(...)

Violation of margin regulations and other obligations

(...)

No special agreements

(...)

Inadequate information

(...)

Churning

(...)

Investment advice

(...)

Conclusion

At the very least since November 1, 2007, [de Bank] has acted unlawfully towards my client. As a result of the actions of [de Bank] , my client has suffered considerable damages, for which [de Bank] is liable. On 31 October 2007, my client had assets worth at least EUR (...) 2.127.967,25 in his account (...). Since then and without any previous warning, on August 14 he received notice that he had a EUR 3.7 million shortfall. Neither the loss of the assets nor the shortfall could ever have occurred if [de Bank] had adhered to the applicable regulations.

The damages therefore consist at least of the loss of the assets held by my client on October 31, 2007, and the losses on his transactions since then. With interest since that date, this amounts to EUR (...) 2.335.409,48 as at today. Naturally, my client does not accept liability towards [de Bank] for the shortfall.

I request that [de Bank] deposit the amount into my account (...) and confirm that my client does not owe any amount to [de Bank] . My client has instructed me to take legal action without further warning if the specified amount and confirmation have not been received by (...) September 22, 2008.

My client reserves the right to claim additional damages when the amount of damages becomes clearer.

Bij (tevens per e-mail verzonden) brief van 18 september 2008 heeft de toenmalige advocaat van [de Bank] , voor zover hier van belang, aan de toenmalige advocaat van [appellant] geschreven:

Your letter dated September 15 (...) has surprised my client and is contradictory to your client’s earlier statements as presented among others in your letter of August 18. On behalf of the bank I reserve all rights and remedies against your client. The bank rejects all claims and liability and denies all allegations in your letter, many of which are based on false facts.

The new standpoint of your client now urges the bank to take drastic measures to avoid further losses. The obligation to limit damages rests mainly on your client, but for the past few weeks, presumably longer, he has been waiting for loss or profit, now holding the bank liable for his losses. This is totally unacceptable. My client will now take every measure it deems necessary to limit losses in the positions of your client. The bank has the right to do so and after your abovementioned letter is forced to do so. Even more so now that your client apparently denies the existence of his credit line and makes it clear that he does not owe any money to the bank, is not willing to enter into a properly documented credit arrangement, and denies all responsibility for his negative balance.

Attached to this letter, please find a statement reflecting your client’s accounts as of this morning before the start of trading (local time).

The statements in your letter force me to summon your client to disclose within 12 hours as from the present e-mail, whether or not he wishes to maintain his current trading positions. If he wants to maintain these, he must either within 12 hours transfer cash in the amount of EUR 7.5 million to his account (the estimated negative value of his total current position, marked to market, initial margins and expenses), or provide full details of another bank to which the positions can be transferred. (...) If within 12 hours your client does not unambiguously choose and perform one of the said options, he leaves the bank no choice but to liquidate the positions. In so doing the bank shall observe due care. The liquidation takes place for the account of your client and my client still holds him liable for all (possible) losses, expenses, debts and deficits in his accounts with the bank, everything on the basis of the applicable terms and conditions.