Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 28-01-2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:207, 200.337.598_01

In dit hoger beroep kan worden uitgegaan van de volgende feiten.

In deze procedure vordert [geïntimeerde] – samengevat – bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad:

1. het Waterschap te verbieden verdere uitvoering te geven aan verkoop/ruiling van

[Transactie A] conform de Aankondiging van [datum D] ,

2. het Waterschap te gebieden om, voor zover hij nog tot verkoop over wenst te gaan, een (openbare) selectieprocedure te organiseren zoals bedoeld in het Didam-arrest van de Hoge Raad,

3. het Waterschap te veroordelen tot betaling van € 5.000,-- per dag of gedeelte daarvan dat hij met nakoming van het in dezen te wijzen vonnis in gebreke blijft,

In het bestreden vonnis van 12 januari 2024 heeft de voorzieningenrechter geoordeeld dat niet aannemelijk is geworden dat de door de Hoge Raad in het Didam-arrest geformuleerde uitzondering van toepassing is. Op grond daarvan heeft de voorzieningenrechter de vorderingen van [geïntimeerde] toegewezen. De voorzieningenrechter heeft het Waterschap verboden om verdere uitvoering te geven aan de verkoop/ruiling van [Transactie A] conform de aankondiging van [datum D] en het Waterschap veroordeeld om, voor zover hij nog tot verkoop/ruiling van de percelen [perceel A] en [perceel B] wenst over te gaan, daartoe een (openbare) selectieprocedure zoals bedoeld in het Didam-arrest te organiseren, onder verbeurte van een dwangsom. De voorzieningenrechter heeft het Waterschap ten slotte veroordeeld in de proceskosten van [geïntimeerde] , het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard en het meer of anders gevorderde afgewezen.

Het Waterschap heeft de voorzieningenrechter verzocht om verbetering van het bestreden vonnis, in die zin dat het verbod om verdere uitvoering te geven aan [Transactie B] komt te vervallen, zodat het Waterschap enkel de percelen [perceel A] en [perceel B] via een openbare selectieprocedure dient aan te bieden en [Transactie A] voor het overige doorgang kan laten vinden. De voorzieningenrechter heeft bij vonnis 5 februari 2024 geoordeeld dat er geen sprake is van een kennelijke fout die zich voor eenvoudig herstel leent en heeft het verzoek van het Waterschap afgewezen. Het is de eigen keuze van het Waterschap geweest om de voorgenomen verkoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] op te nemen in één, meerdere grondpercelen omvattende, transactie. Het verbod om uitvoering te geven aan de transactie geldt daarom voor de gehele [Transactie A] .

[geïntimeerde] stelt zich op het standpunt dat het procesbesluit van het Waterschap niet binnen de daarvoor op grond van artikel 86 lid 4 van de Waterschapswet geldende termijn is bekrachtigd door het algemeen bestuur van het Waterschap, zodat er geen bevoegdheid bestaat om te procederen in hoger beroep en het hoger beroep als ingetrokken moet worden beschouwd. Het Waterschap voert aan dat de procesbevoegdheid door het algemeen bestuur is gedelegeerd aan het dagelijks bestuur, zodat bekrachtiging op grond van artikel 86 lid 4 van de Waterschapswet niet meer vereist is en dat dit artikel slechts van toepassing is op bestuursrechtelijke procedures. Het hof volgt het Waterschap daarin. In de memorie van toelichting bij artikel 86 lid 4 van de Waterschapswet staat: "Van het vereiste van de bekrachtiging achteraf door het algemeen bestuur, zullen in elk geval moeten zijn uitgezonderd de hierbedoelde rechtshandelingen die worden verricht door het dagelijks bestuur in procedures die door dat bestuur zijn ingesteld op grond van delegatie door het algemeen bestuur." Ingevolge artikel 2 onder k van het Besluit van het algemeen bestuur van het Waterschap [XX] houdende regels omtrent bestuurlijke bevoegdheden Bestuurlijke bevoegdhedenregeling 2010 is (onder meer) de bevoegdheid tot het voeren van rechtsgedingen door het algemeen bestuur gedelegeerd aan het dagelijks bestuur van het Waterschap. Daarbij komt dat artikel 86 lid 4 van de Waterschapswet niet van toepassing is op rechtsgedingen in burgerlijke zaken (HR 14 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5517).

Nu het Waterschap onbetwist heeft gesteld dat hij zo snel mogelijk [Transactie A] dient uit te voeren om de oeverpercelen van BL te kunnen verwerven, zodat tijdig aan de Kaderrichtlijn Water kan worden voldaan en sancties vanuit de overheid en/of de Europese Unie worden voorkomen, acht het hof voldoende aannemelijk dat in deze zaak een bodemprocedure niet kan worden afgewacht. Daarmee heeft het Waterschap spoedeisend belang bij een beoordeling in hoger beroep.

[geïntimeerde] heeft de grieven bestreden en geconcludeerd tot bekrachtiging van het bestreden vonnis, met veroordeling van het Waterschap in de proceskosten van het hoger beroep.

Het Waterschap beoogt met zijn grieven dat het hof alle toegewezen vorderingen van [geïntimeerde] opnieuw beoordeelt. Het hof zal de grieven hierna gezamenlijk bespreken.

[Transactie A] betreft een privaatrechtelijke transactie tussen het Waterschap en BL. In beginsel is het Waterschap als privaatrechtelijke partij vrij om te bepalen met wie hij een koopovereenkomst wil sluiten met betrekking tot een zaak die hem in eigendom toebehoort. Ingevolge artikel 3:14 van het Burgerlijk Wetboek (BW) geldt daarbij dat de transactie niet mag worden uitgeoefend in strijd met de geschreven of ongeschreven regels van publiekrecht. Hiertoe behoren ook de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, waaronder het gelijkheidsbeginsel.

De Hoge Raad heeft op 26 november 2021 in het zogenoemde Didam-arrest (ECLI:NL:HR:2021:1778) eisen geformuleerd bij de toepassing van het gelijkheidsbeginsel bij de verkoop van een aan een overheidslichaam toebehorende onroerende zaak. De Hoge Raad overweegt als volgt:

-

Als hoofdregel geldt dat een overheidslichaam op grond van het gelijkheidsbeginsel (in de context van het bieden van gelijke kansen) mededingingsruimte moet bieden als het overheidslichaam van plan is om een aan hem in eigendom toebehorende onroerende zaak te verkopen en er meerdere (potentiële) gegadigden zijn voor de aankoop van die onroerende zaak of redelijkerwijs te verwachten is dat er meerdere gegadigden zullen zijn. Deze mededingingsruimte moet worden geboden door een transparante selectieprocedure te organiseren. In dat geval dient het overheidslichaam met inachtneming van de hem toekomende beleidsruimte criteria op te stellen aan de hand waarvan de koper wordt geselecteerd. Deze criteria moeten objectief, toetsbaar en redelijk zijn. (rov. 3.1.4)

-

Om gelijke kansen te realiseren dient het overheidslichaam te zorgen voor een passende mate van openbaarheid met betrekking tot de beschikbaarheid van de onroerende zaak, de selectieprocedure, het tijdschema en de toe te passen selectiecriteria. Het overheidslichaam moet hierover tijdig voorafgaand aan de selectieprocedure duidelijkheid scheppen door informatie over deze aspecten bekend te maken op zodanige wijze dat (potentiële) gegadigden daarvan kennis kunnen nemen. (rov. 3.1.5)

-

In afwijking van de hoofdregel hoeft deze mededingingsruimte door middel van een selectieprocedure niet te worden geboden als bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de aankoop.Het overheidslichaam moet in dat geval zijn voornemen tot verkoop tijdig voorafgaand aan de verkoop op zodanige wijze bekend maken dat eenieder daarvan kennis kan nemen. Het overheidslichaam moet daarbij motiveren waarom naar zijn oordeel op grond van de hiervoor bedoelde criteria bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat er slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt. (rov. 3.1.6)

De Hoge Raad heeft op 15 november 2024 het zogenoemde Didam II-arrest (ECLI:NL:HR:2024:1661) gewezen. Hierin overweegt de Hoge Raad onder meer:

-

Een koopovereenkomst die in strijd met de Didam-regels is gesloten, is niet op die grond nietig of vernietigbaar. Een overheidslichaam dat in strijd met de Didam-regels overgaat tot verkoop van een onroerende zaak, handelt in beginsel onrechtmatig jegens een (potentiële) gegadigde die bij die verkoop ten onrechte geen gelijke kans heeft gekregen en kan op die grond schadeplichtig zijn jegens die gegadigde. Onder omstandigheden kan aanleiding bestaan om het overheidslichaam te verbieden om tot verkoop of levering over te gaan. (rov. 3.1.6)

-

In het geval dat bij voorbaat vaststaat, of redelijkerwijs mag worden aangenomen, dat op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de aankoop, zal het overheidslichaam zijn voornemen tot verkoop tijdig bekend moeten maken. Daarbij moet het overheidslichaam motiveren waarom naar zijn oordeel slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt. Deze regel strekt ertoe een gegadigde die meent volgens de gestelde criteria in aanmerking te komen voor aankoop, of die meent dat de criteria niet aan de daaraan te stellen eisen voldoen, alsnog de mogelijkheid te bieden op een gelijke kans bij aankoop van de onroerende zaak. Ook in het geval dat een overheidslichaam een plan heeft ontwikkeld waarin zakelijke (objectieve) voorwaarden zijn gesteld waaraan volgens hem slechts één partij zal kunnen voldoen, zal het overheidslichaam zich tijdig voorafgaand aan de verkoop aan deze regel moeten houden. (rov. 3.1.6)

Het Waterschap heeft op [datum A] een aankondiging gepubliceerd van het voornemen tot het verkopen van diverse percelen, waaronder de percelen [perceel A] en [perceel B] . Op [datum B] is een aangepaste aankondiging gepubliceerd van het voornemen tot het verkopen van diverse percelen, waarbij de aankondiging van [datum A] is komen te vervallen. Vervolgens heeft het Waterschap de aangepaste aankondiging van [datum B] ingetrokken en de voorgenomen verkoop opgeschort. Op [datum D] heeft het Waterschap een nieuwe aankondiging gepubliceerd van het voornemen tot het verkopen van diverse percelen, waaronder de percelen [perceel A] en [perceel B] ( [Transactie A] ). In deze zaak ligt enkel de (laatste) aankondiging van [datum D] ter beoordeling voor.

In deze zaak gaat het om de vraag of het Waterschap, gelet op de Didam-arresten, ten aanzien van de (voorgenomen) [Transactie A] kon volstaan met de aankondiging van [datum D] (hierna: de aankondiging) of dat hij aan [geïntimeerde] als potentiële gegadigde de gelegenheid had moeten bieden om middels een openbare selectieprocedure mee te dingen naar de verwerving van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Daartoe moet eerst worden beoordeeld of de door het Waterschap gehanteerde selectiecriteria voldoen aan de daaraan te stellen eisen volgens de Didam-arresten. Indien dat (geheel dan wel gedeeltelijk) het geval is, moet worden beoordeeld of toetsing aan deze criteria tot de conclusie kan leiden dat op voorhand vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat alleen BL als serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de verwerving van de percelen [perceel A] en [perceel B] .

Het Waterschap stelt dat in de aankondiging drie criteria worden genoemd, waaraan de (aspirant-)koper moet voldoen om de in [Transactie A] genoemde gronden (waaronder [perceel A] en [perceel B] ) van het Waterschap in eigendom te verkrijgen:

1. de aspirant-koper is in staat om de door het Waterschap voor de waterloop en natuurvriendelijke oevers benodigde gronden te leveren (genoemd in de aankondiging onder 1.);

2. de percelen genoemd in [Transactie A] worden aan de aspirant-koper geleverd onder de voorwaarde dat deze percelen, tezamen met de aangrenzende eigendommen van aspirant-koper die deel uitmalen van de EVZ, worden beheerd en onderhouden conform de eisen van het Waterschap zoals geformuleerd in het projectplan (genoemd in de aankondiging onder 2.);

3. de aspirant-koper zal de aan hem over te dragen gronden als één geheel gaan beheren passend bij de doelstellingen van de EVZ (genoemd in de toelichting/inleiding van de aankondiging).

Om zijn wettelijke taken uit te oefenen en de " [projectplan A] " te kunnen realiseren, dient het Waterschap de oeverpercelen langs [beek A] in eigendom te verwerven. Hiertoe behoren ook de oeverpercelen met kadastrale aanduiding [gemeente A] [perceel C] , [perceel D] , [perceel E] en [perceel F] , die thans in eigendom zijn van BL (hierna: de oeverpercelen). Met [Transactie A] beoogt het Waterschap de oeverpercelen van BL te verwerven. Het Waterschap stelt daarom als selectiecriterium voor [Transactie A] dat de aspirant-koper in staat is de oeverpercelen te leveren.

Het hof overweegt dat het Waterschap de oeverpercelen nodig heeft om de EVZ te kunnen realiseren. Zonder medewerking van BL kan het Waterschap dan ook zijn wettelijke taak niet uitoefenen. De aan het Waterschap toekomende beleidsvrijheid laat het in beginsel toe dat het Waterschap grondposities – van hemzelf en/of van een derde – inzet om zijn publieke taken en doelstellingen te kunnen realiseren. In zoverre mag de grondpositie van BL een rol spelen in de selectiecriteria en kan het Waterschap verlangen dat de aspirant-koper in staat is de door het Waterschap ter uitoefening van zijn taken benodigde oeverpercelen in eigendom aan het Waterschap te leveren. In dit geval is de door BL voor levering van de oeverpercelen verlangde tegenprestatie volgens de stellingen van het Waterschap overdracht van de in [Transactie A] vermelde percelen, waaronder [perceel A] en [perceel B] .

Hoewel het onder 1. genoemde selectiecriterium daarmee weliswaar voldoende objectief en toetsbaar is, is het hof van oordeel dat er in dit geval geen sprake is van een redelijk selectiecriterium. Al sinds ten minste september 2022 is het Waterschap met [geïntimeerde] in gesprek over een mogelijke aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Vervolgens heeft het Waterschap op 31 maart 2023 met BL de koop-/ruilovereenkomst gesloten, waarvan de percelen [perceel A] en [perceel B] deel uitmaken. Desondanks is het Waterschap hierna met [geïntimeerde] in gesprek gebleven over de mogelijkheid van aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Het Waterschap heeft in de memorie van grieven en tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep toegelicht dat de insteek was dat indien [geïntimeerde] aan de door het Waterschap gestelde voorwaarden voldeed, hij in aanmerking kwam voor de aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] en de percelen dan "uit de transactie met BL zouden worden gelicht". BL ging hiermee akkoord. Hieruit volgt dat verkoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] aan BL voor het Waterschap niet noodzakelijk was om tot de aankoop van de - niet zijn eigendom zijnde - oeverpercelen te kunnen komen: de levering van de oeverpercelen van BL aan het Waterschap zou kennelijk ook doorgang kunnen vinden zonder overdracht van de percelen [perceel A] en [perceel B] aan BL. In dat licht is het hof van oordeel dat het Waterschap, met het criterium dat een aspirant-koper, om in aanmerking te komen voor verwerving van de percelen [perceel A] en [perceel B] , in staat moet zijn om de oeverpercelen te kunnen leveren, geen redelijk selectiecriterium heeft gehanteerd.

Het Waterschap heeft daarnaast als criterium geformuleerd dat de over te dragen gronden worden geleverd onder de voorwaarde dat de percelen beheerd en onderhouden moeten worden conform de eisen van het (destijds nog definitief vast te stellen) Projectplan. Het betreft een door het Waterschap aan de transactie gestelde (beleids)voorwaarde, waaraan slechts achteraf, na de selectie en voltooiing van de transactie, kan worden voldaan. In deze vorm is geen sprake van een vooraf, op het moment van de selectie te hanteren voorwaarde op het punt van beheer en onderhoud, waarvan op voorhand toetsbaar vast staat of de potentiële gegadigde daaraan wel of niet voldoet.

Het hof overweegt dat bij de selectie slechts zou kunnen worden getoetst of de gegadigde in staat is om aan de voorwaarde te kunnen voldoen en bereid is zich aan de gestelde voorwaarde te committeren. Uit het dossier en het tussen partijen gevoerde debat blijkt dat partijen reeds lange tijd met elkaar in gesprek zijn over welke wijze van inrichting en beheer van de percelen [perceel A] en [perceel B] passend is bij de doelstellingen van de EVZ. Aanvankelijk heeft [geïntimeerde] verschillende plannen voor een alternatieve inrichting van de percelen gepresenteerd, met daarbij de door hem voorgestane, bij die alternatieve inrichting passende wijze van beheer. Vanaf in ieder geval september 2022 heeft [geïntimeerde] de wens geuit de percelen [perceel A] en [perceel B] in eigendom te verwerven en hebben partijen ook in dat kader gesproken over de wijze van beheer van de percelen. [geïntimeerde] heeft onbetwist gesteld dat hij is aangesloten bij ' [bedrijf A] ' en gecertificeerd natuurbeheerder is, zodat hij gekwalificeerd is om de percelen op de juiste wijze te beheren. Het Waterschap heeft in juni 2023 in het "ontwerp-Projectplan Waterwet [projectplan A] " en in oktober 2023 in het definitieve Projectplan vastgelegd op welke wijze de EVZ zal worden ingericht en aan welke eisen het daarbij behorende beheer dient te voldoen. Nu partijen dit kennelijk steeds als zodanig hebben opgevat, zal het hof het criterium onder 2. ook begrijpen als "aspirant-koper is in staat en bereid de percelen te beheren en onderhouden conform de eisen van het Projectplan". Het hof is van oordeel dat het criterium op deze wijze kwalificeert als objectief, toetsbaar en redelijk selectiecriterium.

Het Waterschap betoogt dat hij, naast de hiervoor besproken criteria, nog een derde selectiecriterium heeft geformuleerd: het criterium dat aspirant-koper de percelen tezamen met de reeds bij hem in eigendom zijnde natuurgronden als één geheel zal gaan beheren. Dit criterium is volgens het Waterschap terug te vinden in toelichting/inleiding van de aankondiging, in de eerste alinea. Hoewel het Waterschap enkel naar de toelichting verwijst, merkt het hof op dat eenzelfde tekst ook vermeld is onder criterium 2: "tezamen met de aangrenzende eigendommen van aspirant-koper die deel uitmalen van de EVZ".

Het Waterschap heeft in de aankondiging gemotiveerd waarom, toetsend aan de door hem geformuleerde selectiecriteria, slechts BL in aanmerking komt voor aankoop van de percelen genoemd in [Transactie A] . Onder "De motivatie is als volgt:" worden slechts de twee hiervoor besproken criteria genoemd. Het hof is van oordeel dat het Waterschap op deze wijze aan potentiële gegadigden niet voldoende duidelijk kenbaar heeft gemaakt dat hij, naast de twee genummerde en onder de motivatie benoemde criteria, nog een derde, ongenummerd en op een geheel andere plaats in tekst vermeld criterium heeft geformuleerd. Daarmee voldoet het derde criterium reeds niet aan de Didam-arresten. Ook indien in dit verband zou worden gewezen op de tekst onder 2. in de aankondiging, is onvoldoende kenbaar dat het hier om een zelfstandig derde criterium gaat.

Gelet op het voorgaande komt het hof tot de conclusie dat het Waterschap in de aankondiging van [datum D] slechts één objectief, toetsbaar en redelijk selectiecriterium heeft geformuleerd, te weten het criterium dat de aspirant-koper bereid en in staat is de te verwerven gronden te onderhouden en beheren conform de eisen van het Waterschap zoals geformuleerd in het Projectplan (criterium 2.).

Vervolgens dient te worden beoordeeld of het Waterschap, op grond van het hiervoor bedoelde selectiecriterium onder 2., tot de conclusie kon komen dat vast staat of redelijkerwijs te verwachten is dat enkel BL aan dit selectiecriterium voldoet. Het hof komt tot het oordeel dat dit niet het geval is en overweegt daartoe als volgt.

Het Waterschap stelt het volgende. Sinds 2019 heeft [geïntimeerde] verschillende plannen voorgelegd aan het Waterschap voor inrichting en beheer van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Hij wilde de percelen inrichten als akker voor het telen van Sorghumgraan, als weide om Hereford-runderen te laten grazen en als kruiden- en faunarijke akker en de percelen beheren en onderhouden. Ook wilde [geïntimeerde] de percelen in eigendom verwerven, om een landgoed te kunnen realiseren. Het Waterschap heeft hierover met [geïntimeerde] vele contacten gehad en gesprekken gevoerd en alle plannen van [geïntimeerde] serieus beoordeeld, maar kwam steeds tot de conclusie dat de door [geïntimeerde] gewenste inrichting en beheer van de percelen [perceel A] en [perceel B] niet voldeed aan de vereisten voor de EVZ. Aangezien [geïntimeerde] niet aan de eisen voor inrichting en beheer voldeed, heeft het Waterschap de koop-/ruilovereenkomst gesloten met BL en de aankondiging tot het voornemen van verkoop/ruil met BL gepubliceerd. [geïntimeerde] heeft hiertegen bezwaar gemaakt en wilde nog een kans krijgen een inrichtingsvoorstel te doen dat aan de eisen van het Waterschap voldeed. Het Waterschap heeft de aankondiging ingetrokken en de voorgenomen verkoop/ruil opgeschort en heeft [geïntimeerde] uitgenodigd voor een gesprek om hem nogmaals de kans te geven aan te tonen dat hij aan de criteria van het Waterschap kon voldoen. Voorafgaand aan dit gesprek heeft het Waterschap aan [geïntimeerde] duidelijk gemaakt dat niet meer gesproken zal worden over de wensen van [geïntimeerde] voor een alternatieve inrichting van de percelen [perceel A] en [perceel B] , maar dat het Waterschap met hem wil verkennen of hij de EVZ, nadat deze door het Waterschap is ingericht, als particulier natuurbeheerder kan en wil beheren op de wijze zoals door het Waterschap voorgeschreven in de op 20 april 2023 vastgestelde Beheer- en Onderhoudsrichtlijn (onderdeel van het later vastgestelde Projectplan). De eigendomsoverdracht van de percelen [perceel A] en [perceel B] was daarbij ook bespreekbaar. Het gesprek heeft plaatsgevonden op 9 mei 2023 en daarin is afgesproken dat [geïntimeerde] een aangepast inrichtingsvoorstel kon doen, wat zou worden getoetst aan het ontwerp-Projectplan. Als zijn voorstel daaraan voldeed, konden de percelen [perceel A] en [perceel B] aan [geïntimeerde] worden verkocht, zo niet, dan zou de verkoop aan BL doorgang vinden. Het Waterschap heeft het aangepaste voorstel van [geïntimeerde] intern beoordeeld en ook laten toetsen door een extern bureau, hieruit bleek dat het voorstel niet aan de door het Waterschap gestelde eisen voldeed. Hierna mocht het Waterschap redelijkerwijze aannemen dat [geïntimeerde] was afgehaakt en BL de enige serieuze gegadigde was voor de aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Het Waterschap is vervolgens overgegaan tot de aankondiging van [Transactie A] .

Het hof stelt het volgende vast. Het Waterschap richt de natuurgronden – waaronder de percelen [perceel A] en [perceel B] – in, op de wijze die past bij de doelstellingen en vereisten van de EVZ. [geïntimeerde] wilde de mogelijkheid krijgen op de percelen [perceel A] en [perceel B] Sorghumgraan te telen, Hereford-runderen te laten grazen en een kruiden- en faunarijke akker in te zaaien. Hij wilde daarnaast de percelen beheren en onderhouden, aanvankelijk als natuurbeheerder voor het Waterschap en later als eigenaar van de percelen [perceel A] en [perceel B] . [geïntimeerde] heeft daartoe in 2019 "Inrichtingsplan [naam A] " en in 2022 "Inrichtingsvoorstel aan [beek A] " aan het Waterschap voorgelegd. Aan deze (definitieve) voorstellen zijn verschillende conceptversies en gewijzigde versies voorafgegaan en ook het Waterschap heeft suggesties gedaan voor aanpassing van de plannen. Jarenlang hebben er vele gesprekken plaatsgevonden tussen [geïntimeerde] en het Waterschap. Het Waterschap heeft alle voorstellen afgewezen, omdat de plannen van [geïntimeerde] niet te combineren waren met de realisering, bescherming en het behoud van de natuurwaarden van de EVZ. Uiteindelijk heeft het Waterschap een ontwerp gemaakt voor de inrichting en het beheer van de EVZ, waaronder de percelen [perceel A] en [perceel B] (het latere Projectplan).

Het hof overweegt als volgt. Het Waterschap is lange tijd met [geïntimeerde] in gesprek geweest over de voorstellen van [geïntimeerde] voor een alternatieve inrichting van de percelen [perceel A] en [perceel B] . In de door hem ingediende plannen doet [geïntimeerde] voorstellen voor een bepaalde door hem gewenste, alternatieve inrichting van de percelen [perceel A] en [perceel B] en de – bij die specifieke door hem gewenste inrichting behorende – wijze van beheer en onderhoud. Het Waterschap is [geïntimeerde] lange tijd tegemoet gekomen en heeft hem ruime kansen geboden om te komen met een voorstel voor een alternatieve inrichting van de percelen [perceel A] en [perceel B] die voldoet aan de eisen van de EVZ. Het Waterschap moet voldoen aan zijn wettelijke taken en is daarbij ook gebonden aan een tijdpad. Het Waterschap diende daarom op enig moment concrete stappen te zetten om te komen tot inrichting, beheer en onderhoud van de natuurgronden ter realisatie van de EVZ. In die zin is begrijpelijk en alleszins te rechtvaardigen dat het Waterschap begin 2023 een einde maakte aan de pogingen van [geïntimeerde] om tot een alternatieve inrichting van de percelen [perceel A] en [perceel B] te komen. Hoewel niet duidelijk is of het hiervoor onder 3.26.1. genoemde e-mailbericht ook daadwerkelijk aan [geïntimeerde] is (door)gezonden, blijkt in ieder geval (ook) uit het hiervoor onder 3.26.2. genoemde e-mailbericht dat het Waterschap duidelijk aan [geïntimeerde] kenbaar heeft gemaakt dat de percelen definitief zullen worden ingericht en beheerd op de door het Waterschap bepaalde wijze. De percelen [perceel A] en [perceel B] zullen worden verkocht aan degene die de percelen kan en wil beheren volgens de door het Waterschap te stellen eisen. Tijdens het gesprek op 9 mei 2023 zal – enkel – besproken worden of [geïntimeerde] daartoe bereid is, in welk geval de percelen aan hem worden verkocht.

Hoewel partijen dus met een heldere doelstelling voor ogen het gesprek van 9 mei 2023 ingingen, liep het gesprek uiteindelijk heel anders. In aanvulling op – en tevens in afwijking van – de hiervoor genoemde e-mailberichten wordt bij aanvang van het gesprek namens het Waterschap meegedeeld dat bekeken zal worden of [geïntimeerde] met zijn inrichtingsvoorstel alsnog in aanmerking kan komen voor aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] . [geïntimeerde] krijgt vervolgens van het Waterschap de gelegenheid zijn eerder ingediende inrichtingsvoorstel nogmaals toe te lichten en hij geeft daarbij aan dat volgens hem het Waterschap nooit serieus naar zijn alternatieven voor de door het Waterschap beoogde inrichting en beheer van de percelen heeft gekeken. Het Waterschap gaat hier inhoudelijk op in, door aan te geven dat er begrip is voor het gevoel van [geïntimeerde] dat hij niet serieus genomen is en dat het Waterschap bereid is nogmaals een gewijzigd inrichtingsvoorstel in overweging te nemen, waarmee [geïntimeerde] kan aantonen dat hij een kwalitatief goed alternatief biedt voor de inrichting en beheer zoals het Waterschap die voor ogen heeft. [geïntimeerde] dient dit gewijzigde inrichtingsvoorstel bij wijze van zienswijze in de procedure voor vaststelling van het Projectplan in te dienen en dan zal aan de hand daarvan worden bepaald of tot verkoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] aan [geïntimeerde] kan worden overgegaan. Hierna wordt het gesprek afgerond.

Het hof is van oordeel dat [geïntimeerde] er, op grond van het verloop en de inhoud van het gesprek van 9 mei 2023, gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat de vooraf geformuleerde uitgangspunten en beperkingen vooralsnog van tafel waren en dat hij eerst nogmaals kon proberen de door hem gewenste alternatieve inrichting met daarbij behorend beheer gerealiseerd te krijgen. Op geen enkel moment tijdens het gesprek is door het Waterschap concreet gevraagd naar een antwoord op de van tevoren aangekondigde vraag of [geïntimeerde] bereid is om, mocht zijn gewijzigde inrichtingsvoorstel worden afgewezen, de percelen alsnog te beheren, maar dan volgens het door het Waterschap opgestelde beheerplan (Projectplan). De eisen voor beheer en onderhoud zoals opgenomen in het Projectplan zijn logischerwijs afgestemd op de door het Waterschap beoogde inrichting. Het ligt voor de hand dat een alternatieve inrichting ook een alternatieve wijze van beheer en onderhoud meebrengt. In zoverre kon het Waterschap ook niet in redelijkheid verwachten dat het door [geïntimeerde] na het gesprek in zijn Inrichtingsvoorstel 2.0 opgenomen wijze van beheer, behorend bij zijn voorgestelde alternatieve inrichting, zou overeenstemmen met de wijze van beheer zoals beschreven in het Projectplan, dat nou juist is afgestemd op de inrichting zoals voorgestaan door het Waterschap.

Het Waterschap is jarenlang met [geïntimeerde] in gesprek geweest over een alternatieve inrichting – en dus ook een daarbij passende alternatieve wijze van beheer. Van het Waterschap kan niet verlangd worden dat hij [geïntimeerde] eindeloos de mogelijkheid blijft bieden met nieuwe voorstellen voor een alternatieve inrichting te komen. Pas in aanloop naar het gesprek van 9 mei 2023 heeft het Waterschap aan [geïntimeerde] duidelijk gemaakt dat de natuurgronden zullen worden ingericht en beheerd volgens het (latere) Projectplan en dat er geen ruimte meer geboden zal worden voor alternatieve voorstellen. Het Waterschap heeft [geïntimeerde] toegezegd te zullen verkennen of hij de EVZ als particulier natuurbeheerder kan en wil gaan beheren zoals door het waterschap uitgewerkt. Deze verkenning heeft echter nooit plaatsgevonden. Uit de brief van 24 oktober 2023 blijkt dat [geïntimeerde] zich na afwijzing van het Inrichtingsvoorstel 2.0 heeft neergelegd bij het definitieve projectplan en zich alsnog bereid verklaard heeft conform het Projectplan het beheer en onderhoud te plegen van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Gelet op het voorgaande mocht het Waterschap zonder nadere verkenning niet redelijkerwijs aannemen dat [geïntimeerde] , na afwijzing van zijn gewijzigde inrichtingsvoorstel, niet bereid was om de percelen te beheren en onderhouden volgens de vereisten van het Projectplan.

Dit alles brengt mee dat het Waterschap niet bij voorbaat redelijkerwijs mocht aannemen dat op grond van het door hem geformuleerde criterium 2 zoals dit door het hof ook wordt begrepen (zie 3.19.), enkel BL als serieuze gegadigde in aanmerking kwam voor de aankoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] . Het Waterschap mag de percelen [perceel A] en [perceel B] daarom niet verkopen aan BL, zonder eerst een openbare selectieprocedure te organiseren. Nu het Waterschap een koop-/ruilovereenkomst heeft gesloten met BL, is het (primair) onder 1. en 2. gevorderde toewijsbaar.

Het Waterschap heeft in de aankondiging van [datum D] drie criteria geformuleerd. Aan de hand daarvan heeft hij gemotiveerd waarom volgens hem slechts BL in aanmerking komt voor de koop van alle in [Transactie A] genoemde percelen. Het hof heeft geoordeeld dat slechts één van deze criteria voldoet aan de daaraan te stellen eisen en dat de motivering voor verkoop van de percelen aan BL als enige serieuze gegadigde ten aanzien van de percelen [perceel A] en [perceel B] geen stand houdt. Het Waterschap heeft ervoor gekozen de percelen [perceel A] en [perceel B] samen met de overige vijftien percelen als één geheel in één transactie te koop aan te bieden. Het hof volgt de voorzieningenrechter dan ook in zijn oordeel dat het verbod daarom geldt voor de gehele [Transactie A] .

Voor zover het Waterschap tot verkoop/ruiling van de percelen [perceel A] en [perceel B] wenst over te gaan, dient hij daartoe een openbare selectieprocedure te organiseren. Het hof overweegt dat het Waterschap in dat geval de (beleids)vrijheid heeft enkel (het na beoordeling door het hof overgebleven) criterium 2 te hanteren, dan wel meer of andere criteria te formuleren, mits door het Waterschap wordt voldaan aan alle door het hof in 3.10. besproken eisen van het Didam-arrest. Voor zover het Waterschap nog tot verkoop/ruiling van de vijftien overige in [Transactie A] opgenomen percelen wenst over te gaan, zal hij ofwel ook daaromtrent een openbare selectieprocedure moeten organiseren, ofwel een nieuwe aankondiging moeten publiceren waarin hij, met inachtneming van de oordelen in dit arrest, motiveert waarom alleen BL als serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de gewijzigde transactie.

Het opleggen van een dwangsom betreft een discretionaire bevoegdheid. Het door het Waterschap aangevoerde argument dat het onjuist is om een dwangsom op te leggen, aangezien hij als overheidsorgaan rechterlijke uitspraken naleeft, overtuigt niet. Nu het Waterschap naar eigen zeggen gevolg zal geven aan de beslissingen in dit arrest, zal het Waterschap immers ook geen nadeel ondervinden van een opgelegde dwangsom. Het hof laat de dwangsomveroordeling dan ook in stand.

Het Waterschap heeft bewijs aangeboden van zijn stelling dat [geïntimeerde] voorafgaand aan het gesprek op de hoogte was van de door het Waterschap te stellen eisen aan verkoop van de percelen [perceel A] en [perceel B] en dat [geïntimeerde] daaraan niet voldeed. Gelet op hetgeen hiervoor onder 3.28. is overwogen, is deze stelling niet ter zake dienend en komt het hof aan bewijslevering niet toe. Voor het overige is het bewijsaanbod slechts in algemene termen gedaan, zonder dat is gespecificeerd op welke concrete feiten en omstandigheden die tot de beslissing van de zaak kunnen leiden het aangeboden bewijs ziet, zodat het hof daaraan voorbij gaat. Daarbij komt nog dat een kort geding zich niet leent voor nadere bewijslevering.

De slotsom is dat het hoger beroep niet slaagt. Dit betekent dat de vorderingen van [geïntimeerde] terecht zijn toegewezen. Het bestreden vonnis wordt bekrachtigd.

Het hof zal het Waterschap als de in het ongelijk gestelde partij in de kosten van het hoger beroep veroordelen. Deze kosten zullen aan de zijde van [geïntimeerde] worden vastgesteld op:

-

griffierechten € 349,00

-

salaris advocaat € 2.428,00 (2 punt(en) x tarief II)

-

nakosten € 178,00 (plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)

totaal € 2.955,00