Hoge Raad, 19-10-2018, ECLI:NL:HR:2018:1972, 17/00746

In de onderhavige procedure (hierna ook: de art. 50-procedure) heeft Chipshol gevorderd – kort samengevat – dat de Luchthaven op grond van art. 50 (oud) LVW wordt veroordeeld tot vergoeding van de schade die Chipshol heeft geleden ten gevolge van het bouwverbod. Chipshol heeft op 19 juli 2007 op grond van een provisioneel vonnis van de rechtbank Haarlem een bedrag van € 19.000.000,-- van de Luchthaven ontvangen als voorschot op door haar geleden schade. Bij eindvonnis van 30 januari 2008 heeft die rechtbank de Luchthaven veroordeeld tot betaling van een bedrag van € 16.000.000,--, met rente aan Chipshol. Bij het hiervoor in 1 vermelde arrest van 19 februari 2010 (hierna: het verwijzingsarrest)heeft de Hoge Raad dat vonnis vernietigd en de zaak verwezen naar het hof.

In een afzonderlijk geding (hierna ook: de art. 55-procedure) heeft de Luchthaven diverse vorderingen ingesteld tegen Chipshol. Samengevat weergegeven komen deze vorderingen erop neer dat Chipshol zal worden veroordeeld het hiervoor in 3.2.1 vermelde bedrag van € 19.000.000,-- terug te betalen, met nevenvorderingen. De Luchthaven heeft deze vorderingen gebaseerd op onverschuldigde betaling, art. 55 (oud) LVW, ongerechtvaardigde verrijking en onrechtmatige daad. De rechtbank Haarlem heeft bij eindvonnis de Luchthaven in haar vorderingen niet-ontvankelijk verklaard op de grond dat – kort gezegd – het in het verwijzingsarrest gekozen uitgangspunt meebrengt dat over de op art. 55 (oud) LVW gegronde vordering dient te worden beslist in de eerder aanhangig gemaakte art. 50-procedure (de onderhavige, hiervoor in 3.2.1 weergegeven procedure). Chipshol heeft tegen dat vonnis cassatieberoep ingesteld en de Luchthaven incidenteel cassatieberoep. Beide beroepen zijn door de Hoge Raad verworpen bij arrest van 22 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4126, NJ 2013/432.

De hierboven vermelde gang van zaken heeft ertoe geleid dat partijen de tot vergoeding van de waardevermeerdering strekkende art. 55-vordering hebben ingebracht in de reeds bij het hof aanhangige art. 50-procedure, waarbij als bijzonderheid geldt datin de art. 50-procedure sprake was van een behandeling na vernietiging in cassatie en dat met betrekking tot de art. 55-vordering sprake was van een ‘reguliere’ voortzetting van het (voor de rechtbank aangevangen) geding.

Opmerking verdient nog dat hoofdstuk IV van de Luchtvaartwet (waarin de art. 50 en 55 waren opgenomen) met ingang van 20 februari 2003 voor de luchthaven Schiphol buiten werking is gesteld (Wet van 27 juni 2002, Stb. 2002, 374) en dat de art. 38-56 LVW bij Wet van 18 december 2008 (Stb. 2008, 561) vervallen zijn verklaard met ingang van 24 december 2008. De art. 50 en 55 (oud) LVW zijn echter op de onderhavige procedure(s) van toepassing gebleven (vgl. het verwijzingsarrest onder 6.4.3).

Het hof heeft in de onderhavige zaak vijf tussenarresten gewezen.

In het tussenarrest van 27 december 2011 (hierna: het eerste tussenarrest) heeft het hof onder meer uitgangspunten geformuleerd voor de omvang van het geding in de art. 50-procedure na verwijzing (rov. 2.2-2.5 en 3.3-3.8) en ten aanzien van door Chipshol naar voren gebrachte, volgens haar nieuwe, feiten en omstandigheden geoordeeld dat deze vallen buiten de grenzen van het geding in dit stadium, alsmede dat de Luchthaven terecht bezwaar heeft gemaakt tegen de vermeerdering van eis door Chipshol na verwijzing (rov. 3.13-3.17). Voorts heeft het hof het beroep van de Luchthaven op eigen schuld van Chipshol verworpen (rov. 4.1-4.6) en overwogen dat het de Luchthaven de gelegenheid zal bieden door middel van getuigen haar stelling te bewijzen dat de door Chipshol gestelde schade al (gedeeltelijk) is vergoed als gevolg van schikkingen die Chipshol met de provincie Noord-Holland en de gemeente Haarlemmermeer heeft getroffen (rov. 4.7-4.9). Tot slot heeft het hof overwogen dat het de uitkomst van de art. 55-procedure zal afwachten, omdat de problematiek die in dat geding aan de orde is niet los kan worden gezien van de kwesties die het hof nog heeft te behandelen (rov. 4.10-4.12). Het hof heeft het verzet van de Luchthaven tegen de vermeerdering van eis gegrond verklaard, de zaak verwezen naar de rol voor een akte aan de zijde van Chipshol en iedere verdere beslissing aangehouden.

In het tussenarrest van 8 juli 2014 (hierna: het tweede tussenarrest) heeft het hof onder meer overwogen dat het na het arrest van de Hoge Raad van 22 februari 2013 in dit geding niet alleen de waardevermindering als gevolg van het bouwverbod van 19 februari 2003 heeft te onderzoeken, maar ook of de opheffing van het bouwverbod op 28 juni 2007 waardevermeerdering van het Groenenbergterrein tot gevolg heeft gehad, en zo ja wat de omvang van die waardevermeerdering is geweest (rov. 3.2). Het hof heeft de Luchthaven verzocht de gedingstukken van de art. 55-procedure in het geding te brengen (rov. 3.5.2) en voorts overwogen dat het in de kwestie die aan de orde is in de art. 55-procedure, voornemens is om op de voet van het bepaalde in art. 54 (oud) LVW deskundigen te benoemen (rov. 3.6.2). Daarnaast heeft het hof uitgangspunten gegeven voor het door de deskundigen te verrichten onderzoek en overwogen dat partijen nieuwe deskundigen mogen voorstellen (rov. 3.6.3-3.6.9). Het hof heeft de zaak verwezen naar de rol voor een akte aan de zijde van beide partijen.

Bij tussenarrest van 14 april 2015 (hierna: het derde tussenarrest) heeft het hof de zaak verwezen naar de rol voor een inhoudelijke reactie van de Luchthaven op de laatste akte van Chipshol.

In zijn tussenarrest van 6 december 2016 (hierna: het vijfde tussenarrest) heeft het hof vooropgesteld dat de begrotingssystematiek die is neergelegd in de art. 50 en 55 (oud) LVW uitgangspunt vormt. Uitgangspunt voor het hof is voorts dat de begroting van de schade en de waardevermeerdering dient te geschieden met inachtneming van de regels die zijn ontwikkeld in het onteigeningsrecht, hetgeen meebrengt dat de schade respectievelijk waardevermeerdering moet worden onderzocht per peildatum, in dit geval 19 februari 2003 respectievelijk 28 juni 2007 (rov. 2.4). Verder heeft het hof geoordeeld, kort gezegd, dat er geen reden is de vergoeding voor ‘kosten aankoop vervanging’ buiten het door het hof beoogde deskundigenonderzoek te houden (rov. 2.5). Het hof heeft voorts de vraag geformuleerd die het de deskundigen zal voorleggen (rov. 2.10), een comparitie van partijen gelast en bepaald dat van dit vijfde tussenarrest en de daaraan voorafgaande tussenarresten beroep in cassatie mag worden ingesteld.