Rechtbank Amsterdam, 14-09-2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5340, C/13/713552 / HA ZA 22-124
Rechtbank Amsterdam, 14-09-2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5340, C/13/713552 / HA ZA 22-124
Gegevens
- Instantie
- Rechtbank Amsterdam
- Datum uitspraak
- 14 september 2022
- Datum publicatie
- 11 oktober 2022
- ECLI
- ECLI:NL:RBAMS:2022:5340
- Zaaknummer
- C/13/713552 / HA ZA 22-124
Inhoudsindicatie
Bank zegt bankrelatie met groep ondernemingen die vier coffeeshops drijven op. Gebruik van de opzegbevoegdheid in dit geval naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. De opzegging is gebaseerd op de verplichtingen van de bank uit hoofde van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft), maar de daartoe aangevoerde omstandigheden kunnen de opzegging niet dragen.
Een enkele verdenking van een strafbaar feit is gezien de wederzijdse belangen een te smalle basis om een onaanvaardbaar risico op witwassen of terrorismefinanciering aan te nemen en op die grond de bankrelatie te beëindigen. Dat kan anders zijn als de bank zelf ook concrete aanwijzingen heeft voor witwassen of enig ander relevant strafbaar feit.
De Wwft vereist dat de bank moet weten wie de UBO van klanten is, maar de Wwft brengt niet mee dat de bank wetenschap dient te hebben van de UBO van schuldeisers van klanten indien deze een zekerheidsrecht op aandelen hebben bedongen, dat geen overdracht van stemrecht meebrengt.
Voor twee coffeeshops is een exploitatievergunning wel aangevraagd, maar daarop is nog steeds niet beslist. Uit die omstandigheid kan geen verhoogd risico op misbruik van bancaire producten worden afgeleid.
Toetsing van de opzegging geschiedt ex tunc, later aangevoerde gronden voor opzegging zijn niet relevant.
Uitspraak
vonnis
Afdeling privaatrecht
zaaknummer / rolnummer: C/13/713552 / HA ZA 22-124
Vonnis van 14 september 2022
in de zaak van
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 1] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
2. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 2] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
3. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 3] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
4. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 4] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
5. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 5] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 2] ,
6. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 6] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 2] ,
7. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 7] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
8. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 8] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
9. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
[eiser 9] B.V.,
gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
10. [eiser 10],
wonende te [vestigingsplaats 1] ,
eisers,
advocaat mr. M. van Weeren LLM. te Amsterdam,
tegen
de naamloze vennootschap
ING BANK N.V.,
gevestigd te Amsterdam,
gedaagde,
advocaat mr. F.A. van de Wakker te Amsterdam.
Eisers zullen hierna afzonderlijk [eiser 1] , [eiser 2] , [eiser 3] , [eiser 4] , [eiser 5] , [eiser 6] , [eiser 7] , [eiser 8] , [eiser 9] en [eiser 10] worden genoemd en samen [eisers] .; gedaagde wordt hierna ING genoemd.
1 De procedure
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
het tussenvonnis van 1 juni 2022,
- -
-
het proces-verbaal van mondelinge behandeling van 24 augustus 2022.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2 De feiten
[eiser 5] en [eiser 6] in [vestigingsplaats 2] en [eiser 8] en [eiser 7] in [vestigingsplaats 1] (hierna gezamenlijk: de coffeeshops) exploiteren ieder een coffeeshop en vormen gezamenlijk coffeeshopketen [naam keten] . [eiser 1] is de topholding van het [naam concern] waarvan eiseressen 1 tot en met 9 deel uitmaken. [eiser 2] en [eiser 3] zijn tussenholdings. [eiser 9] is de beheers- en administratievennootschap van het concern. [eiser 10] is 99% aandeelhouder en tevens enig bestuurder van [eiser 1] .
Bij het [naam concern] zijn 93 medewerkers in dienst.
[naam 1] (hierna: [naam 1] ) heeft in 1990 coffeeshopketen [naam keten] opgericht, destijds nog bestaande uit [eiser 5] , [eiser 8] en [eiser 7] . Sinds 2006 maakt ook [eiser 6] deel uit van [naam keten] . [naam 1] was indirect aandeelhouder van de in Luxemburg gevestigde vennootschap [naam vennootschap 1] S.A., die op haar beurt indirect de aandelen hield van de coffeeshops. In 2011 heeft [eiser 10] , via zijn in Luxemburg gevestigde vennootschap [naam vennootschap 2] S.A., aandelen in [naam vennootschap 1] S.A. gekocht van [naam 1] voor een bedrag van € 6.485.000,00.
[naam 1] heeft destijds een optierecht bedongen, waarmee hij voor € 1,00 de helft van de aandelen in [naam vennootschap 1] S.A. kon terugkopen.
Op 16 november 2012 is [eiser 1] opgericht. [eiser 1] heeft de aandelen in [eiser 2] en [eiser 3] van [naam vennootschap 1] S.A. verworven.
Bij aktes van 23 november 2012 zijn door [eiser 1] ten gunste van [naam vennootschap 1] S.A. pandrechten gevestigd op de aandelen in [eiser 2] en [eiser 3] tot zekerheid voor leningen, verstrekt door [naam vennootschap 1] S.A. aan [eiser 1] . In de aktes is opgenomen dat het stemrecht op de aandelen toekomt aan [eiser 1] . Dit blijkt ook uit de aandeelhoudersregisters van genoemde vennootschappen.
In 2013 is [naam vennootschap 1] S.A. opgegaan in [naam vennootschap 2] S.A. en is de naam van [naam vennootschap 2] S.A. gewijzigd in [naam vennootschap 1] S.A.
In december 2019 hebben [eiser 1] , [eiser 10] en [naam 1] een overeenkomst gesloten op grond waarvan [naam 1] tegen betaling van € 6,5 miljoen afstand heeft gedaan van het onder 2.4 genoemde optierecht. In de daartoe opgestelde overeenkomst staat dat partijen over de betaling op een later moment nadere afspraken zullen maken.
Van rekeningen van [eisers] . zijn betalingen gedaan aan schuldeisers van [naam 1] , welke in rekening courant zijn geboekt, en dienen ter aflossing van de door [eisers] . aan [naam 1] verschuldigde restant koopprijs (zie onder 2.3) en een restant verschuldigd bedrag uit hoofde van de afkoop van de optie (zie onder 2.8).
Verdenking jegens [eiser 10]
Op de website van het openbaar ministerie (hierna: OM) is het volgende (door ING in het geding gebrachte) bericht te lezen:
“ Feiten over het onderzoek
Vermoedens van onder andere mensenhandel waren vanaf 2011 voor politie en OM aanleiding om onderzoek te doen naar de softdrugsketen [naam keten] . Thans ligt de verdenking op grootschalig witwassen, belastingfraude, handel in softdrugs, valsheid in geschrifte en het vormen van een criminele organisatie.
Deze keten baat twee coffeeshops uit in [vestigingsplaats 1] en twee in [vestigingsplaats 2] . Het langjarige onderzoek richt zich op tientallen rechtspersonen en natuurlijke personen. De twee hoofdverdachten worden ervan verdacht via een schijnconstructie eigenaar te zijn van de coffeeshopketen en deze te exploiteren. Daarnaast richt de verdenking zich op het exploiteren van verschillende bedrijven waaronder onroerend goed ter ondersteuning van de illegale activiteiten.
Het onderzoek vindt zijn oorsprong in 2011. Na intensieve voorbereidingen hebben verschillende overheidsinstanties op 4 juli 2014 doorzoekingen gehouden in twintig panden in Noord-Brabant. Hierbij werden drugs, contant geld en bedrijfsadministratie in beslaggenomen.
Ruim anderhalf jaar later (maart 2016) hield de politie twee van de hoofdverdachten aan. Dit gebeurde op verdenking van het vormen van een criminele organisatie, die op grote schaal inkomsten van vier coffeeshops uit de officiële boekhouding hield. Er zouden privé-inkomsten uit de coffeeshops zijn verzwegen voor de Nederlandse belastingdienst. Het hiermee verdiende geld zou via ingewikkelde schijnconstructies in binnen- en buitenland zijn witgewassen. Een derde hoofdverdachte, broer van de in maart 2016 aangehouden verdachte, kon destijds niet worden aangehouden omdat deze Tilburger in Thailand werd vervolgd voor witwassen van crimineel vermogen.
Facilitators
Voor het vermoedelijke wegsluizen van grote sommen geld maakten de verdachten gebruik van een aantal facilitators. Hiervoor werd in 2015 een Luxemburgse advocaat aangehouden en verhoord. In 2016 zijn ook in Nederland facilitators aangehouden. Zij zouden jarenlang de vermoedelijke criminele organisatie hebben geholpen met allerlei hand- en spandiensten.
Zicht op werkwijze
Politie en justitie hebben inmiddels steeds meer zicht gekregen op de werkwijze van de vermeende criminele organisatie. De twee broers bezaten en exploiteerden vermoedelijk via de schijnconstructie vier coffeeshops. Daarnaast exploiteerden zij vermoedelijk verschillende bedrijven waaronder een onroerendgoedbedrijf ter ondersteuning van cannabishandel. Het vermoeden is dat een deel van de inkoop van de cannabishandel tussen 2002 en 2014 onjuist in de boeken werd vastgelegd waardoor de administratie en jaarstukken valselijk zouden zijn opgemaakt. De gelden kwamen vermoedelijk uiteindelijk bij de twee broers terecht. De broers zouden deze gelden hebben belegd in verschillende landen. Zo zouden zij voor meer dan 10 miljoen aan gelden hebben belegd in Thailand waarbij zij onder andere gebruik hebben gemaakt van derden om hun inkomsten en bezit te verhullen.
Strafbeschikkingen facilitators
Het OM heeft de afgelopen jaren naar aanleiding van het onderzoek al een tiental transacties en strafbeschikkingen uitgevaardigd.”
In november 2015 is [naam 1] door een Thaise rechtbank veroordeeld voor witwassen in Thailand.
Tot de verdachten in de onder 2.10 bedoelde Nederlandse strafzaak behoren [eiser 10] en een broer van [naam 1] . In 2017 heeft het OM onder meer [eiser 10] , [naam 1] en zijn broer gedagvaard. ING heeft een van de website van het OM afkomstige Tijdlijn onderzoek [naam keten] in het geding gebracht, waarin als laatste gebeurtenis vermeld wordt dat in februari 2021 in deze zaak een regiezitting wordt gehouden.
Exploitatievergunning
De Beleidsregel inzake gedogen van coffeeshops en de bestuurlijke handhaving 13b Opiumwet [vestigingsplaats 2] 2018 bepalen onder meer:
“De coffeeshops dienen te beschikken over een exploitatievergunning op grond van de Horecaverordening.(...)
De burgemeester sluit in zijn handhavingsbeleid aan bij de Aanwijzing Opiumwet van het Openbaar Ministerie. Mocht een coffeeshop zich houden aan de criteria, wordt de coffeeshop door de burgemeester gedoogd. Voor alle coffeeshops zal een gedoogbeschikking worden afgegeven, separaat naast de exploitatievergunning (...)”
Bijlage 1 luidt als volgt:
“Locaties coffeeshop d.d. 29-01-2018 In de gemeente [vestigingsplaats 2] zijn thans de volgende coffeeshops gevestigd:
(...) “ [eiser 5] coffeeshop” [adres 1] ,
“ [naam keten] [vestigingsplaats 2] ”, [adres 2] (...)”
De relatie [eisers] . – ING
[eisers] . bankieren bij ING. Zij maken onder andere gebruik van verschillende zakelijke rekeningen, spaarrekeningen en de faciliteiten verpakt afstorten en accepteren betaalpassen Equens. Op de bankrelaties tussen partijen zijn de Algemene Bankvoorwaarden van ING van toepassing. Deze luiden voor zover in dit geding van belang als volgt.
“ Artikel 2 Zorgplicht (...) 1. Wij zijn bij onze dienstverlening zorgvuldig en houden hierbij zo goed mogelijk rekening met uw belangen. Dit doen wij op een manier die aansluit bij de aard van de dienstverlening. Deze belangrijke regel geldt altijd. (...) 2. U bent zorgvuldig tegenover ons en houdt zo goed mogelijk rekening met onze belangen. (...) U mag onze diensten of producten alleen gebruiken waarvoor ze zijn bedoeld en hiervan geen misbruik (laten) maken. Denkt u bij misbruik bijvoorbeeld aan strafbare feiten of activiteiten die schadelijk zijn voor ons of onze reputatie of die de werking en betrouwbaarheid van het financiële stelsel kunnen schaden. (...) Artikel 35 Opzegging van de relatie U kunt de relatie opzeggen. Wij kunnen dit ook. Opzegging betekent dat de relatie eindigt en alle lopende overeenkomsten zo snel mogelijk worden afgewikkeld. 1. U kunt de relatie tussen u en ons opzeggen. Wij kunnen dit ook. Het is daarvoor niet nodig dat u in verzuim bent met de nakoming van een verplichting. Wij houden ons bij opzegging aan onze zorgplicht als genoemd in artikel 2 lid 1 ABV. Als u ons vraagt waarom wij de relatie opzeggen, dan laten wij u dat weten.”
Bij brieven van 3 november, 7 december en 23 december 2020 heeft ING aan [eisers] . vragen gesteld over de vergunningen van de coffeeshops, de AHOJG-criteria (door de procureurs-generaal opgestelde uitvoeringsregels onder welk regime een coffeeshop valt), de uitgevoerde transacties, de boekhouding, de aandeelhoudersstructuur en de berichtgeving vanuit openbare bronnen over [naam keten] . Bij brieven van 3 en 11 december 2020 en 29 januari 2021 heeft [eisers] . de vragen van ING beantwoord.
In de antwoordbrief van 3 december 2020 is op vragen van ING door [eisers] . als volgt geantwoord.
“ Vraag 1
Heeft u een geldige vergunning op basis van de Wet Bibob voor de exploitatie van coffeeshopactiviteiten?
Antwoord
Exploitatievergunningen worden niet op basis van de Wet Bibob verleend. De vraag wordt evenwel zo begrepen dat wordt gevraagd naar de exploitatievergunningen op basis van de APV’s.
(...)
In [vestigingsplaats 2] is op 31 mei 2012 een vergunning aangevraagd. Die aanvraag in ontvankelijk verklaard en in behandeling genomen. Daarop is tot op heden nog niet beslist, zodat aldaar wordt geëxploiteerd onder een ontvankelijke aanvraag, in afwachting van een besluit omtrent de vergunning. (...)
Vraag 26
Het Openbaar Ministerie vermoedt dat de inkoopprijzen van de cannabishandel van de coffeeshops van [naam keten] tussen 2002 en 2014 zijn gemanipuleerd. Is dit correct en zo ja, is de heer [eiser 10] , (gevolmachtigd) directeur sinds 2010, hier (gedeeltelijk) bij betrokken geweest?
Antwoord
Er wordt betwist dat er sprake is geweest van het manipuleren van inkoopprijzen en/of het afromen van winsten. De inkoopprijzen worden zeer gedetailleerd en op juiste wijze verantwoord in de administratie. Tevens wordt betwist dat [eiser 10] op enige wijze betrokken zou zijn geweest bij het manipuleren van inkoopprijzen.”
Bij brief van 11 december 2020 heeft [eisers] . op nadere vragen van ING als volgt geantwoord.
“Zou u ten behoeve van vraag 1 de volgende documenten nog willen aanleveren:
(...)
b. Een kopie van de ontvankelijkheidsverklaring van de vergunningaanvraag, afgegeven door de gemeente [vestigingsplaats 2] , waaruit blijkt dat deze de exploitatie toestaat.
Daarvan is geen sprake. Er wordt verwezen naar de bijlage 1 bij het coffeeshopbeleid van de gemeente [vestigingsplaats 2] , waarin wordt bevestigd dat de coffeeshops aan de [adres 2] en het [adres 1] met instemming van de gemeente worden geëxploiteerd.
2. Zou u ten behoeve van vraag 1 de volgende vraag nog willen beantwoorden:
a. Wat is de reden dat de vergunningaanvraag voor de vestigingen in [vestigingsplaats 2] reeds 8 jaar voortduurt?
Dat is ons onbekend. De reden is in ieder geval niet gelegen hij de coffeeshops. Zij hebben tijdig de door hen aan te leveren documenten aangeleverd.”
Bij brief van 29 januari 2021 heeft [eisers] . op nadere vragen van ING als volgt geantwoord.
“ Beantwoording aanvullende vragen ING
Vraag 1: Verdenking [eiser 10] / verklaring [naam 2]
In de (derde ronde) met aanvullende vragen wordt ten eerste verzocht om uitgebreide en specifieke informatie te verstrekken omtrent de reden(en) dat deze verdenkingen (het manipuleren van inkoopprijzen) worden betwist.
Uiteraard is er begrip voor het feit dat banken in het kader van de Wwft verplicht zijn tot het doen van diepgaand cliëntenonderzoek en tot het treffen van risicobeperkende maatregelen. In de onderhavige situatie dient evenwel tevens rekening te worden gehouden met het feit dat sprake is van een lopende strafzaak en de rechten van een verdachte. Mitsdien rijst de vraag in welke mate van detail in dit stadium van de heer [eiser 10] een aanvullende verklaring/toelichting kan worden verwacht.
Uw vraagstelling komt er immers in feite erop neer dat de heer [eiser 10] informatie moet geven over een lopende strafzaak en dat daarin aan hem wordt gevraagd om te bewijzen dat er geen sprake is geweest van betrokkenheid bij het manipuleren van de inkoopprijzen en/of het afromen van winsten. Opgemerkt zij dat in het strafproces het Openbaar Ministerie dient te bewijzen dat sprake is van strafrechtelijk laakbaar handelen. Het OM heeft evenwel geen (uitputtend) onderzoek verricht naar de (on)aanvaardbaarheid van de aangiften vennootschapsbelasting van de coffeeshops.
Desalniettemin merken wij in aanvulling op het eerder gegeven antwoord het volgende op. De vastlegging van de inkoop en de betaling van de leverancier is en wordt nauwkeurig vastgelegd en door verschillende partijen (de leverancier, de inkoper, de administrateur) gecontroleerd.
Van belang daarbij is dat de handelingen van de heer [eiser 10] en de coffeeshops sinds 2011 constant onder een vergrootglas zijn gelegd (telefoontaps/observaties/invallen ed.). Dat is gebleken noch aannemelijk is geworden dat gedurende deze periode omzetten niet zijn verantwoord, bevestigt het feit dat de met de verkoop van cannabis behaalde omzet op een correcte wijze is verantwoord.
Dat de inkoopprijzen zeer gedetailleerd en op juiste wijze worden verantwoord in de administratie van de coffeeshops blijkt uit de bijgevoegde rapportage van de forensische accountant [naam 2] ( bijlage 1 ). De voorlopige conclusies naar aanleiding van het door hem uitvoerde onderzoek luiden als volgt:
“Doel van ons onderzoek was of op enigerlei wijze de juistheid en volledigheid van de verantwoorde inkopen kon worden bepaald. Het onderzoek heeft zich derhalve gericht op de goederen- en geldkringloop binnen [eiser 1] , teneinde zodanig verbanden tussen beide kringlopen te kunnen aantonen dat er nergens sprake zou kunnen zijn van lekkage van waarden. Op basis van bovenstaande bevindingen menen wij derhalve te hebben onderbouwd dat:
- Op basis van de kasregisters de volledigheid van de omzet kan worden vastgesteld,
- Op basis van het volgen van de geldstromen de besteding (de inkoop) van de ontvangen geldmiddelen volledig kan worden vastgesteld, en dat
- Op basis van de geadministreerde goederen- als geldbeweging kan worden vastgesteld dat alhoewel, het door de Belastingdienst geconstateerde manco van het ontbreken van inkoop facturen, de juistheid en volledigheid van de ingekochte cannabisproducten in waarde en kwantiteiten kan worden vastgesteld.
Op basis van onze bevindingen hebben wij in de administraties van de vier hierboven benoemde vennootschappen, géén aanwijzingen aangetroffen die de stelling dat de verantwoorde inkoopprijzen zouden zijn opgehoogd, zouden onderschrijven. Mede gezien het feit dat de goederenbeweging minutieus wordt vastgelegd, en de betaalde inkoopprijzen “reserveringen” onlosmakelijk gekoppeld zijn aan de vastgestelde omzet volgens de kasregisters, zou een dergelijke stelling ook zeer onwaarschijnlijk zijn.”
Wij gaan ervan uit dat met deze verklaring eventuele onaanvaardbare risico’s voor ING zijn weggenomen.
(...)
Vraag 4 [naam vennootschap 1] S.A.
U gevraagd om een kopie van het aandeelhoudersregister van [naam vennootschap 1] S.A. en/of een organogram van de gehele bedrijfsstructuur van [naam vennootschap 1] S.A. De achtergrond/reden van deze vraag is ons niet duidelijk. [naam vennootschap 1] S.A. is geen klant bij uw bank. Van [eiser 1] kan niet worden gevergd dergelijke informatie over [naam vennootschap 1] S.A., een derde, te verstrekken. Eventueel zien wij graag een nadere toelichting van de achtergrond van deze vraag tegemoet.
De aandelen van [naam vennootschap 1] S.A. zijn overigens aan toonder en beslagen door het Openbaar Ministerie.”
Bij brief van 9 april 2021 (hierna: de opzeggingsbrief) heeft ING de bankrelatie met [eisers] . opgezegd tegen 9 juli 2021 en heeft ING [eisers] . bericht dat hun bedrijfs- en persoonsgegevens worden opgenomen in het interne verwijzingsregister (IVR) van ING, voor de duur van maximaal acht jaar. Deze brief luidt voor zover in dit geding van belang als volgt.
“ Cliëntenonderzoek
Op grond van de Wet op het financieel toezicht (Wft) en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) is ING Bank N.V. (hierna ING) verplicht om een integere uitoefening van haar bedrijf en de financiële sector als geheel te waarborgen, met als doel om het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en financieren van terrorisme te voorkomen. Daartoe dient ING onder meer in voldoende mate kennis te hebben van haar klanten en het transactieverkeer op hun betaalrekeningen. ING voert in dit kader niet alleen bij het klant worden, maar gedurende de gehele klantrelatie, cliëntenonderzoeken uit. Als ING om wat voor reden dan ook - dit cliëntenonderzoek onvoldoende kan uitvoeren of als uit het onderzoek blijkt dat de relatie om andere redenen een onaanvaardbaar risico met zich brengt, dan dient ING de relatie op grond van artikel 5 lid 3 Wwft beëindigen bij de eerstvolgende mogelijkheid.
Het cliëntenonderzoek voor klanten die actief zijn in de coffeeshopbranche is zo ingericht dat specifieke risico’s van individuele klanten kunnen worden geïdentificeerd en, waar mogelijk, gemitigeerd. Per brief en e-mails d.d. 3 november 2020, 7 december2020 en 23 december 2020 hebben wij daarom vragen gesteld inzake de vergunningen, de AHOJG-criteria, de uitgevoerde transacties, de boekhouding, de aandeelhoudersstructuur en de berichtgeving vanuit openbare bronnen. Per schrijven d.d. 3 december 2020, 11 december 2020 en 29 januari 2021 heeft u inhoudelijk gereageerd op deze informatieverzoeken. Aan de hand van eigen onderzoek door ING, en de door u opgegeven verklaringen met de daarbij behorende bewijslasten, concluderen we het volgende: - De oud-eigenaar van de vier coffeeshops, (...), de heer [naam 1] , wordt verdacht van grootschalig witwassen en belastingfraude in de periode van 2002-2014. Uit openbare berichtgeving van onder andere het Openbaar Ministerie blijkt dat de coffeeshops hierbij een belangrijke rol zouden hebben gespeeld. Ook leiden wij uit deze berichtgeving af dat het Openbaar Ministerie vermoedt dat de inkoopprijzen van de cannabishandel tussen 2002 en 2014 zijn gemanipuleerd. De huidige eigenaar van de voorgenoemde coffeeshops, de heer MHNM [eiser 10] , is tevens verdachte in het strafrechtelijke onderzoek, zo blijkt uit openbare berichtgeving van onder andere het Brabants Dagblad, d.d. 04-07-17. Omdat er geen overtuigende informatie of documentatie is verstrekt om deze verdenkingen te ontkrachten, zijn de risico’s die deze verdenkingen voor ING met zich meebrengen onvoldoende weggenomen.
- -
-
[naam vennootschap 1] S.A. houdt het pandrecht op de aandelen van [eiser 2] BV en [eiser 3] BV. Alle aandelen van [naam vennootschap 1] S.A. luiden aan toonder, waardoor de economisch belanghebbenden niet volledig te verifiëren zijn. Gelet op de geconstateerde risico’s, leidt dit tot een voor ING onacceptabel risico.
- -
-
[eiser 6] B.V. en [eiser 5] B.V. beschikken niet over een geldige exploitatievergunning, terwijl coffeeshops in de gemeente [vestigingsplaats 2] hier volgens de Beleidsregel inzake gedogen van coffeeshops en de bestuurlijke handhaving 13b Opiumwet [vestigingsplaats 2] 2018 wel over dienen te beschikken. Ook dit leidt tot een voor ING onacceptabel risico.” Opzegging van de bankrelatie
Om bovenstaande redenen hebben we besloten om de bankrelatie met [eiser 1] BV en de daaraan gelieerde ondernemingen (...) te beëindigen. De bevoegdheid tot opzegging van de bankrelatie ontlenen we aan artikel 35 van de Algemene Bankvoorwaarden. We houden een opzegtermijn van 3 maanden aan.”
Bij brief van 30 april 2021 van hun advocaat heeft [eisers] . bezwaar gemaakt tegen de beëindiging van de bankrelaties. Bij brief van 26 mei 2021 heeft ING dit bezwaar afgewezen.
Bij brief van 2 juli 2021 van hun advocaat heeft [eisers] . opnieuw bezwaar gemaakt tegen de beëindiging van de bankrelaties. Bij brief van 31 augustus 2021 heeft ING [eisers] . bericht dat zij de opzegging van de bankrelaties niet herziet en dat het gebruik van de bankrekeningen per 30 november 2021 zal worden beëindigd.
Nadat ING de bankrelatie met [eisers] . had opgezegd, heeft [eisers] . Acces to Capital B.V. ingeschakeld voor het vinden van een nieuwe bank. Acces to Capital B.V. heeft daartoe aanvragen ingediend bij ABN AMRO Bank, Rabobank, SNS Bank en iBanFirst. Deze banken hebben de aanvraag van [eisers] . afgewezen.
[eisers] . heeft ING gedagvaard in kort geding en daarin – samengevat – gevorderd ING te gebieden de bankrelaties met hen voort te zetten en ING te gebieden hun gegevens uit het IVR te verwijderen op straffe van een dwangsom. De voorzieningenrechter heeft bij vonnis van 22 november 2021, ECLI:NL:RBAMS:2021:7704 deze vorderingen toegewezen. Aan deze veroordelingen was de voorwaarde verbonden dat een bodemprocedure zou worden aangebracht; dat is deze procedure.
3 Het geschil
[eisers] . vordert veroordeling van ING bij vonnis,
uitvoerbaar bij voorraad:primair:
I. Te verklaren voor recht dat de opzegging van de bankrelaties tussen lNG en [eisers] . op voornoemde gronden geen rechtsgevolg heeft;
II. ING te veroordelen tot integrale nakoming van haar verbintenissen uit de tussen [eisers] . en ING gesloten overeenkomsten, aldus tot (integrale) continuatie van de bancaire relatie(s) en voor zover daartoe nodig, deze te herstellen, zoals omschreven in het lichaam van de dagvaarding;
subsidiair:
III. ING te veroordelen tot integrale nakoming van haar verbintenissen uit de tussen Eisers en ING gesloten overeenkomsten aldus tot (integrale) continuatie van de bancaire relatie(s) en voor zover daartoe nodig, te herstellen, zoals omschreven in het lichaam van de dagvaarding tot [eisers] , bij een andere financiële instelling een bankrekening met de thans bij ING beschikbare bijkomende producten heeft kunnen afsluiten, althans voor een zodanige periode als de rechtbank in goede justitie zal vermenen te behoren;
meer subsidiair:
IV. gedaagde te gebieden een basisbetaalrekening te openen voor Eiser sub 10 (zoals uiteengezet in hoofdstuk 3.5 van deze dagvaarding);
uiterst subsidiair:
V. zodanige beslissing te nemen die de rechtbank in goede justitie zal vermenen te behoren, dit zoveel mogelijk in lijn met het hier gevorderde;
in alle gevallen:
VI. gedaagde te gebieden de (persoons)gegevens van Eisers binnen maximaal twee dagen na het wijzen van dit vonnis uit het Intern Verwijzingsregister te verwijderen en verwijderd te houden, dan wel de registratietermijn van acht jaar te verkorten;
VII. gedaagde in geval enige vordering onder II t/m V wordt toegewezen zulks te doen op straffe van een dwangsom van EUR 100.000,- per dag, of een gedeelte daarvan, dat gedaagde in gebreke zal zijn met voldoening van hetgeen door de rechtbank wordt toegewezen, althans gedaagde te veroordelen tot zodanig dwangmiddel als de rechtbank zal vermenen te behoren;
VIII. gedaagde te veroordelen in de kosten van deze procedure, nakosten inbegrepen, onder bepaling dat indien de proceskosten niet binnen veertien dagen na de dag, waarop het vonnis is gewezen aan Eisers zal zijn voldaan, daarover vanaf de veertiende dag wettelijke rente verschuldigd is.
[eisers] . stelt dat in dit geding beoordeeld moet worden of de gronden voor opzegging zoals genoemd in de opzeggingsbrief ten tijde van de opzegging voldoende waren voor die opzegging. Dat is volgens [eisers] . niet het geval. ING heeft haar opzegging gebaseerd op artikel 3 jo artikel 5 lid 3 de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme (Wwft). Zij heeft echter geen feiten gesteld waaruit een onacceptabel risico op witwassen of terrorismefinanciering kan worden afgeleid. Ook in gevallen van een strafrechtelijke verdenking dient ING aannemelijk te maken dat er op grond van de specifieke omstandigheden van het geval sprake is van een onaanvaardbaar risico op witwassen. De onschuldpresumptie werkt ook door in civiele procedures. Uit de zorgplicht die op ING rust, vloeit voort dat zij een zorgvuldige afweging van de wederzijdse belangen moet maken. Daarbij dient meegewogen te worden het grote belang van bedrijven om een betaalrekening te hebben. [eisers] . meent daarom dat de opzegging naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, zodat haar primaire vordering toewijsbaar is. Haar standpunt zal nader bij de bespreking van de verschillende opzeggronden aan de orde komen.
ING heeft zich op het standpunt gesteld dat zij op grond van artikel 35 van de Algemene bankvoorwaarden de vrijheid heeft de bankrelatie te beëindigen en dat zij op grond van artikel 5 lid 3 Wwft verplicht is de bankrelaties met een cliënt te beëindigen, als er een onaanvaardbaar risico op witwassen en terrorismefinanciering bestaat. Dat is alleen anders als de opzegging naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn in de zin van artikel 6:248 lid 2 Burgerlijk Wetboek (BW), maar daarvan kan geen sprake zijn als zij op grond van de Wwft verplicht is de relatie te beëindigen. Daarbij stelt ING dat later gebleken feiten en omstandigheden bij de beoordeling kunnen worden betrokken. Volgens ING heeft [eisers] . stelselmatig geweigerd haar voldoende informatie te verschaffen, zodat bij ING geen vertrouwen in [eisers] . meer bestaat. Omdat zij niet voldoende geïnformeerd was, kon zij het risico op witwassen of terrorismefinanciering niet beoordelen, en dan heeft zij geen keus; in die situatie is ING verplicht de bankrelatie te beëindigen. Haar standpunt inzake de verschillende opzeggronden zoals genoemd in de opzeggingsbrief zal hierna afzonderlijk worden besproken, evenals de aanvullend gestelde gronden voor beëindiging van de bankrelatie.