Rechtbank Amsterdam, 15-11-2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:7180, C/13/727457 / HA ZA 23-5
Rechtbank Amsterdam, 15-11-2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:7180, C/13/727457 / HA ZA 23-5
Gegevens
- Instantie
- Rechtbank Amsterdam
- Datum uitspraak
- 15 november 2023
- Datum publicatie
- 15 november 2023
- ECLI
- ECLI:NL:RBAMS:2023:7180
- Zaaknummer
- C/13/727457 / HA ZA 23-5
Inhoudsindicatie
De podcast “De Deventer Mediazaak” en de film “De Veroordeling” zijn niet onrechtmatig jegens eiser. De rechtbank weegt tegen elkaar af de vrijheid van meningsuiting enerzijds en het recht ter bescherming van eer of goede naam anderzijds. Door in de media vergaande beschuldigingen aan het adres van de klusjesman te uiten heeft eiser te accepteren dat hij daarop en op de gevolgen daarvan publiekelijk wordt aangesproken. In de podcast en de film wordt geen beeld van eiser gegeven waarvan de makers moesten weten dat dit in strijd was met de waarheid. Daarbij komt dat voor de makers van de film een zekere artistieke vrijheid geldt.
Uitspraak
vonnis
Afdeling privaatrecht
zaaknummer / rolnummer: C/13/727457 / HA ZA 23-5
Vonnis van 15 november 2023
in de zaak van
[eiser] ,
wonende te [woonplaats] ,
eiser,
advocaat mr. A. Kijl te Amsterdam,
tegen
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
BIND FILM B.V.,
2. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
BIND & WILLINK B.V.,
beide gevestigd te [vestigingsplaats] ,
3. [gedaagde 3],
wonende te [woonplaats] ,
gedaagden,
advocaat mr. S.F. Dikhoff te Amsterdam,
4. de vereniging
OMROEPVERENIGING VPRO,
5. de stichting
STICHTING HUMANISTISCHE OMROEP,
beide gevestigd te Hilversum,
gedaagden,
advocaat mr. L. Broers te Amsterdam.
Eiser zal [eiser] worden genoemd, gedaagde sub 2 BIND , gedaagde sub 3 [gedaagde 3] en gedaagde sub 4 VPRO en gedaagde sub 5 Human.
1 De procedure
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- -
-
de dagvaarding tevens verzoek voorlopige voorziening ex art. 223 Rv van 8 december 2022, met producties,
- -
-
de incidentele antwoorden met producties zijdens BIND en [gedaagde 3] en zijdens VPRO en Human,
- -
-
het vonnis in incident van 15 maart 2023,
- -
-
de conclusie van antwoord in hoofdzaak namens BIND FILM B.V., BIND & WILLINK B.V. en mevrouw [gedaagde 3] , tevens akte overlegging producties,
- -
-
de conclusie van antwoord in hoofdzaak namens VPRO en Human, met producties,
- -
-
het tussenvonnis van 14 juni 2023 waarbij een mondelinge behandeling is gelast,
- -
-
het proces-verbaal van mondelinge behandeling van 4 oktober 2023 en de daarin opgenomen proceshandelingen en processtukken,
- -
-
de brief van 27 oktober 2023 zijdens BIND en [gedaagde 3] met aanvullingen op het proces-verbaal.
Ter zitting heeft [eiser] zijn vorderingen op gedaagde Bind Film B.V. ingetrokken. Verder heeft [eiser] ter zitting na zijn repliek een akte houdende eiswijziging ingediend.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2 De feiten
In september 1999 heeft een moord plaatsgevonden die bekend is geworden als de “Deventer moordzaak”. Op 9 maart 2000 heeft de rechtbank Zwolle [naam verdachte] van deze moord vrijgesproken. Op 22 december 2000 heeft het gerechtshof Arnhem hem voor deze moord veroordeeld tot een gevangenisstraf van 12 jaar. De Hoge Raad heeft het tegen deze veroordeling ingestelde cassatieberoep in 2001 verworpen. In 2003 heeft de Hoge Raad een herzieningsaanvraag gegrond verklaard en de zaak verwezen naar het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Dit hof heeft bij arrest van 9 februari 2004 het arrest van het hof Arnhem – onder verbetering van gronden – gehandhaafd. De Hoge Raad heeft het hiertegen door [naam verdachte] . opnieuw ingestelde cassatieberoep verworpen.
[eiser] is onder meer onderzoeksjournalist althans publicist. Hij heeft eigen onderzoek gedaan naar de moord en kwam tot de conclusie dat deze moet zijn gepleegd door een ander dan [naam verdachte] . (‘de boekhouder’), namelijk de met naam en toenaam genoemde ‘klusjesman’. Hierover heeft hij publiekelijk uitlatingen gedaan die ertoe hebben geleid dat hij strafrechtelijk is veroordeeld wegens smaad, welke veroordeling in hoger beroep en cassatie is gehandhaafd (Hoge Raad 14 juni 2011, ECLI:NL:HR:2011:BP0287). Ook is [eiser] civielrechtelijk veroordeeld wegens onrechtmatige daad, welke veroordeling ook in hoger beroep en cassatie is gehandhaafd (Hoge Raad 1 oktober 2010, ECLI:NL:HR:2010:BN5662).
BIND is producent van films. [gedaagde 3] is documentaire regisseur. De VPRO en Human zijn publieke omroepen die gezamenlijk het onderzoekplatform Argos hebben opgezet.
Op 20 januari 2006 heeft [eiser] op zijn toenmalige website een brief gepubliceerd waarin hij vermeldt:
“(...) aan [naam 1] over. Die belandde op straat en moet leven van een uitkering. Volgens een getuige ging het daarna snel bergafwaarts met [naam 1] . Hij werkte een tijdje in een bordeel, drink veel, gebruikte drugs. (...) [naam 1] was dol op wapens. (...) Bij het slapen had hij een mes onder zijn kussen en ook droeg hij altijd een mes in zijn laars.
(...)”
BIND en [gedaagde 3] hebben pagina’s van de website van [eiser] in het geding gebracht.
Een van die pagina’s heeft als titel “Oorzaak van het bloedvlekje”. Op die pagina wordt vermeld:
“(...) Burgers hebben zich proefondervindelijk gericht op de wijze waarop vlekje #10 tot stand moet zijn gekomen. (...)”.
Verder is op een andere pagina, getiteld “Enge man”, melding gemaakt van een getuige die iemand heeft zien lopen in de buurt van de woning van de weduwe. Op die pagina staat vermeld:
“(...) Hieronder de kaart van Deventer met daarop het huis van de weduwe (groene vlag) en het woonhuis van [naam 2] en [naam 1] (rode vlag). (...)
Getuige [getuige] , die (...) om 21:40 uur de ‘enge man’ heeft gezien, geeft in zijn contact met de recherche (...) aan dat hij deze man opmerkte in de Kerkstraat (...) Hij liep in de richting van de spoorbaan en sloeg toen rechtsaf. Hieronder is de plek te zien (met rode vlag) waar de getuige de ‘enge man’ zag. In het blauw ingetekend is het eerste deel van de route van het huis van de weduwe naar het huis van [vriendin klusjesman, rb]. (...)”
Op de webpagina worden verschillende stratenkaarten getoond met daarop markeringen bij de woning van de weduwe, de plek waar de getuige de ‘enge man’ heeft gezien, de route daartussen en de woning van [naam 2] en [naam 1] .
In 2009 verscheen een boek met de titel “De Deventer Moordzaak – het complot ontrafeld” (hierna het boek) van de journalist [naam journalist] . Het boek gaat over de nasleep van de moord in de media. Op de achterflap van het boek is vermeld (opmaak van de tekst overgenomen van de achterflap):
“(...) De Deventer moordzaak is misschien wel de meest besproken Nederlandse moordzaak ooit. Als de gefortuneerde weduwe (...) dood gevonden wordt in haar huis wordt haar ‘boekhouder’ (...), de executeur-testamentair van de weduwe, al snel als dader aangewezen. Hij krijgt 12 jaar cel. Toch is het de rechters die hem uiteindelijk veroordeelden niet gelukt om zijn motief aan te tonen, waarmee speculaties over zijn onschuld zijn blijven bestaan. Opiniepeiler [eiser] is ervan overtuigd dat [naam verdachte] ., die altijd ontkend heeft, onschuldig is en dat ‘de klusjesman’ (...) de echte moordenaar is.
In De Deventer moordzaak toont onderzoeksjournalist [naam journalist] op vakkundige wijze aan waar alle verhalen over ‘de boekhouder’ en ‘de klusjesman’ vandaan komen. Aan de hand van het complete dossier en nooit eerder gepubliceerde documenten ontrafelt hij de complottheorieën en geeft hij antwoord op alle belangrijke vragen. Tevens analyseert hij op minutieuze wijze hoe [eiser] met een uitgekiende mediacampagne de feiten in deze zaak naar de achtergrond wist te dringen, wat tot misleidende beeldvorming heeft geleid. De Deventer moordzaak beidt een ontluisterende inkijk op de gebeurtenissen achter de schermen bij zowel politie, justitie, als de journalistiek.”
In 2020 is een heruitgave van het boek uitgebracht.
Over de nasleep in de media van de moord is een podcast gemaakt getiteld “De Deventer Mediazaak” (hierna de Podcast) waarvan de eerste aflevering op 12 maart 2021 is uitgebracht. De laatste aflevering is op 2 april 2021 openbaar gemaakt.
De Podcast wordt op de website van NPO Radio als volgt omschreven:
“Hoe en waardoor wordt iemand slachtoffer van nepnieuws?
De Deventer Mediazaak is een zesdelige podcastserie over hoe de Deventer moordzaak ontaardt in een mediazaak. Van verslaggeving en waarheidsvinding via infotainment naar een hetze. Feit en fictie gaan een eigen leven leiden en er vallen meer slachtoffers dan alleen de vermoorde weduwe.
Journalisten, redacteuren van talkshows, opiniemakers, BN’ers en andere betrokkenen vertellen hoe ze onderdeel werden van deze mediadynamiek.
Podcastmaker (...) borduurt daarmee voort op het boek De Deventer Moordzaak; het complot ontrafeld van journalist (...). In de podcast is een belangrijke rol weggelegd voor [de ‘klusjesman’, rb], die door de media verdacht werd gemaakt en bestempeld als ‘de klusjesman’. Hij vertelt hoe de affaire zijn leven tot op de dag van vandaag bepaalt.”
BIND is in coproductie met Argos van VPRO/Human de producent van de Podcast en [gedaagde 3] is verantwoordelijk voor de regie en het scenario.
[gedaagde 3] heeft ter voorbereiding van de Podcast [eiser] gevraagd om een interview en nadere informatie.
[eiser] heeft daarmee ingestemd onder de voorwaarde
“(...)
Pas nadat ik gehoord heb hoe de eindmontage is van mijn bijdrage [aan de Podcast, rb] zal ik toestemming geven om het al dan niet te gebruiken. Met name is er cruciale informatie die er zeker in meegenomen moet worden en als dat niet gebeurt komt mijn insteek en informatie in de lucht te hangen.
(...)”
Vervolgens heeft [eiser] een presentatie over de Deventer Moordzaak aan [gedaagde 3] gegeven die hij eerder ook heeft gegeven op de politieacademie bij de cursus recherche.
Voordat de Podcast is gepubliceerd heeft [gedaagde 3] aan [eiser] ge-e-maild:
“(...)
Ik maak voor de podcast graag gebruik van een aantal onderwerpen die ter sprake zijn gekomen. Dat betreft de volgende onderwerpen, verspreid over de afleveringen (ik volg in de podcast de chronologie en tijdlijn gedurende 20 jaar):
- hoe ben je met de zaak in aanraking gekomen (Intermediair, rapport Commissie Posthumus, steungroep rondom [naam verdachte] . [afgekort door rb], DWDD, etc)
- waardoor raakte je gealarmeerd in casu de Deventer Moordzaak (Schiedammer Parkmoord, structurele fouten, overeenkomsten met DMZ)
- eigen onderzoek over de zaak met behulp van derden, bevindingen uit dit onderzoek, alsmede jouw conclusies wat betreft het gedane recherchewerk de eerste periode na de moord
- inzet internet en blogs, vorming steungroep [naam verdachte] ., getuigen melden zich
- uitnodiging OM en [naam 3] met verzoek om toelichting, start oriënterende onderzoek, uitmondend in herziening van de DMZ
- interesse van de media, je visie op de zaak
- gesjoemel met bewijsmateriaal, zoals het mes en de blouse, en ontlastende verklaringen (...)
- het daderprofiel van de moordenaar, dat niet past bij de persoon (...)
- de blinde vlek die de feiten niet kennen zoals jij die kent, je visie op de interpretatie van bijv. [naam journalist]
- instelling cold case team, afwachten resultaten, kritisch blijven volgen
Ik hoor graag van je of je hiermee akkoord bent.
(...)”
Daarop heeft [eiser] geantwoord:
“(...)
Lijkt me prima
(...)”
Daarna heeft [eiser] niet meer gereageerd op verdere e-mails van [gedaagde 3] .
Het boek is verfilmd als “De Veroordeling” (hierna de Film). De Film is geproduceerd door BIND en in september 2021 uitgebracht. De Film bevat de volgende voor- en aftiteling:
Voortitel:
“De gebeurtenissen in deze film zijn gebaseerd op feiten, afkomstig van onderzoeksjournalistiek, justitiële bronnen en ervaringen van betrokkenen”
Aftitel:
“Alle gebeurtenissen in deze Film zijn gebaseerd op feiten. De Film is een gedramatiseerde interpretatie van deze gebeurtenissen.”
In 2013 is de advocaat-generaal (A-G) bij de Hoge Raad een nader onderzoek gestart naar het strafproces van [naam verdachte] . In het kader van dit onderzoek heeft de A-G in 2019 opdracht gegeven aan het Cold Cases Team Politie Amsterdam tot nader forensisch review van het bewijs in de Deventer Moordzaak. In 2022 is het rapport van de Cold Case Team verschenen (verder ook het CCT-rapport). Dit rapport is de basis geweest voor een nieuw verzoek van [naam verdachte] . tot herziening van zijn veroordeling. De advocaat-generaal bij de Hoge Raad heeft in augustus 2023 geconcludeerd dat het CCT-rapport geen nova (nieuwe feiten) bevat en dus geen aanleiding geeft om het herzieningsverzoek toe te wijzen.
De Podcast is te beluisteren via de website van NPO Radio 1. De Film is nog te zien op streamingdiensten en ook te koop op DVD.
3 Het geschil
[eiser] vordert – samengevat – verklaring voor recht dat [gedaagde 3] , VPRO en Human onrechtmatig jegens hem hebben gehandeld met de openbaarmaking van de Podcast, dat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn voor zijn daardoor geleden en te lijden materiële en immateriële schade, op te maken bij staat, en verder op straffe van een dwangsom hen te gebieden de Podcast te verwijderen en een rectificatie te publiceren.
Daarnaast vordert [eiser] een verklaring voor recht dat BIND onrechtmatig jegens hem heeft gehandeld met de openbaarmaking van de Film, dat zij aansprakelijk is voor zijn daardoor geleden en te lijden materiële en immateriële schade, op te maken bij staat, en verder op straffe van een dwangsom haar te gebieden de Film te verwijderen en een rectificatie te publiceren. Een en ander met veroordeling van BIND , [gedaagde 3] , VPRO en Human in de proces- en nakosten, te vermeerderen met rente.
Bij eiswijziging heeft [eiser] de gevorderde verklaringen voor recht met betrekking tot de schade subsidiair aangevuld met de vordering dat in deze procedure in goede justitie zijn schade wordt vastgesteld. Over het verwijderen van de Film heeft [eiser] aanvullend gevorderd de exploitatie van de Film te staken en gestaakt te houden en de Film te (doen) verwijderen bij de licentienemers, waaronder zendgemachtigden en aanbieders van streamingdiensten.
[eiser] stelt daartoe – kort gezegd – dat de Podcast en de Film een beeld van hem schetsen dat hij in de nasleep van de Deventer Moordzaak zich als een schurk (“schoft” of “schofterig”) heeft gedragen. In de Podcast en in de Film wordt uitgegaan van de onjuistheid van de conclusie die [eiser] heeft getrokken na zijn onderzoek van het strafrechtelijk onderzoek in de Deventer Moordzaak en het strafrechtelijke bewijs tegen [naam verdachte] . De conclusies van [eiser] over dat strafrechtelijk onderzoek en bewijs worden echter bevestigd in het CCT-rapport. Verder komen in de Podcast en in de Film allerlei feiten en bewijzen tegen de klusjesman in het geheel niet aan de orde. Door dit alles wordt een onjuist beeld gegeven van de rol die [eiser] heeft gespeeld in de media rond de Deventer Moordzaak. Dit is onrechtmatig jegens hem.
Verder wordt in de Film zonder zijn toestemming gebruik gemaakt van zijn portret door optredens van [eiser] in de media te tonen. Daardoor heeft [eiser] de hoofdrol in de Film gekregen zonder dat hij heeft meegewerkt aan die Film.
Tot slot heeft [eiser] niet de definitieve versie van de Podcast kunnen beluisteren voor publicatie, wat wel was toegezegd door [gedaagde 3] . Er is dus geen wederhoor toegepast. Dit alles maakt de Podcast en de Film onrechtmatig jegens hem, aldus steeds [eiser] .
BIND en [gedaagde 3] voeren verweer.
VPRO en Human voeren verweer.
Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.