Rechtbank Den Haag, 17-06-2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:17147, C/09/609811 / KG ZA 21-315

Driestroom vordert – zakelijk weergegeven – MGR en de Gemeenten te gebieden:

een en ander met inachtneming van dit vonnis, althans een voorlopige voorziening te treffen die de voorzieningenrechter passend acht en recht doet aan de belangen van Driestoom, alles met veroordeling van MGR en de Gemeenten in de kosten van dit geding.

Daartoe voert Driestroom – samengevat – aan dat de eisen die worden gesteld aan het product Gezinshuizen disproportioneel zijn en dat er in de aanbesteding geen reëel tarief wordt geboden.

Driestroom stelt allereerst dat de productbeschrijving erin voorziet dat een afzonderlijke medewerker de rol van ‘gezinshuiswerker’ moet vervullen. Daarmee wijken MGR en de Gemeenten af van de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen en van de huidige praktijk. Die landelijke Kwaliteitscriteria zijn op de aanbestedingsprocedure van toepassing verklaard en hebben bovendien te gelden als paritaire voorwaarden. Deze moeten daarom integraal worden toegepast en afwijking van deze voorwaarden moet worden gemotiveerd. MGR en de Gemeenten hebben nagelaten te onderbouwen waarom zij op dit punt afwijken van de bestaande praktijk en de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen. Er zijn geen objectieve redenen om de functieverdeling op deze manier vorm te geven en het geboden tarief voorziet ook niet in een vergoeding van de kosten die zorgaanbieders moeten maken voor deze specifieke functieverdeling. Ook ten aanzien van het maximaal te plaatsen aantal kinderen wordt afgeweken van de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen door uit te gaan van maximaal vier kinderen per gezinshuis, of, als uitzondering en na voorafgaande toestemming, maximaal zes. Die maximering is disproportioneel en ook op dit punt wordt zonder goede reden afgeweken van de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen. Op basis van de huidige contracten geldt bovendien geen maximering van het aantal kinderen. In de aanbestedingsstukken wordt niet gesproken over een overgangsconstructie voor aanbieders die geen contract krijgen. In de meeste gezinshuizen van Driestroom wonen gemiddeld vijf cliënten – hetgeen geheel in lijn is met de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen. Gelet hierop kan Driestroom niet voldoen aan de eisen van MGR en de Gemeenten in deze aanbesteding zonder cliënten te herplaatsen. Daarbij geldt volgens Driestroom dat er een groot tekort is aan gezinshuizen, waardoor de continuering van de zorg voor deze cliënten ernstig in gevaar komt. Niet alleen Driestroom, maar ook haar cliënten worden om deze reden volgens Driestroom ernstig en disproportioneel in hun belangen geschaad.

Ten aanzien van de tarieven die in de aanbesteding worden gehanteerd stelt Driestroom dat het kostprijsonderzoek van HHM niet voldoet. Dit onderzoek is uitgevoerd voor verschillende segmenten in de Jeugdzorg die MGR en de Gemeenten momenteel willen aanbesteden. De producten binnen deze segmenten en de kosten die zorgaanbieders daarvoor maken verschillen sterk van elkaar. Desondanks maakt HHM in haar onderzoek voor sommige parameters onderscheid op segmentniveau en slechts in hele beperkte mate maakt zij onderscheid op productniveau. De post overhead is bijvoorbeeld voor alle segmenten en producten gelijk. Het is onduidelijk of rekening gehouden is met zorgaanbieders die werken op basis van een franchiseconstructie en die gezinshuizen leveren. MGR en de Gemeenten zijn verplicht om te komen met een reëel tarief voor het product dat zij uitvragen. In een gezinshuis zijn jeugdigen 24/7 aanwezig en krijgen zij zorg. Er wordt veel flexibiliteit van de gezinshuisouder verwacht en de inrichting van de panden moet aan bepaalde kwaliteitsvoorwaarden voldoen. In tegenstelling tot pleeggezinnen zijn gezinshuizen een soort mini-zorg-bedrijfspand. Met dat alles is in het kostprijsonderzoek geen rekening gehouden, er is niet voldaan aan de onderzoeksplicht en aan de plicht om een reële kostprijs vast te stellen voor het product dat wordt uitgevraagd, aldus Driestroom.

Ten aanzien van de tarieven geldt volgens Driestroom verder dat er ten onrechte geen rekening is gehouden met de SROI- en de MVI-verplichtingen die als minimumeisen worden gehanteerd.

Driestroom voert verder aan dat in de aanbesteding wordt gevraagd om gezinshuizen te leveren via een franchiseconstructie of via loondienst. Het gehanteerde tarief is echter alleen gebaseerd op de loondienstconstructie. Alleen al het gegeven dat in de tariefberekening geen rekening is gehouden met de franchiseconstructie maakt dat onvoldoende zorgvuldig onderzoek is gedaan naar de regionale omstandigheden en organisatie-specifieke aspecten van de zorgaanbieders en dat de tarieven dus niet reëel zijn.

Tot slot is het aangeboden tarief volgens Driestroom niet reëel omdat er uitgegaan wordt van de inzet van één gezinshuisouder voor 0,25 fte per kind. Bij dit tarief is geen rekening gehouden met de hoeveelheid uren die gezinshuisouders gemiddeld werken, waarbij die hoeveelheid uren ook afhankelijk is van de indicatie van de geplaatste kinderen (licht, midden of zwaar). Het aantal uren waar het tarief op is gebaseerd zit nog onder het aantal uren inzet van een gezinshuisouder voor cliënten met een lichte indicatie. Daarbij wordt gesteld dat 0,25 fte voldoet, omdat dit aansluit op de cao Jeugdzorg. MGR en de Gemeenten gaan er aan voorbij dat niet alleen de cao Jeugdzorg, maar ook de cao voor Gehandicaptenzorg op het product gezinshuizen van toepassing is. Het enkele gegeven dat in de cao Jeugdzorg wordt aangegeven dat met 0,25 fte kan worden volstaan, is daarom onvoldoende onderbouwing voor de gemaakte keuzes. Ook gaan MGR en de Gemeenten ten onrechte ervan uit dat zij maar één gezinshuisouder hoeven te betalen, terwijl in de aanbesteding wordt gevraagd om twee gezinshuisouders. De andere gezinshuisouder die vereist wordt, zou ook ander betaald werk kunnen verrichten volgens MGR en de Gemeenten, maar die redenering valt niet te rijmen met het gegeven dat ook die gezinshuisouder wel een bepaalde verantwoordelijkheid naar de kinderen behoudt en aan bepaalde kwaliteitseisen moet voldoen. Het gegeven dat één gezinshuisouder elders kan werken, sluit niet aan op de uitvoeringswerkelijkheid en de regionale aspecten en laat onverlet dat ook die gezinshuisouder betaald moet krijgen voor de werkzaamheden die hij binnen een gezinshuis verricht, aldus nog steeds Driestroom

MGR en de Gemeenten voeren verweer, dat hierna, voor zover nodig, zal worden besproken.