Rechtbank Midden-Nederland, 28-11-2017, ECLI:NL:RBMNE:2017:5922, 16/705487-17 (P)

De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat het Openbaar Ministerie niet ontvankelijk is in haar vervolging. De inzet van de Stelselmatige Informatie-Inwinster (hierna: SI) voldoet volgens de verdediging niet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit en bovendien is door de SI inbreuk gemaakt op de verklaringsvrijheid van de verdachte. Het Openbaar Ministerie heeft het onderzoeksbelang laten prevaleren ten koste van de belangen van de verdachte en heeft reeds vóór haar aanhouding besloten tot de inzet van dit – verstrekkende – middel. Er is gebruik gemaakt van de toegenomen kwetsbaarheid van de verdachte door haar voor, tussen en na haar politieverhoren te confronteren met de SI. Omdat de verdachte de SI niet kon ontlopen nu zij samen op de luchtplaats waren opgesloten, kan niet gezegd worden dat de verdachte keuzevrijheid had om al dan niet te verklaren. Zij kwam te verkeren in een verhoorsituatie waarbij de waarborgen van een formeel verhoor ontbraken waardoor sprake is van strijd met artikel 29 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Bovendien had het Openbaar Ministerie af moeten zien van de inzet van de SI nu de verdachte een kwetsbare verdachte betreft en zij reeds bij haar inverzekeringstelling kenbaar had gemaakt dat zij zich wenste te beroepen op haar zwijgrecht. Gelet op het voorgaande is de verdediging van mening dat gehandeld is in strijd met artikel 6 van het EVRM hetgeen een onherstelbaar vormverzuim in de zin van artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering (Sv) oplevert.

De officier van justitie heeft zich op het standpunt gesteld dat de inzet van de SI rechtmatig is geweest. In de Nederlandse jurisprudentie is uitgemaakt dat de inzet van een SI moet worden getoetst aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. In deze zaak rechtvaardigen de aard van de verdenking – brandstichting waarbij een elfjarig meisje om het leven is gekomen – en het gevaar voor recidive de inzet van dit middel. Bovendien is voldaan aan de eis van subsidiariteit. Het onderzoek naar de brandstichting in de woning gaf weinig aanknopingspunten. Er was nauwelijks forensisch bewijs dat richting kon geven aan het onderzoek. Het middel is om een aantal redenen in een vroeg stadium ingezet. Er was een reële mogelijkheid dat de verdachte zich bij de politie op haar zwijgrecht zou beroepen, waarna de inzet van een SI niets meer op zou leveren. Bovendien leefde de verdachte een zeer geïsoleerd bestaan en haar contacten bestonden vooral uit gesprekken met geheimhouders. Het inzetten van een SI buiten haar gevangenschap zou om die reden al niet slagen. Ook was bekend dat er bij de verdachte sprake was van een psychiatrische stoornis. Om die reden werd zij op het politiebureau dagelijks bezocht door een psychiater en was er goed zicht op haar gesteldheid. Als de SI in een later stadium zou zijn ingezet, dan had men de omstandigheden waaronder de verdachte een verklaring had afgelegd niet kunnen toetsen en was de bewijswaarde van een eventuele bekentenis geringer.

Uit de dagelijkse consultatie van de verdachte door de psychiater, bleek dat verdachte detentiegeschikt was en dat er geen aanwijzingen waren voor een psychose. Zij was in staat te kiezen of ze wilde praten of wilde zwijgen en juist vanwege de heimelijkheid van de informant hoefde zij niet op haar zwijgrecht te worden gewezen. Uit de gesprekken die de verdachte vervolgens met de SI voerde, bleek dat zij zich bewust was van die keuzemogelijkheid en dat de verklaring over de wijze van brandstichten in de woning spontaan door haar is afgelegd. Er is geen sprake geweest van sturing of (ongeoorloofde) druk en de verklaring van de verdachte is niet afgelegd in strijd met haar verklaringsvrijheid.

Gelet op bovenstaande is de officier van justitie van oordeel dat er geen vormen zijn verzuimd en dat het Openbaar Ministerie ontvankelijk is in de vervolging van de verdachte.

Het oordeel van de rechtbank

De rechtbank stelt voorop dat niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Ministerie in de

vervolging, als een in artikel 359a Sv voorzien rechtsgevolg, in aanmerking komt indien sprake is van een vormverzuim dat daarin bestaat dat met de opsporing of vervolging belaste

ambtenaren ernstig inbreuk hebben gemaakt op beginselen van een behoorlijke procesorde

waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan

diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan. Met inachtneming van die maatstaf, overweegt de rechtbank ten aanzien van het door de raadsman aangevoerde verweer als volgt.

De inzet van een bijzondere opsporingsbevoegdheid ten behoeve van het stelselmatig inwinnen van informatie door een politieambtenaar op grond van het bepaalde in artikel 126j Sv, impliceert dat sprake is van het maken van inbreuken op de persoonlijke levenssfeer van een verdachte. Inherent aan deze inzet is dat vragen worden gesteld door de niet als

opsporingsambtenaar kenbare informant aan een verdachte in een situatie die niet voldoet aan de vereisten die artikel 29 Sv aan een verhoorsituatie stelt. De Hoge Raad¹ heeft geoordeeld dat het stelselmatig inwinnen van informatie waarbij een opsporingsambtenaar onder een andere identiteit in de omgeving van de (al dan niet in voorlopige hechtenis bevindende) verdachte verkeert en met de verdachte in contact komt, niet in strijd is met het EVRM, zolang de inzet voldoet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Vervolgens moet de rechter beoordelen of niet in strijd met de verklaringsvrijheid van de verdachte is gehandeld. Bezien in dat kader overweegt de rechtbank het volgende.

Het middel is ingezet in het kader van een brandstichting in een woning ten gevolge waarvan een jong meisje om het leven is gekomen. De inzet van de SI was erop gericht informatie in te winnen omtrent de betrokkenheid van de verdachte bij het feit en het achterhalen van de daadwerkelijke toedracht. Het Openbaar Ministerie is in een vroeg stadium overgegaan tot de inzet van het middel, nu er weinig aanknopingspunten voor verder onderzoek waren en bekend was dat de verdachte een geïsoleerd bestaan leefde en dat haar contacten vooral bestonden uit gesprekken met hulpverleners en geheimhouders. Voorts waren er aanwijzingen dat er bij de verdachte sprake zou zijn van een stoornis van de geestvermogens. In de periode van haar verblijf op het politiecellencomplex werd de verdachte om die reden dagelijks geconsulteerd door een psychiater die geen aanwijzingen heeft gezien voor detentieongeschiktheid of het bestaan van een psychose bij de verdachte.

De rechtbank is van oordeel dat de inzet van de SI onder de gegeven omstandigheden voldoet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. De ernst van de verdenking, de stand van het onderzoek en de persoon van de verdachte maakten het noodzakelijk dat al in een vroeg stadium van het onderzoek naar de betrokkenheid van de verdachte werd overgegaan tot de inzet van een SI. Bovendien werd zodoende gewaarborgd dat de verklaringen van de verdachte tegenover de SI werden afgelegd in een periode waarin de psychiater geen aanwijzingen zag voor het bestaan van een psychose bij de verdachte. De rechtbank is voorts van oordeel dat het Openbaar Ministerie met de wijze waarop zij het middel heeft ingezet voldoende acht heeft geslagen op de kwetsbare persoon van de verdachte.

Met de inzet van de SI is de verdachte weliswaar misleid, maar niet aannemelijk is

geworden dat daarmee de verklaringsvrijheid van de verdachte onder druk is komen te staan,

noch dat sprake is van schending van het ‘nemo tenetur-beginsel’. Uit de processen-verbaal van de SI leidt de rechtbank af dat er tijdens het contact tussen de SI en de verdachte sprake was van het wederzijds stellen van vragen. Daaruit blijkt ook dat de verdachte in staat was te kiezen of zij zou zwijgen of dat zij zou praten en dat zij zich bewust was van deze keuzevrijheid. In die context heeft de verdachte aan de SI bepaalde informatie verschaft. De vragen van de SI aan de verdachte over hoe zij de brandstichting heeft gepleegd waren weliswaar gericht op het verkrijgen van een verklaring, maar niet gezegd kan worden dat deze (belastende) uitlatingen van de verdachte daarmee zijn verkregen in strijd met haar verklaringsvrijheid.

De rechtbank stelt gelet op het voorgaande vast dat de inzet van de SI rechtmatig heeft plaatsgevonden en dat in overeenstemming met het bepaalde in artikel 29 Sv is gehandeld, zodat geen sprake is van een vormverzuim als bedoeld in artikel 359a Sv. De rechtbank verwerpt het verweer van de raadsman. Het Openbaar Ministerie kan worden ontvangen in de strafvervolging van de verdachte.