Hoge Raad, 14-03-2025, ECLI:NL:HR:2025:388, 23/04444

In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.

(i) Apple c.s. maken deel uit van het Apple-concern (hierna ook: Apple). Apple is een wereldwijd opererende onderneming die onder meer computers, telefoons en iOS-apps ontwerpt, produceert en verkoopt.

(ii) RCJ, ASC en CCC (hierna gezamenlijk: de stichtingen) zijn opgericht op respectievelijk 10 mei 2021, 27 oktober 2021 en 10 maart 2022.

(iii) De stichtingen willen ieder als belangenbehartiger opkomen voor gebruikers van softwareapplicaties die werken op een besturingssysteem (operating system) van Apple (iOS-apps of apps) en die deze gebruikers hebben gekocht in de App Store van Apple. RCJ komt daarnaast ook op voor ontwikkelaars (niet zijnde Apple) van verkochte iOS-apps.

(iv) Volgens de stichtingen heeft Apple een dominante positie op de markt voor distributie van iOS-apps, omdat gebruikers en ontwikkelaars van iOS-apps voor iPhone, iPad en iPod Touch zijn aangewezen op de App Store. Volgens de stichtingen heeft Apple misbruik van zijn machtspositie gemaakt, onder meer door een te hoge provisie in rekening te brengen voor aankopen in de App Store. Volgens RCJ heeft Apple daarnaast aan verboden verticale prijsbinding gedaan.

ASC heeft op 1 november 2021 de rechtbank verzocht de in art. 1018d lid 1 Rv genoemde termijn van drie maanden (hierna ook: de driemaandentermijn) te verlengen met drie maanden. Na RCJ, Apple Ierland en Apple Inc. in de gelegenheid te hebben gesteld zich over dit verzoek uit te laten, heeft de rechtbank bij rolbeslissing van 24 november 2021 de driemaandentermijn met drie maanden verlengd, derhalve tot 4 april 2022. ASC heeft volgens de rechtbank, gelet op de door ASC gestelde feiten en omstandigheden en de juridische en feitelijke complexiteit van de materie, voldoende aannemelijk gemaakt dat zij meer dan de in art. 1018d lid 1 Rv bedoelde drie maanden nodig heeft om haar collectieve vordering voldoende voor te bereiden en in te dienen.

ASC heeft op 1 april 2022 haar dagvaarding tegen Apple Inc. en Apple Ierland uitgebracht en deze laten aantekenen in het centraal register bij de “Collectieve vordering tegen Apple”.

De rechtbank¹ heeft CCC niet-ontvankelijk verklaard in haar collectieve vordering. Daartoe heeft de rechtbank, samengevat, als volgt overwogen.

Met de aantekening van de dagvaarding van RCJ in het centraal register is de termijn van drie maanden van art. 1018d lid 1 Rv aangevangen. (rov. 5.16)

CCC heeft collectieve vorderingen ingesteld voor dezelfde gebeurtenis(sen) en over gelijksoortige feiten en rechtsvragen als die waarop de collectieve vorderingen van RCJ betrekking hebben. De verschillen in achterban, in de gedaagde partijen en in een gering

deel van de (grondslagen van de) vorderingen zijn van onvoldoende betekenis. Die verschillen nemen niet weg dat de gestelde gebeurtenis(sen) waarop de collectieve vorderingen van RCJ en CCC betrekking hebben en de daarmee gemoeide feitelijke en rechtsvragen in wezen dezelfde zijn. Dit blijkt ook wel uit het feit dat CCC in haar dagvaarding heeft verwezen naar de door RCJ aanhangig gemaakte zaak en dat CCC haar vorderingen heeft gegrond op dezelfde feiten als door RCJ gesteld. (rov. 5.17)

Een termijnverlenging als bedoeld in art. 1018d lid 2 Rv heeft geen algemene werking, zodat het aan ASC verleende uitstel niet eveneens geldt voor andere belangenorganisaties, zoals CCC. Zodra een belangenorganisatie een dagvaarding op de voet van art. 1018c lid 2 Rv inschrijft in het centraal register, dwingt de driemaandentermijn van art. 1018d lid 1 Rv andere potentiële belangenorganisaties tot actie. Zij dienen in beginsel binnen die termijn te dagvaarden. Als die termijn niet volstaat, kunnen zij op de voet van art. 1018d lid 2 Rv binnen één maand na de inschrijving verzoeken om verlenging. Die verlenging is niet vanzelfsprekend. De rechter beslist op basis van de aangevoerde argumenten van de reeds verschenen partijen (in dit geval de belangenorganisatie die om termijnverlenging verzoekt, de eerste belangenorganisatie en de gedaagden). De rechter heeft daarbij, gelet op het woord “kan” in art. 1018d lid 2 Rv, een discretionaire bevoegdheid. Het gaat dus om een beslissing op verzoek van een specifieke partij tot het al dan niet verlengen van de termijn, die wordt genomen op grond van de dan bekende feiten en omstandigheden. Bij dit wettelijk systeem past niet dat (ook) een ten tijde van de beslissing nog niet in de procedure bekende (en, in dit geval, op dat moment nog niet bestaande) belangenorganisatie zou mogen dagvaarden binnen de ten behoeve van een andere belangenorganisatie op de voet van art. 1018d lid 2 Rv verlengde termijn. Die belangenorganisatie zou daarmee buiten elke rechterlijke toetsing om een termijnverlenging in de schoot geworpen krijgen. Daarmee zou bovendien afbreuk worden gedaan aan de in de WAMCA en de wetsgeschiedenis neergelegde gedachte dat binnen drie maanden na de aantekening in het centraal register bekend is welke andere belangenorganisaties hebben gedagvaard dan wel om een termijnverlenging hebben verzocht en dat na uiterlijk zes maanden bekend is welke van die laatste belangenorganisaties ook daadwerkelijk gedagvaard hebben. Anders dan CCC betoogt, volgt ook uit de wetsgeschiedenis niet dat algemene werking van een termijnverlenging is beoogd. (rov. 5.18-5.21)

Nu CCC haar dagvaarding niet binnen de wettelijke termijn van art. 1018d lid 1 Rv heeft uitgebracht en ook niet op de voet van art. 1018d lid 2 Rv om verlenging van die termijn heeft verzocht, kan zij niet worden ontvangen in deze procedure. (rov. 5.22 en 5.24)

De rechtbank heeft CCC veroordeeld in de proceskosten van RCJ, ASC en Apple c.s. (rov. 9.1)