Parket bij de Hoge Raad, 24-05-2019, ECLI:NL:PHR:2019:556, 18/03265

Het onderdeel is gericht tegen het oordeel in rov. 4.2.4 dat, nu de woning aan [a-straat 1] voor de helft in eigendom aan de vrouw toebehoort, zij voor de helft draagplichtig is voor de met de leningen aan [betrokkene 1] en de ouders van de man gefinancierde uitgaven voor de woning en daarmee ook voor de leningen evenals de daaraan verbonden rentelasten. Geklaagd wordt allereerst dat het hof met dit oordeel buiten de grenzen van de rechtsstrijd van partijen is getreden. In punt 1 van de toelichting stelt het onderdeel dat het hof de grenzen van de rechtsstrijd heeft overschreden indien het heeft geoordeeld dat de aard van de onderhavige gemeenschap met betrekking tot de woning aan [a-straat 1] meebrengt dat deze gemeenschap ook de schulden omvat aangegaan ter financiering (en tot onderhoud) van de woning.⁹ Ter toelichting op de klacht geeft het onderdeel in de punten 2 tot en met 6 van de toelichting als volgt het partijdebat weer:

- de man heeft in zijn appelschrift (onder 15 en 16) gesteld (i) dat de woning een eenvoudige gemeenschap betreft en dat de vrouw op grond van art. 3:172 BW deze schulden mede dient te dragen voor zover die schulden toezien op haar aandeel in de eigendom van de woning, en (ii) dat het in strijd met de redelijkheid en billijkheid is als de vrouw wel als 50% eigenaar meeprofiteert van de verkoopopbrengst maar niet voor de helft hoeft mee te betalen aan de daarvoor gemaakte kosten;

- de vrouw heeft in haar verweerschrift tevens inhoudende incidenteel appel (onder 8) aangevoerd (i) dat de stelling van de man dat de schulden bij zijn ouders en [betrokkene 1] vallen binnen de eenvoudige gemeenschap van woning niet juist is omdat geen gemeenschap van deze schulden bestaat en de schulden uitsluitend op naam van de man staan, (ii) dat er derhalve geen sprake is van pluraliteit van schuldenaren en hoofdelijke verbondenheid, en (iii) dat zij niet draagplichtig kan zijn voor schulden die zij niet is aangegaan, nu partijen zijn gehuwd buiten elke gemeenschap van goederen;

- de man heeft hierop in zijn verweerschrift in incidenteel appel (onder 10) alsmede tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep benadrukt dat hij niet stelt dat de schulden tot de eenvoudige gemeenschap behoren, doch wel dat de vrouw tot 50% gerechtigd is in de eigendom van de eenvoudige gemeenschap en dat zij om die reden in diezelfde verhouding dient bij te dragen in de financieringsschuld van de woning.

Het onderdeel klaagt in punt 8 van de toelichting dat, omdat de man onmiskenbaar niet de door het hof gehanteerde maatstaf aan zijn vorderingsrecht ten grondslag heeft gelegd, het hof die grondslag niet als basis mocht nemen voor zijn beslissing.

De klacht mist feitelijke grondslag in de bestreden beschikking. Het onderdeel stelt onder verwijzing naar de stellingen dat de man in hoger beroep heeft gesteld dat de vrouw voor de helft gerechtigd is in de eigendom van de eenvoudige gemeenschap (de woning aan [a-straat 1] ) en dat zij om die reden ook voor de helft dient bij te dragen in de financieringsschuld van de woning. Het hof heeft dit standpunt gevolgd. Niet kan worden gezegd dat het hof daarmee buiten de grenzen van de rechtsstrijd is getreden.

Het onderdeel komt in de punten 8 t/m 13 inhoudelijk op tegen het bestreden oordeel. Het onderdeel klaagt dat het oordeel onjuist is indien het hof “heeft gemeend” dat art. 3:172 BW toewijzing van het onderhavige verzoek mogelijk maakt. Het onderdeel stelt ter toelichting dat uit HR 11 oktober 1991, ECLI:NL:HR:1991:ZC0365, NJ 1992/600 m.nt. W.M. Kleijn blijkt dat aanwending van uit leningen verkregen geldmiddelen ter financiering van de aankoop respectievelijk verbouwing van een gemeenschappelijke onroerende zaak, niet meebrengt dat het aangaan van de leningen kan gelden als een ten behoeve van (onderhoud en instandhouding van) het gemeenschappelijke pand verrichte handeling.¹⁰ Het onderdeel klaagt verder dat het bestreden oordeel onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd is, omdat het hof niet is ingegaan op de - door het hof zelf in rov. 4.2.3 weergegeven - stellingen van de advocaat van de vrouw¹¹ dat de vrouw de schulden van de man bij zijn ouders en [betrokkene 1] bewust niet heeft medeondertekend, omdat zij geen schulden meer wilde aangaan, dat zij zich zorgen maakte over de uitgaven van partijen en dat zij er pas later achter kwam dat de man de bewuste schulden toch was aangegaan. Het onderdeel stipt in dat verband aan dat de man heeft onderkend dat de vrouw “de desbetreffende overeenkomst” niet mee heeft willen ondertekenen.¹² Het onderdeel stelt dat het hof deze stellingen had moeten bespreken, nu in het licht daarvan niet, althans niet zonder deugdelijke motivering, die ontbreekt, valt te begrijpen waarom de vrouw met betrekking tot de leningen draagplichtig zou zijn.

Bij de beoordeling van deze klachten stel ik voorop dat de voormalig echtelijke woning aan [a-straat 1] gezamenlijk eigendom is (was) van partijen. Zie rov. 2.4, in cassatie niet bestreden. De rechtbank heeft eerder in haar vonnis van 24 augustus 2016 overwogen dat deze woning (en de daartoe behorende inboedel) een eenvoudige gemeenschap betreft die voor verdeling in aanmerking komt (rov. 2.8.2). Art. 3:172 BW bepaalt, voor zover van belang, dat de deelgenoten in evenredigheid van hun aandelen bijdragen tot de uitgaven die voortvloeien uit handelingen welke bevoegdelijk ten behoeve van de gemeenschap zijn verricht. Ingevolge art. 3:184 lid 1 BW kan ieder der deelgenoten bij een verdeling verlangen dat op het aandeel van een andere deelgenoot wordt toegerekend hetgeen deze aan de gemeenschap schuldig is. De rechtsbetrekkingen tussen de deelgenoten worden, ook voor zover zij niet van verbintenisrechtelijke aard zijn, mede beheerst door de eisen van redelijkheid en billijkheid.¹³ Art. 3:166 lid 3 BW verwijst daartoe naar art. 6:2 BW. Dat artikel geeft ruim baan aan de eisen van redelijkheid en billijkheid in het verbintenissenrecht. Voor zover het meerzijdige vermogensrechtelijke rechtshandelingen betreft, is onder meer art. 6:248 BW van overeenkomstige toepassing, voor zover de aard van de rechtsbetrekking tussen de deelgenoten zich daartegen niet verzet. De rechtsbetrekkingen tussen de deelgenoten kunnen ook voortvloeien uit een rechterlijke uitspraak. Ook dan stellen redelijkheid en billijkheid hun eisen.

Het hof heeft voorafgaande aan de thans door het onderdeel bestreden passage overwogen (i) dat voldoende is komen vast te staan dat de met de leningen verkregen bedragen zijn gebruikt voor de financiering van de bouw van de aan partijen in gezamenlijke eigendom toebehorende woning aan [a-straat 1] respectievelijk voor de aankoop van een eveneens aan partijen in gezamenlijke eigendom toebehorend extra stuk grond achter die woning en (ii) dat de vrouw weliswaar heeft betwist dat zij, zoals de man onderbouwd met concrete feiten en omstandigheden stelt, volledig en actief betrokken is geweest bij alle beslissingen over de aankoop en de bouw van de woning en de aankopen ten behoeve van de woning, zoals het extra stuk grond, maar dat zij deze betwisting niet nader heeft toegelicht. Uit deze passage kan de conclusie worden getrokken dat naar het oordeel van het hof als onvoldoende gemotiveerd weersproken kan worden uitgegaan van de juistheid van de stelling van de man dat de vrouw volledig en actief betrokken is geweest bij alle beslissingen over de aankoop en de bouw van de woning en de aankopen ten behoeve van de woning, zoals het extra stuk grond. Dit oordeel wordt in cassatie niet expliciet bestreden. Indien het door het onderdeel bestreden oordeel wordt bezien tegen de achtergrond van hetgeen het hof kort ervóór heeft overwogen, dan kan op goede gronden worden betoogd dat het bestreden oordeel in het licht van het hiervoor in 2.5 summier geschetste kader niet onjuist is. De motiveringsklacht mist feitelijke grondslag, nu het hof expliciet heeft overwogen dat de vrouw haar betwisting van de onderbouwde stellingen van de man niet nader heeft toegelicht. Het hof heeft de stellingen van de vrouw, waarnaar het onderdeel verwijst, derhalve in zijn oordeel betrokken. Het onderdeel faalt.

Het onderdeel is gericht tegen het oordeel in rov. 4.2.6 dat een redelijke uitleg van art. 3 van de huwelijkse voorwaarden meebrengt dat de schulden, nu de daarmee verkregen gelden zijn aangewend ter voldoening van de kosten van de huishouding, eveneens naar evenredigheid ten laste van ieders inkomen komen en, voor zover die inkomens ontoereikend zijn, naar evenredigheid ten laste van ieders vermogen. Het onderdeel klaagt dat dit oordeel onjuist, althans onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd is.

De klacht wordt toegelicht in de punten 1 tot en met 11. Het onderdeel neemt in de punten 1 en 2 met juistheid tot uitgangspunt dat de uitleg van huwelijkse voorwaarden dient te geschieden aan de hand van de zgn. Haviltex-norm.¹⁴ In haar Conclusie vóór HR 25 februari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BO7277, NJ 2011/99 schrijft A-G Rank-Berenschot daarover het volgende:¹⁵

Voorts dient tot uitgangspunt dat de uitleg van huwelijkse voorwaarden is voorbehouden aan de feitenrechter en in cassatie slechts zeer beperkt ten toets kan komen. Indien de rechter bij de uitleg de juiste maatstaven hanteert, is zijn feitelijke beslissing in cassatie in beginsel onaantastbaar. Zij kan niet op juistheid worden getoetst en is slechts cassabel wegens onbegrijpelijkheid of onvoldoende motivering. Hierbij geldt dat een door de feitenrechter gegeven uitleg van een overeenkomst niet onbegrijpelijk is enkel op de grond dat een andere uitleg evenzeer mogelijk is.”

Het onderdeel klaagt vervolgens dat het hof ten onrechte de volgende stellingen van de vrouw niet in zijn beoordeling heeft meegenomen (punten 4 t/m 11):¹⁷

( i) art. 3 van de huwelijkse voorwaarden brengt niet mee dat een door de man ten behoeve van de kosten van de huishouding aangegane schuld bij echtscheiding dient te worden ‘gedeeld’;

( v) de vrouw wist niet dat de schuld zo opliep.

Het onderdeel klaagt dat het hof heeft miskend dat de hiervoor in 2.8 weergegeven normen - de Haviltex-norm en art. 6:248 lid 2 BW - meebrengen dat het hof verplicht was de genoemde stellingen van de vrouw te bespreken, nu die stellingen betrekking hebben op de strekking en uitvoering door partijen van de huwelijkse voorwaarden, althans dat het hof onvoldoende inzicht heeft gegeven in zijn gedachtegang, zodat zijn beslissing zonder nadere motivering onbegrijpelijk is.

Bij de bespreking van de klachten stel ik voorop dat het hof in de rechtsoverwegingen 4.2.5 en 4.2.6 uitsluitend oordeelt over de rekening-courantschulden bij Top Vision Group en bij [A] . Het hof heeft in rov. 4.2.6 overwogen dat de met deze schulden verkregen gelden zijn aangewend ter voldoening van de kosten van de huishouding. Dit oordeel wordt in cassatie niet bestreden.

Het bestreden oordeel moet naar mijn mening worden bezien in het licht van hetgeen het hof in rov 4.2.5 heeft overwogen. Het hof heeft daar de achtergrond geschetst voor het aangaan door de man van de schulden aan de vennootschappen om de volledige kosten van de huishouding inclusief de rente- en andere lasten voor beide woningen van partijen te kunnen voldoen. Het hof heeft in dat verband overwogen (i) dat in de periode waarin rente- en andere lasten voor beide woningen dienden te worden voldaan, de man slechts inkomen uit arbeid genoot en de vrouw in het geheel geen inkomen had, (ii) dat gesteld noch gebleken is dat de man naast de aandelen in [A] over vermogen beschikte waarmee hij, voor zover zijn inkomen daartoe niet toereikend was, in die periode de volledige kosten van de huishouding inclusief de rente- en andere lasten voor beide woningen heeft kunnen voldoen, (iii) dat de vrouw in die periode een bedrag van € 90.000,- ter beschikking heeft gehad, maar dat daarvan in 2009 € 36.000,- in het bouwdepot voor [a-straat 1] is gestort en dat een groot deel van het resterende bedrag is gebruikt voor de kosten van de huishouding. In zijn appelschrift heeft de man onder het kopje “De schulden in rekening-courant” (nrs. 18 t/m 25) gemotiveerd geschetst dat de schulden in rekening-courant het gevolg zijn van de onmogelijkheid van partijen om de kosten van hun huishouding (dan wel het verlies op de verkoop van hun voormalige woning aan [b-straat 1] ) te financieren uit hun inkomen of hun vermogen. De vrouw heeft tegen de stellingen van de man de hiervoor in 2.9 weergegeven stellingen aangevoerd, alsmede de stelling dat de hoge rekening-courant schulden zijn ontstaan doordat de man er een riante levensstijl op nahield. Laatstgenoemde stelling heeft het hof verworpen in rov. 4.2.6 en tegen dat oordeel wordt in cassatie geen klacht gericht. De stellingen die het onderdeel noemt, komen er in de kern op neer dat de vrouw heeft aangevoerd dat de man met haar overleg had moeten hebben over het aangaan van de schulden, dat de man dat niet heeft gedaan, en dat de vrouw van het bestaan en de hoogte van de schulden geen weet had. De man heeft de stellingen van de vrouw als volgt weersproken in zijn verweerschrift in incidenteel appel (nr. 11):

Het onderdeel betoogt op zich met juistheid dat het hof de stellingen van de vrouw die het onderdeel noemt, in de bestreden beschikking niet expliciet noemt. Het hof heeft eerder in rov. 4.2.4 wel overwogen dat de vrouw haar betwisting van de (onderbouwde) stelling van de man dat zij volledig en actief betrokken is geweest bij alle beslissingen over de aankoop en de bouw van de woning en de aankopen ten behoeve van de woning niet nader heeft toegelicht. Zoals gezegd kan hieruit worden afgeleid dat het hof van oordeel is dat dat de vrouw (volledig en actief) betrokken is geweest bij alle beslissingen over de aankoop en de bouw van de woning en de aankopen ten behoeve van de woning. In het licht van deze vaststelling, in samenhang bezien met het hiervoor weergegeven oordeel in rov. 4.2.5, zou op goede gronden kunnen worden betoogd dat het hof de stellingen die het onderdeel noemt, wel onder ogen heeft gezien doch klaarblijkelijk heeft verworpen. Indien (een groot deel van) de van de ouders van de man en [betrokkene 1] geleende bedragen zijn gebruikt voor de financiering van de bouw van de woning aan [a-straat 1] en de aankoop van het extra stuk grond achter die woning, en partijen in de betreffende jaren niet voldoende inkomen en vermogen hadden om geheel in de (hoge) kosten van de huishouding te voorzien, dan is aannemelijk dat de schulden in rekening-courant zijn aangewend ter voldoening van die kosten en dat de vrouw daar ook wetenschap van moet hebben gehad. Het hof heeft daartoe ook in rov. 4.2.5 overwogen dat de dubbele rentelasten en andere lasten voor zowel [b-straat 1] als [a-straat 1] te [woonplaats] onbetwist kosten van de huishouding zijn. Dat de vrouw op de hoogte was van de dubbele rentelasten staat vast. Het gedane beroep op art. 6:248 lid 2 BW, in die zin dat de schulden in rekening-courant in de onderlinge verhouding tussen partijen geheel voor rekening van de man zouden moeten komen, faalt in het licht van de veronderstelde wetenschap aan de zijde van de vrouw. Het oordeel van het hof is feitelijk en niet onbegrijpelijk.

Gelet op het voorgaande dient het principale cassatieberoep te worden verworpen.