Aflevering Special

De NVvR heeft in 2006 een drietal bijeenkomsten gehouden die gewijd waren aan de nieuwe Rechterlijke Organisatie en twee gesprekken gevoerd met leden van de commissie- Deetman. De commissie-Deetman ziet voor zichzelf graag de centrale vraag beantwoord of, en zo ja, in hoeverre de modernisering heeft geleid tot een verbetering van het maatschappelijk functioneren van de rechtspraak. In dit artikel licht ik er een paar aspecten uit, mede naar aanleiding van de ledenraadpleging die de NVvR in de rol van vakbond maar meer nog als beroepsorganisatie, in belangrijke mate aangaan en die de vereniging inmiddels zowel mondeling als schriftelijk onder de aandacht van de commissie- Deetman heeft gebracht. Het gaat dan primair om de verhouding tussen kwantiteit en kwaliteit, het ‘opjaageffect’ van het financieringssysteem en de ontstane bureaucratie, de beslissingsvrijheid van de professional en de communicatie tussen de werkvloer en de leiding van de organisatie. Ten slotte: welke positie ziet de NVvR voor zichzelf op het terrein van de rechtspleging?

De kantonrechter is altijd een wat vreemde eend in de bijt van de Nederlandse rechterlijke organisatie geweest en zijn positie heeft dan ook vele jaren ter discussie gestaan zonder dat dat overigens veel zoden aan de dijk zette.1 Een stroomversnelling in die discussie kwam eerst tot stand toen de discussie over de plaats van de kantongerechten onderdeel werd van een meer algemene discussie over de opzet van de rechterlijke organisatie.2 Met de nodige vertraging op het in de jaren tachtig voorziene tijdschema is die integratie er per 1 januari 2002 dan toch gekomen. 3 Daarbij stonden fraaie leuzen als verhoging van de efficiency, deformalisering, harmonisatie, vereenvoudiging en toegenomen rechterlijke activiteit hoog in het vaandel. Met die integratie ging, min of meer toevallig, ook een unificatie van het ‘rolrecht’ gepaard en een wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, met name gericht op verkorte termijnen voor conclusiewisseling en op een belangrijke plaats voor de comparitie na antwoord.

De kern van de zaak01-11-2006

De reorganisatie, heeft die iets veranderd?01-11-2006

De bekostiging van de rechtspraak en het systeem van werklastmeting zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Werklastmeting speelt in de bekostiging immers een centrale rol. Het is nog maar betrekkelijk kort geleden dat de rechtspraak geen systeem van werklastmeting had1 en dat het beheer centraal vanuit het ministerie van Justitie plaatsvond. De toedeling van middelen was ondoorzichtig en de indruk bestond dat de president (of de griffier) met de beste contacten het meeste binnenhaalde. Voor het ter bede gaan bij het ministerie van Justitie bestond zelfs een werkwoord: ‘dieteren’, naar het toenmalige hoofd van de hoofddirectie mr. J.M.J.A. Dieteren.

Halverwege de jaren tachtig begon de mode om de overheid te zien als een bedrijf. Volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren namen het jargon van ondernemers over. De geleverde diensten werden ‘producten’ genoemd, de burgers werden ‘klanten’ en ministeries, provincies en gemeenten moesten worden afgerekend op resultaten. Justitie en politie deden niet meer aan opsporing en vervolging maar gingen het ‘product veiligheid’ leveren en kwamen met jaarverslagen vol cijfers die als bewijs moesten dienen voor een stijgende productiviteit. Als vanzelfsprekend werd aangenomen dat een bedrijfsmatige werkwijze de burgerij ten goede zou komen. Alsof het vrije ondernemerschap de mensheid alleen maar tot zegen had gestrekt.

Het geheim van de gesloten deur01-11-2006

Toen ik ruim 44 jaar geleden als raio kennismaakte met de Bredase rechtbank trad ik een zeer overzichtelijk wereldje binnen. De rechtbank Breda, die toen evenals nu als gemiddeld van omvang kan worden aangemerkt, bestond welgeteld uit één president, twee vice-presidenten en tien rechters. Verder waren er nog de rechtsgeleerde (hoofd)- griffier, twee substituut-griffiers, die hoopten ooit rechter te kunnen worden, twee gerechtssecretarissen en een of twee raio’s, met wie allen gezamenlijk de griffier op vrijdagmiddag de griffierswerkzaamheden van de daarop volgende week verdeelde. Behalve enig griffiepersoneel was er nog – als centrale figuur – de inwonende conciërge, tevens enige bode, die tweemaal per dag met zijn brombakfiets de huizen van de rechters langsging om dossiers weg te brengen en op te halen. Daarnaast functioneerde een parket van vergelijkbaar bescheiden omvang.

De rechtspraak heeft in de afgelopen jaren een proces doorgemaakt van professionalisering van de bestuurlijke en managementfunctie. Andere publieke en professionele organisaties – in sectoren als onderwijs, onderzoek, welzijn en gezondheidszorg – hebben dit proces al eerder doorlopen. In deze sectoren lijkt de weerstand onder professionals tegen bestuur en management sterk te groeien. Zo werd in 2005 de bundel Beroeps(z)eer gepubliceerd. Een groot aantal auteurs trekt hierin ten strijde tegen managers in professionele organisaties, niet zelden met de strategie van van-dik-hout-zaagt-men-planken: “De Republiek der Verenigde Nederlanden ging aan een parasiterende regentenkliek ten onder. Intussen bedreigt een nieuwe, groeiende korst van gewichtigdoenerige managers en bestuurders onze bedrijven, scholen en andere organisaties.”

Vijf jaar geleden, op een zaterdag in juli 2001 (ook toen was het erg warm), sloten in Zeist vijf coördinerend kantonrechters een overeenkomst met vijf rechtbankpresidenten (zelf was ik daar één van). Doel van de partijen was de laagdrempelige en relatief snelle kantonprocedure te behouden en de organisatie die verantwoordelijk was voor de uitvoering van die procedure onderdeel te laten worden van de rechtbank.

Op het niveau van de paperclip; een evaluatie door een ‘gewone’gerechtsambtenaar01-11-2006

Toekomstdroom: nachtmerrie of wensdroom? Zomaar een telefoongesprek tussen twee rechtbankpresidenten op 24 maart 2019: – Dag Kees, je spreekt met Karin. Mag ik je even lastigvallen met een vraagje over onze onderlinge rekeningcourant? – Tuurlijk, zeg het maar. – Ik heb gezien dat wij via het LRBRKS het afgelopen jaar 96 keer een beroep op jullie hebben gedaan voor de tegenwaarde van 423 rekeneenheden en dat we in het kader van het landelijke piek en dal-convenant bijstand van jullie hebben gehad voor de tegenwaarde van 251 rekeneenheden. Daaruit resteert een vordering van ons op jullie van 172 eenheden. – Klopt helemaal. – Onze vraag is of we dat nu niet gemakshalve zullen compenseren met jullie vorderingen op ons. Na verrekening van de bevoorschotting moeten wij jullie immers nog € 1.124.000,= betalen in het kader van de gemeenschappelijke facilitaire dienst ‘Noord’, terwijl de afrekening van onze gemeenschappelijke kamers leidt tot een vordering van jullie van € 93.000,=. – Ik vind het prima. Regelt jouw controller de details met de mijne? – Oké. Dan nog iets anders: wat vind jij van het voorstel van Maria om de rechters voortaan alleen nog een landelijke benoeming te geven en tegelijk het aantal fysieke zittingsplaatsen te reduceren tot twaalf. – Ik ben er wel voor. Door de invoering van de virtuele zitting kunnen we al zo klantgericht werken dat de behoefte aan gebouwelijke zittingsruimte sterk is afgenomen en wat stelt na het LRBRKS en het piek- en dalsysteem een benoeming in een van de acht rechtbanken nog voor? We zijn toch niet meer in de middeleeuwen? – Klopt. Het is anders wel een hele strijd geweest. Ik zag bij de curiosa van onze internetbibliotheek nog een exemplaar van het rapport van de commissie-Van der Winkel. Het kan snel gaan, nietwaar? – Zo is dat, maar ik moet je wegdrukken, want Maria is aan de videofoon. Tot snel. – Oké.

Vijf jaar ervaring met de nieuwe bestuursstructuur01-11-2006

‘RIJJIJOFRIJIK’01-11-2006

“Je gaat het pas zien als je het doorhebt”01-11-2006