Aflevering 9

Intro

Redactioneel

Op vrijdag 29 september jl. werd het essay van Lisanne Berends, student aan de Vrije Universiteit , gekozen tot het winnende essay in een wedstrijd georganiseerd door de rechtbank Gelderland. Met haar essay met de titel ‘Rechter van de toekomst, een letterlijke droombaan’, gekozen uit 28 inzendingen uit het hele land, ontving Lisanne niet alleen een prijs van € 750,=, ook mocht zij deelnemen aan de Dag van de Rechtspraak en een stage naar haar voorkeur bij de rechtbank Gelderland. De laatste twee prijzen ontvingen ook Funs Elbersen en Marja ten Bruggencate, die de tweede en derde prijs in de wacht sleepten.

Een middagje mensen kijken op de Grote Markt in Groningen geeft mij altijd veel voldoening. Er komt hier van alles voorbij, uit iedere laag van de maatschappij: hippies op elektrische bierfietsen, meisjes die al skeelerend aan het facetimen zijn, buschauffeurs die zwetend tussen alle heisa door proberen te rijden om toch nog op tijd bij de overvolle bushaltes te komen, waar de elektrische borden al vijf minuten lang aangeven dat de bus er nú aankomt. Tien jaar geleden had ik ook met veel genoegen op de Grote Markt in Groningen naar de mensen kunnen kijken, maar zou het straatbeeld er heel anders uitzien. De technische revolutie is zeer snel gegaan en inmiddels is alles automatisch, elektrisch en dynamisch. De mobiele telefoon en het internet zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Tegenwoordig moet alles online te regelen zijn, en het liefst binnen enkele ogenblikken. Van huis-tuin-en-keuken­spullen die een tweede kans krijgen via Marktplaats, tot complete huizen verkopen via de nieuwste app van Makelaarsland, het is allemaal met een paar klikken op de telefoon te regelen.

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal de beleidsvrijheid van de lokale overheid fors toenemen. Gemeenten krijgen de vrijheid om eigen normen te bedenken, die heel streng zijn of juist niets regelen. Hoe moet de bestuursrechter straks omgaan met deze flexibilisering in het omgevingsrecht?

In de Rechtspraak worden grote en kleine zaken berecht, die vaak nauw verbonden zijn met de plaats van handeling. In de rubriek ‘De Vindplaats’ keren leden van onze redactie of gastschrijvers terug naar de plaats van handeling in een soms meer, soms minder geruchtmakende zaak. Foto’s tonen de vindplaats en een toelichting memoreert de uitspraak.

Donderdag 29 december 2016. Te midden van het samengestroomd publiek zat ik in het Wijnfort Lent, vlak bij Nijmegen. Daar zou binnen luttele minuten mr. John Reid in zijn Jeep arriveren om conflicten te beslechten. Voorwerp van geschil was dit keer de bijna vijf meter hoge muur tussen de buren Vermeulen en Kroeze. Waar de president van de Verenigde Staten grof geld zou neerleggen voor zo’n bouwwerk, zagen de heer en mevrouw Vermeulen de muur liever vandaag dan morgen neergehaald worden. Toen ook nog bleek dat ik jarenlang in de straat van dit sluimerende conflict had gewoond, waren spanning en sensatie compleet.

De rechter van de toekomst, dat ben ik zelf. Althans, dat hoop ik zelf te zijn. Zie hier voor u echter geen reclamepraatje waarmee ik mijzelf de Rechtspraak probeer binnen te praten, maar een schets van hoe deze functie er later bij voorkeur uit gaat zien. Nu de ‘toekomst’ een nogal ruime periode beslaat en niemand deze kan voorspellen, stel ik voor dit dan ook niet te gaan doen. Middelen als scenarioplanning doen een poging om de toekomst te kunnen vatten en er zo op te kunnen anticiperen, maar het blijven educated guesses met daarop volgend enkele sprongen in het duister. Het zou een kunst moeten worden om juist niet bang te zijn voor dat wat komen gaat, maar om vanuit je eigen waarden en identiteit zelf die toekomst alvast te creëren. Zoals we kinderen inspireren om hun eigen talenten te ontdekken en ze aansporen om later datgene te doen wat ze de meeste vreugde brengt, zou ook de Rechtspraak mogen dromen. Uiteraard, de samenleving verwacht meer van de Rechtspraak als institutie dan van een individueel kind, maar optimisme misstaat mijns inziens nooit voor de toekomst. Zal anticiperen op een pessimistisch wereldbeeld, waarin er geen gezag meer is voor de Rechtspraak, namelijk niet juist destructief werken voor de rechtsstaat? Leiden optimisme en zelfvertrouwen daarentegen niet juist tot innerlijke wilskracht en prestaties? Ik stel een harmonie voor met een vleugje inbreng aan de zijde van de rechter: de samenleving verandert, dus de rechter verandert mee; maar dan wel met een spoor van zijn eigen dromen.

Een bestuurs- of civiele rechter mag mondeling uitspraak doen in zaken die zich daarvoor naar zijn oordeel lenen. Maar wanneer is een zaak geschikt voor mondelinge uitspraak? En hoe doet een rechter dat op een goede manier? De rechtbank Gelderland startte een project om dit in kaart te brengen. Met als resultaat tien aanbevelingen voor het doen van een mondelinge uitspraak.