Aflevering 1

De bestuursrechter is niet meer dezelfde als in 1994. Hij is veranderd van een toetser in een geschilbeslechter. En zijn beoordeling van het bestuurshandelen wordt indringender.

Op 26 januari is het boek Europese rechters in gesprek; verhalende annotaties gepresenteerd tijdens een symposium in de Efteling. Tijdens dit symposium bespraken de auteurs1 de voornaamste insteek en inzichten uit het boek. Vervolgens is daar vanuit verschillende kanten op gereflecteerd door rechters en gerechtelijke medewerkers van verschillende rechtscolleges en door vertegenwoordigers van de wetenschap. Deze bijdrage bestaat uit een drieluik waarin kort de inhoud van het boek wordt besproken, gevolgd door enkele van deze reflecties.

In deze bijdrage wordt ingegaan op factoren die de inbedding van arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) in de nationale bodemzaak kunnen bemoeilijken of juist vergemakkelijken. Geconcludeerd wordt dat de belangrijkste factoren door de verwijzende rechter te beïnvloeden zijn.

In meerdere EU-lidstaten stellen constitutionele hoven grondwettelijke grenzen aan Europese integratie en de doorwerking van EU-recht in de nationale rechtsorde. Dat kan grote implicaties hebben voor de Unie als geheel en haar toekomstige ontwikkeling. Hoe democratisch is toetsing van Europees recht door nationale rechters? En zou Nederland ook een constitutioneel hof moeten krijgen met die bevoegdheid?

Wraking en verschoning hebben ook in 2018 de gemoederen beziggehouden: in de strafzaak tegen Wilders werd dit keer met succes gewraakt, het parket van de Hoge Raad zag aanleiding om cassatie in het belang der wet in te stellen in twee wrakingszaken, en een raadsheer van het Hof Den Haag heeft zich in de art. 12 Sv-procedure tegen de tabaksindustrie verschoond naar aanleiding van de ophef die was ontstaan over een opmerking die hij tijdens een privé-etentje had gemaakt. Zie voor het effect dat wrakingsverzoeken op gewraakte rechters hebben elders in dit nummer van Trema.

In deze bijdrage zullen motieven om al dan niet te verwijzen naar het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) de revue passeren. Daarbij wordt benadrukt dat er voor de IRK met name strategische motieven een rol spelen.

Wat betekent het voor een rechter om met wraking geconfronteerd te worden? De rechtbank Overijssel organiseerde twee intervisiemiddagen over dit gevoelige thema. De deelnemers wisselden – na enige aarzeling – persoonlijke ervaringen uit.