Aflevering 6824

Voor het ‘Europese’ IPR is 17 december 2009 een gedenkwaardige dag. Op die dag heeft het vertrouwde Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (meestal aangeduid als EVO)Verdrag gesloten te Rome op 19 juni 1980, Trb. 1980, 156 (Nederlands), Trb. 1991, 109 (Engels en Frans); voor Nederland in werking getreden op 1 september 1991. in de lidstaten van de Europese Unie plaats gemaakt voor de Verordening inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (aan te duiden als Rome I).Verordening (EG) nr. 593/2008 van 17 juni 2008, PbEU L 177/6 van 4 juli 2008, met rectificatie in PbEU 2009 L 309/87. De verordening is krachtens art. 29 Rome I in werking getreden op 24 juli 2008, maar is van toepassing met ingang van 17 december 2009. Art. 26 Rome I is al in werking getreden op 17 juni 2009. Krachtens deze bepaling zijn de lidstaten verplicht aan de Europese Commissie een lijst over te leggen met verdragen waarbij zij op het tijdstip van de vaststelling van de verordening partij zijn en die regels bevatten over het toepasselijk recht op verbintenissen uit overeenkomst. De verordening Rome I vormt dan samen met de op 11 januari 2009 in werking getreden verordening Rome II voor de lidstaten een geünificeerd geheel van conflictregels op het gebied van het verbintenissenrecht.Verordening (EG) nr. 864/2007 van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (Rome II), PbEU L 199/40 van 31 juli 2007. Zie ook het aan Rome II gewijde themanummer van WPNR (2008) 6780, p. 987-1024, alwaar ook de tekst van de verordening is afgedrukt. In 1980 was de totstandkoming van het EVO een belangrijke mijlpaal, waaraan door W.E. Haak in de kolommen van dit tijdschrift uitgebreid aandacht is besteed.W.E. Haak, Nieuw internationaal overeenkomstenrecht, WPNR (1980) 5544-5546. Dat de inwerkingtreding van het EVO toch nog elf jaar op zich heeft laten wachten, werd veroorzaakt door het feit dat het geruime tijd heeft geduurd voordat de lidstaten overeenstemming konden bereiken over de aan het Hof van Justitie van de EG toe te kennen prejudiciële beslissingsbevoegdheid over de uitleg van het EVO.Uiteindelijk kwamen daarover op 19 december 1988 te Brussel twee protocollen tot stand (zie Trb. 1989, 49 en 50), die beide pas op 1 augustus 2004 in werking zijn getreden. Saillant is dat net nog in de nadagen van het EVO de Hoge Raad de kans heeft gekregen om de eerste prejudiciële vragen over de uitleg van het EVO (in casu over art. 4 EVO) aan het HvJ EG te stellen. Het hof heeft deze vragen op 6 oktober 2009 beantwoord.Zie het verwijzingsarrest HR 28 maart 2008, NJ 2008, 191 en de prejudiciële beslissing van het HvJ EG 6 oktober 2009, zaak C-133/08 (Intercontainer Interfrigo/Balkenende Groothuizen, MIC Operations). In het arrest wordt onder meer ingegaan op de vraag naar de verhouding tussen art. 4 lid 5 EVO (wet van de nauwste band) en de vermoedens van art. 4 leden 2 tot en met 4 EVO, wanneer de daarin opgenomen aanknopingscriteria geen reële aanknopingswaarde hebben.

Op 17 december 2009 is ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst nieuw communautair IPR van kracht geworden.Uitgezonderd vooralsnog Denemarken. Het Verenigd Koninkrijk betuigde op 16 januari 2009 na een ‘consultation round’ ondubbelzinnig adhesie ten aanzien van de Verordening, getuige EU Press Release RAPID, IP/09/60. Met ingang van die datum is het op 1 april 1991 in werking getreden EG Verdrag van 19 juni 1980 inzake het Recht dat van Toepassing is op Verbintenissen uit OvereenkomstHierna aangeduid als: EVO. opgevolgd door de (overigens gelijknamige) EG Verordening 593/2008.Hierna aangeduid als: Rome I. Titel 13 (‘verbintenissen uit overeenkomst’) van het Ontwerp Wetboek 10 BW van 30 september 2009, Kamernr. 32137, geeft, aldus de MvT, p. 82, uitvoering aan Rome I, waarbij bepalingen welke uitvoering geven aan consumentenrechtelijke Richtlijnen (De memorie refereert aan EG RL 93/13, 94/47, 97/7 en 2002/65) ‘buiten deze titel zijn gebleven’. Het Ontwerp blijft in de onderhavige bijdrage verder buiten beschouwing.

verbintenisrechtelijke aspecten

R.J.H. van Terwisga, oud-notaris te Oldeberkoop,

Voor het IPR-overeenkomstenrecht geldt Rome I met ingang van 17 december 2009. Rome I staat voor de Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (PbEU 2008, L 177/6). Rome I vervangt in de lidstaten het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, in Nederland beter bekend als het EVO. Samen met de verordening Rome II, die betrekking heeft op het recht inzake niet-contractuele verbintenissen, vormt de verordening Rome I een belangrijk stuk communautaire wetgeving op het gebied van het IPR. Trad Rome II reeds eerder dit jaar op 11 januari 2009 in werking en werd daaraan eind december 2008 in WPNR 6780 een afzonderlijk themanummer gewijd, thans is het de beurt aan Rome I om in een themanummer besproken te worden. De tekst van Rome I is ten gerieve van de lezer in kleine letter aan het slot van dit themanummer opgenomen.

Het bestaan van een grensoverschrijdend arbeidsgeschil kan in de praktijk tot problemen leiden. Hoe dient te worden bepaald of een in Duitsland wonende maar in Nederland werkende werknemer door zijn Nederlandse werkgever mag worden ontslagen? Welk recht beheerst de vraag of in geval van een ontslag de werknemer wedertewerkstelling mag vorderen dan wel of hij aanspraak op een schadevergoeding maakt? In deze bijdrage komt de regeling van het toepasselijke recht op een arbeidsovereenkomst uit de Rome I Verordening (hierna: Rome I) aan de orde.Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, Pb EU 2008, L177/6. Zie uitgebreid over deze verordening R. Plender, M. Wilderspin, The European Private International Law of Obligations, Third Edition, 2009.

1. Met de inwerkingtreding op 17 december 2009 van de Europese verordening Rome IVerordening (EG) Nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17.6.2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (“Rome I”), Pb EU L 177/6 van 4.7.2008. worden de uniforme conflictregels met betrekking tot verbintenissen uit overeenkomsten herzien. Rome I vervangt het uit 1980 stammende EVO-verdragVerdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst van 19.6.1980, Trb. 1980, 156. en wordt aangevuld door de reeds op 11 januari 2009 van kracht geworden verordening Rome IIVerordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11.7.2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (‘Rome II’), Pb EU L 199/40 van 31.7. 2008. inzake het toepasselijke recht op niet-contractuele verbintenissen.

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Deze bijdrage gaat in op de verwijzingsregels voor verzekeringsovereenkomsten. Rome I heeft in deze materie een ruimer toepassingsbereik gekregen ten opzichte van het EVO. Rome I is van toepassing op alle verzekeringsovereenkomsten ongeacht waar het risico is gelegen en ongeacht waar de verzekeraar is gevestigd.Er is een uitzondering in art. 1 lid 2 sub j: groepsverzekeringen die niet door levensverzekeraars zijn aangegaan maar wel overlijden of arbeidsongeschiktheid dekken, vallen er niet onder. Rome I brengt echter nauwelijks nieuwe verwijzingsregels voor verzekeringsovereenkomsten. Het ingewikkelde systeem van de verwijzingsregels van de verzekeringsrichtlijnen is vrijwel één op één overgenomenArt. 27 Rome I bepaalt dat de Commissie uiterlijk vijf jaar na het tot stand komen van Rome I een studie naar het recht toepasselijk op verzekeringsovereenkomsten moet uitbrengen. Alle adviezen tot een herziening van de verwijzingsregels ten spijt, is er dus vooralsnog niets veranderd. Zie over al die adviezen: C.A. Joustra, ‘Het voorstel voor een Rome-I-Verordening: een nieuwe kans voor het ipr voor verzekeringsovereenkomsten .....?’, NTHR 2006-4, blz. 130-137., behalve dan dat het iets klantvriendelijker is geformuleerd.Voor de definitie van plaats van ligging van het risico en grote risico’s moet echter nog steeds worden teruggegrepen naar de richtlijnen, wat niet erg gelukkig is. Samengevat is het systeem onder Rome I dat verzekeringsovereenkomsten die een risico dekken dat buiten de EU is gelegen en herverzekeringsovereenkomsten onder de verwijzingsregels van art. 3 en 4 (en eventueel art. 6 indien er een consument bij betrokken is) vallen, zoals ook onder het EVO het geval was. De verzekeringsovereenkomsten die risico’s dekken die binnen de EU zijn gelegen, worden beheerst door het systeem van verwijzingsregels van art. 7 Rome I, waarbij op grond van nationale implementatiebepalingen echter alsnog een verwijzing naar art. 3 Rome I aan de orde kan zijn. Het consumentenart. 6 van Rome I is uitdrukkelijk niet van toepassing als het een verzekeringsovereenkomst met de consument betreft en art. 7 van toepassing is (dus het risico in de EU ligt) (zie de aanhef van art. 6). De regels van art. 7 komen overeen met die van de richtlijnen met uitzondering van de objectieve aanknoping bij grote risico’s. Voorts moet men bedacht zijn op het gegeven dat met “lidstaat” in principe slechts de landen worden bedoeld voor wie Rome I geldt (dus bijvoorbeeld niet Denemarken), behalve voor de toepassing van onder andere art. 7, waar met de term “lidstaat” alle lidstaten van de EU worden bedoeld (art. 1 lid 4 Rome I). Hierna worden de verwijzingsregels toegelicht. Tevens wordt aandacht besteed aan de overgangsperiode en aan het ontwerp Boek 10 BW.