Aflevering 6992

Vijfentwintig jaar geleden kreeg de Stichting tot Bevordering der Notariële Wetenschap een eigen rubriek in het WPNR. De Stichting is er in geslaagd de rubriek tot een succes te maken. De marginale toets die door de redactie van het WPNR ten aanzien van de aangeleverde bijdragen wordt aangelegd, wordt algemeen geaccepteerd.

Het Europese goederenrecht is van toenemend belang ook voor de Nederlandse notaris, die daarmee langzaam maar zeker tevens een Europese notaris wordt. “Europees” betekent in dit verband dat het gaat om recht dat tot stand komt op het niveau van de Europese Unie (EU), de Europese Economische Ruimte (EER, waarin 3 landen van de Europese Vrijhandelsassociatie: EVA samenwerken met de EU) en de Raad van Europa.Zie meer algemeen over de verhouding tussen Europees en Nederlands privaatrecht: A.S. Hartkamp, C.H. Sieburgh en L.A.D. Keus (red.), De invloed van het Europese recht op het Nederlandse privaatrecht (Deventer: Kluwer, 2007, 2 dl.); A.S. Hartkamp, Asser-Serie Deel 3 - I*, Vermogensrecht Algemeen, Europees recht en Nederlandse vermogensrecht (Deventer: Kluwer, 2011). Over Europees goederenrecht zie: J.H.M. van Erp en B. Akkermans, Cases, Materials and Text on Property Law, Ius Commune Casebooks for the Common Law of Europe Vol. 8 (Oxford en Portland, Or.: Hart Publishing, 2012) en J.H.M. van Erp, European property law: a new and rapidly developing area of research and teaching, European Property Law Journal 2012, p. 1 e.v. Met betrekking tot Europees zekerhedenrecht zie J.H.M. van Erp, Huidig en toekomstig zekerhedenrecht, in: Zekerhedenrecht in Ontwikkeling, Preadviezen KNB 2009 (Den Haag: Sdu Uitgevers, 2009), p. 231 e.v. Dat de Europese integratie ook onderdeel is van de globalisering van markten is reeds te zien in Deel IV van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) waarin de associatie van de landen en gebieden overzee wordt geregeld. De bijdragen richten zich met name op recht afkomstig van de Europese Unie.

1. Het klassieke hypotheekrecht staat in toenemende mate onder druk in Europees perspectief. De eerste fase van de financiële crisis leidde ertoe dat de huizenmarkt instortte, en de hypotheken dus geen werkzame zekerheid meer vormden tot terugbetalingen van leningen. Steeds meer komt de zekerheid van hypotheken onder druk te staan, aangezien die slechts economische zekerheid verleent in een groeimarkt. Een hypotheekrecht ontneemt aan een krediet dus niet zijn risico, wat tot een verhoging van de kredietkost aanleiding geeft.

De invloed van het recht van de Europese Unie op het nationale goederenrecht is omstreden.Zie voor een overzicht V. Sagaert, De verworvenheden van het Europese goederenrecht, in A. Hartkamp, C. Sieburgh en L. Keus (red.), De invloed van het Europese recht op het Nederlandse privaatrecht Kluwer: Deventer (2007), p. 301 e.v. Traditioneel is het goederenrecht bij uitstek een nationaal bepaalde discipline waarbij historisch overgeleverde uitgangspunten een belangrijke functie vervullen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het arrest Blaauboer/Berlips en de daaruit volgende strikte scheiding tussen het goederenrecht en het verbintenissenrecht.Zie T.H.D. Struycken, De numerus clausus in het goederenrecht Den Haag: Kluwer (2007), p. 17-50. Een ander voorbeeld is het gesloten stelsel van beperkte rechten.Zie voor een overzicht T.H.D. Struycken, De numerus clausus in het goederenrecht Den Haag: Kluwer (2007) en B. Akkermans, The Principle of Numerus clausus in European Property Law Antwerpen: Intersentia (2008). In de afgelopen 10 jaar is in Amerikaanse literatuur veel aandacht besteed aan waarom een bepaald rechtstelsel slechts een beperkt aantal goederenrechtelijke rechten aanvaardt.In deze veelal rechtseconomische literatuur wordt de nadruk gelegd op de informatiekosten van partijen bij het verkrijgen van informatie over het bestaan van goederenrechtelijke rechten en de balans tussen deze informatiekosten en de voordelen van het vestigen van een nieuw soort beperkt recht. Zie, o.a., T. Merril en H. Smith, Optimal Standardisation in the Law of Property: the numerus clausus principle, Yale Law Journal 2002, p. 1 e.v., H. Hansmann en R. Kraakman, Property, Contract and Verification:TheNumerus Clausus Problem and the Divisibility of Rights, Journal of Legal Studies 2002, p. 373 e.v. en H. Smith, Standardization in Property Law, in K. Ayotte en H. Smith (red.), Research Handbook on the Economics of Property Law Northhampton: Edward Elgar (2011), p. 148 e.v. Deze vooral “law and economics” analyse laat zien hoe een systeem van beperkte rechten in een nationale context tot stand komt.B. Akkermans, The Principle of Numerus Clausus in European Property Law Antwerpen: Intersentia (2008) p. 450-453.

De notaris in woord en beeld is de bestands catalogus van de unieke cultuurhistorische collectie van de Notariële Stichting. Het boek toont en beschrijft 1.000 voorwerpen, die gerelateerd zijn aan het notarisambt.

In tijden waarin de technologische ontwikkelingen en financiële crises elkaar snel opvolgen is aandacht voor administratieve lastenverlichting meer dan ooit noodzaak geworden. Overheden proberen een manier te vinden om kosten te besparen en, waar mogelijk, om het vertrouwen in de economie te herstellen. Een onderdeel van het herstel van de vastgoedmarkt in Europa zou kunnen zijn de terugkeer van het vertrouwen in de markt door grensoverschrijdende overdracht van eigendom en vestiging van hypotheken op zo efficiënt mogelijke wijze te doen verlopen.

Art. 345 Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie bepaalt “De Verdragen laten de regeling van het eigendomsrecht in de lidstaten onverlet”. Deze bepaling doet ten onrechte veronderstellen dat ‘Europa’ voor ons nationale goederenrecht van generlei betekenis is. Europees goederenrecht bestaat en heeft invloed op ons (nationale) goederenrecht. Dat dit zo is en hoe dat precies zit, leest u in dit themanummer.

Goederenrechtelijke verhoudingen worden over het algemeen beheerst door de lex rei sitae, oftewel het recht van de plaats waar het object van de rechtsverhouding zich fysiek bevindt. Voor zover bekend passen alle lidstaten van de Europese Unie de lex rei sitae toe op goederenrechtelijke verhoudingen, in elk geval waar het tastbare zaken betreft.E.-M. Kieninger, Wettbewerb der Privatrechtsordnungen im Europäischen Binnenmarkt (Tübingen: Mohr Siebeck, 2002), p. 82; P. Sparkes, European Land Law (Oxford and Portland, Oregon: Hart Publishing, 2007), p. 155. Niet- tastbare goederen hebben over het algemeen geen situs en worden dan ook niet door de lex rei sitae beheerst: J.A. van der Weide, Mobiliteit van goederen in het IPR -tussen situsregel en partijautonomie (Deventer: Kluwer, 2006), p. 221. Volgens de Rome I Verordening worden cessies van vorderingen beheerst door het recht dat ingevolge de verordening van toepassing is op de tussen cedent en cessionaris bestaande overeenkomst: Art. 14 lid 1 van Verordening 593/2008/EG inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I). De lex rei sitae dient met name het belang van de rechtszekerheid - men moet ervan uit kunnen gaan dat objecten die zich op het grondgebied van een land bevinden ook beheerst worden door het goederenrecht van dat land - en van de bescherming van de nationale numerus clausus. Het beginsel van de numerus clausus wordt beschouwd als zijnde van openbare ordeB. Akkermans, The Principle of Numerus Clausus in European Property Law (Antwerpen: Intersentia, 2008); T.H.D. Struycken, De numerus clausus in het goederenrecht (Den Haag: Kluwer, 2007). en moet dus niet geïnfiltreerd kunnen worden door onbekende buitenlandse rechten. De doeleinden van de lex rei sitae werden duidelijk uiteengezet door het Duitse Bundesgerichtshof in 1996.Bundesgerichtshof (BGH) 25.9.1996, NJW 1997, 461.

Een aantal jaar geleden kwam in het nieuws dat rechters vonnis hadden gewezen waarbij de dagvaarding was gedaan door iemand die zich had voorgedaan als gerechtsdeurwaarder.

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft bij besluit d.d. 9 oktober 2013 op grond van artikel 15 van de Wet op het notarisambt besloten het protocol en de overige notariële bescheiden van mr. B. van der Deijl, tot 1 mei 2013 notaris te Amersfoort, m.i.v. 1 november 2013 toe te wijzen aan mr. G.P.N. van der Brug, notaris te Amersfoort.