Aflevering 7048

De eerste zin van art. 1 van het Eerste Protocol bij het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens luidt:

‘Het algemeen belang behoort (...) niet het doel, maar de - door de overheid getrokken - grens te zijn van het ondernemingsbeleid.’C.A. Boukema, Algemeen belang en ondernemingsbelang in het nieuwe ondernemingsrecht, in: Op de grenzen van komend recht, Deventer: Kluwer 1969, p. 63.

1. Op 30 september 2014 vond aan de Erasmus Universiteit een middagcongres plaats over overnames en algemeen belang. In dit nummer van WPNR zijn de daar gehouden voordrachten, in bewerkte vorm, afgedrukt. Bij pogingen tot overnames van Nederlandse ondernemingen door buitenlandse geïnteresseerden is de laatste tijd de vraag opgekomen of het Nederlandse algemeen belang daarmee gemoeid is. Ik hoef de recente verwikkelingen rond KPN maar te noemen: mag een Mexicaans bedrijf doorslaggevende zeggenschap verkrijgen over een belangrijk onderdeel van de Nederlandse communicatie-infrastructuur dat eigendom is van KPN? Kan het algemeen belang, zoals we dit in Nederland zien, in de weg staan aan een overname? Moet de Nederlandse wetgever daartegen iets ondernemen met speciaal daarvoor ingerichte wetgeving? Kan een door de vennootschap zelf opgezette beschermingsconstructie worden ingezet, zodat een overname die geacht wordt in strijd met het algemene belang te zijn geen doorgang vindt of in ieder geval vertraagd wordt? Ik maak een paar inleidende opmerkingen over de vraag in hoeverre het algemeen belang een rol mag spelen bij het functioneren van een vennootschap.

1.1. De naam Jean-Pierre Jouyet zal de lezer van dit artikel hoogstwaarschijnlijk niet veel zeggen. Dat is misschien ook niet zo verwonderlijk. Jean-Pierre Jouyet is iemand die de publiciteit schuwt en het liefst in de beslotenheid acteert. Toch kwam hij in april 2014 in de publiciteit toen de Franse president François Hollande hem benoemde tot secretaris- generaal van het Elysée. In die functie moet Jouyet de nieuwe regering onder leiding van premier Valls op het rechte pad houden en zorgen dat de regering de door de president uitgezette economische hervormingspolitiek daadwerkelijk ten uitvoer brengt. Dit alles in de hoop de Franse economie weer uit het slop te halen en - niet in de laatste plaats - de populariteit van François Hollande weer wat op te vijzelen. Maar het is niet de huidige maar de vorige functie van Jean-Pierre Jouyet waarvoor ik aandacht zou willen vragen. Tot begin 2014 was Jouyet bestuursvoorzitter van de Caisse des Dépôts.Groupe Caisse des Dépôts is een publieke onderneming die zich onder meer toelegt op het verrichten van investeringen voor de lange termijn in dienst van het algemeen belang en de economische ontwikkeling van Frankrijk. Zie verder: www.caissedesdepots.fr. In deze investeringsbank zijn veel aandelenbelangen van de Franse staat ondergebracht. De Franse staat participeert zo ongeveer in alle ondernemingen die een sleutelrol in de Franse economie spelen. Renault, Airbus, EDF en Air France KLM, om er maar eens enkelen te noemen. In totaal gaat het daarbij om een investeringsportefeuille van meer dan honderd miljard euro.Zie hiertoe: Après PSA et Alstom, la boulémie de l’Etat actionnaire, Le Monde 24 juni 2014. Jouyet vond zijn rol van bestuursvoorzitter van de Caisse des Dépôts niet altijd even gemakkelijk. Bij zijn afscheid van de bank zei hij hierover:

Onlangs vond een congres aan de Erasmus Universiteit plaats over het onderwerp “Overname en algemeen belang”. Het gaat om een onderwerp dat momenteel in het ondernemingsrecht in de belangstelling staat. De redactie is verheugd dat in dit themanummer de daar uitgesproken voordrachten, in bewerkte vorm, zijn opgenomen en is de auteurs dankbaar voor hun inspanningen.

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft bij besluit d.d. 12 januari 2015 op grond van artikel 15 van de Wet op het notarisambt besloten het protocol en de overige notariële bescheiden van mr. A.W. van Dijk, tot 24 oktober 2014 notaris te Utrecht, m.i.v. 1 februari 2015 toe te wijzen aan mevrouw mr. drs. S.C.W.L. Jansen, notaris te Utrecht.

De vraag of ondernemingen door de overheid of door private partijen moeten worden gedreven is sinds de 19e eeuw sterk ideologisch gekleurd. Deze vraag werd tot strijdpunt tussen de grote ideologieën.Over de geschiedenis van privatiseringen, zie A. Musacchio & S.G. Lazzarini, Reinventing State Capitalism. Leviathan in Business, Brazil and Beyond, Cambridge (MA)/London: Harvard University Press 2014. Ook vandaag de dag, rondom de voorgenomen privatisering van ABN AMRO, zijn de verschillende stromingen nog te onderkennen. Terwijl de VVD pleitte voor snelle en volledige privatisering, diende de SP een motie in om ABN AMRO in overheids- handen te houden.Handelingen II, 12 december 2013, 36-11-1.