Aflevering 7162

Na een consultatie in 2014 is op 8 juni 2016 het wetsvoorstel Bestuur en toezicht rechtspersonen bij de Tweede Kamer ingediend.Kamerstukken II 2015/16, 34491, Wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband met de uniformering en verduidelijking van enkele bepalingen omtrent het bestuur en de raad van commissarissen van rechtspersonen (Wet bestuur en toezicht rechtspersonen). Zie over het wetsvoorstel bijvoorbeeld S.M. Bartman, C. de Groot, J. Nijland en I.S. Wuisman, ‘Enkele kanttekeningen bij het wetsvoorstel bestuur en toezicht rechtspersonen’, MvO 2016, nr. 10/11, p. 227-233 en P.J. Dortmond, ‘Het Wetsontwerp bestuur en toezicht rechtspersonen en het verenigingsrecht’ Ondernemingsrecht 2016/82. Zie voor het consultatievoorstel (kenbaar via www.internetconsultatie.nl) o.a. H.E. Boschma, M.E. Lennarts, J.N. Schutte-Veenstra en J.B. Wezeman, ‘Naar een betere regeling van bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen in de semipublieke sector’, RM Themis 2014, p. 159-171. Dat voorstel brengt vooral voor de governance van verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen inhoudelijke wijzigingen met zich, maar betekent ook voor de NV en BV verandering.

In de praktijk wordt regelmatig tot ontbinding van rechtspersonen besloten. Ontbinding gaat over het beëindigen van het bestaan van een rechtsentiteit.Er wordt in plaats van ontbinding ook wel over liquidatie gesproken. Heeft een rechtsentiteit op het moment van ontbinding nog baten, dan moet er vereffend worden. Zijn er geen baten meer op het moment van ontbinding, dan houdt de rechtsentiteit direct op te bestaan. Vanuit het perspectief van het ondernemingsrecht is onder meer relevant wanneer ontbinding is toegestaan en hoe dit bewerkstelligd kan worden. Ook de vereffening, heropening van de vereffening en de herroeping van het ontbindingsbesluit roepen vanuit het perspectief van het ondernemingsrecht allerlei vragen op. In deze bijdrage wordt de ontbinding in het Nederlandse ondernemingsrecht nader bekeken.Ik ga in deze bijdrage niet in op ontbinding bij personenvennootschappen en het rapport Modernisering Personenvennootschappen van de werkgroep personenvennootschappen. Dit rapport bevat een ontwerpvoorstel voor een nieuwe wettelijke regeling van Titel 7.13 met een bijbehorend ontwerpvoorstel voor een memorie van toelichting. In een andere, toekomstige bijdrage zal ik daar meer in detail op ingaan. Ik sluit af met een voorstel tot herziening van de huidige regeling.

Het belang van de rechtspersoon is een rechtsbegrip waaraan in de literatuur de nodige aandacht is besteed, vooral in relatie tot de NV/BV. Het is gebruikelijk om dan te spreken van het ‘vennootschappelijk belang’ of het ‘belang van de vennootschap’. De relatief grote aandacht voor het vennootschappelijk belang is verklaarbaar omdat de norm dat bestuurders en commissarissen van de NV en BV zich dienen te richten naar het belang van vennootschap (en de met haar verbonden onderneming), in de jurisprudentieZie o.m. HR 1 april 1949, NJ 1949/465, m.nt. Houwing (Doetinchemse IJzergieterij); HR 4 januari 1963, RvdW 1963, p. 9 e.v., AAe 12, p. 222 e.v. (N.V. Scholten’s Aardappelmeelfabrieken); HR 22 maart 1996, NJ 1996, 568 (Mediasafe I). en wetgevingZie art. 2:129/239 lid 5 BW, die 1 oktober 2012 in werking traden. nadrukkelijker tot uitdrukking is gebracht dan bij de andere rechtspersoonsvormen. In de literatuur wordt echter ook ten aanzien van de andere rechtspersoonsvormen - de vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij en de stichting - aangenomen dat bestuurders en commissarissen zich bij de uitoefening van hun taken dienen te richten naar het belang van de rechtspersoon.Zie o.m. GS Rechtspersonen (Overes), art. 44, aant. 2; GS Rechtspersonen (Overes), art. 291, aant. 2; Asser/Rensen 2-III* 2012/127, 334. Zie o.m. ook Rb. Almelo 21 december 2005, ECLI:NL:RBALM:2005:AU8670; Hof Amsterdam, 21 september 2010, ECLI:NL:GHAMS:2010:BN6929; Rb. Amsterdam 7 november 2012, ECLI:NL:RBAMS:2012: BZ1016; Rb. Limburg, 8 maart 2017, ECLI:NL:RBLIM:2017: 2082. Bij de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij volgt dit voor commissarissen overigens uit art. 2:57 lid 2 BW. Het wetsvoorstel Bestuur en Toezicht Rechtspersonen stelt op dit punt uniformering van de wettelijke norm in het vooruitzicht: Voor bestuurders en commissarissen van alle (Boek 2-)rechtspersonen komt de norm te luiden dat zij zich bij de uitvoering van hun taken moeten richten naar het belang van de rechtspersoon en de daaraan verbonden onderneming of organisatie.Zie art. 2:9 lid 3 en art. 11 lid 4, voorgesteld in Kamerstukken II (2015-2016), 34 491, nr. 2.

Een gedachte-experiment over Hoge Raad, theorie- vorming, en navigeren tussen rechterlijk minimalisme en maximalisme

1. WPNR 7088 was gewijd aan het sectorale rechtspersonenrecht. Het rechtspersonenrecht dus, zoals dit in enkele bijzondere sectoren van de samenleving geldt. In dit nummer zijn enkele beschouwingen opgenomen die over het algemene rechtspersonenrecht gaan. Ik wil in deze korte, introducerende verhandeling enkele algemene opmerkingen over de rechtspersoon maken. Mijn aangrijpingspunt is het door Maarten Kroeze bewerkte Asser-deel over de Rechtspersoon dat in 2015 is verschenen en de negende druk van dat deel is. Dat is een prachtig, evenwichtig, genuanceerd en goed geschreven boek. Over ieder onderwerp dat in het boek aan de orde komt heeft Kroeze diep nagedacht. Het behandelt ook een veelheid aan moeilijke onderwerpen, zoals het besluit, de vertegenwoordiging van rechtspersonen, bestuurdersaansprakelijkheid, de omzetting, de fusie en splitsing. Ook de jaarrekening en de medezeggenschap komen uitgebreid en diepgaand aan de orde. Een bewerking van een boek met zulke uiteenlopende onderwerpen is een prestatie die bewondering afdwingt.

Bij ministerieel besluit de dato 17 augustus 2017 is

In gesprek met Van Schilfgaarde