Aflevering 1

Mediation of in het algemeen ADR (Alternative Dispute Resolution) beschouwt men vaak als een vinding van westerse en met name van Amerikaanse origine.

Mediation is in de jaren negentig in Nederland als methode van conflictoplossing sterk opgekomen. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Allereerst is er een groeiend besef dat de traditionele juridische manier om conflicten aan te pakken niet altijd toereikend is. Het juridische geschil betreft namelijk vaak een ander onderliggend conflict. Bovendien is de juridische aanpak tijdrovend, duur en belastend voor de betrokkenen. Een tweede oorzaak is gelegen in de wijze van denken van de huidige maatschappij. Het overgeven aan een autoriteit - de rechter - paste niet meer in de moderne geëmancipeerde positie van mensen. Daarnaast past mediation goed binnen de Nederlandse traditie van het polderen (d.w.z. het er samen uitkomen).

In Nederland eindigt meer dan een derde van de huwelijken in echtscheiding. Een op de zes echtscheidingen verloopt problematisch. Gerechtelijke procedures over de gevolgen van (echt)scheiding hebben veelal een polariserend effect en het resultaat is vaak voor geen van beide partijen bevredigend. Daarbij komt dat bij echtscheidingsprocedures aan de door partijen ingenomen juridische standpunten nogal eens gevoelens van frustratie en onmacht ten grondslag liggen in plaats van zakelijke motieven. Wanneer achter een ingenomen juridisch standpunt een emotioneel belang schuilgaat, zal een juridische beslissing geen einde maken aan het conflict, hetgeen kan resulteren in jarenlange procedures. Tot op heden vormt scheidingsbemiddeling in geval van conflicten bij (echt)-scheiding in ons land het enige alternatief voor een gerechtelijke procedure. In de familierechtpraktijk van de Verenigde Staten is in de jaren negentig van de vorige eeuw echter een nieuwe methode van alternative dispute resolution (hierna: ADR) ontstaan, aangeduid als collaborative law. Deze methode van ADR is ontstaan uit onvrede met de schadelijke gevolgen van gerechtelijke procedures en de begrenzingen van mediation.

Hoe mediation de fiscale procespraktijk zal veranderen Er is inmiddels enige tijd verstreken sinds de Belastingdienst aankondigde vanaf 1 januari 2007 het instrument van mediation in te zetten bij bezwaar- en klachtenprocedures. Het komt ons niet echt als een verrassing voor dat de eerste door de overheid gerapporteerde resultaten bemoedigend zijn. Wij juichen de komst van mediation - ook in belastingzaken - dan ook toe, maar wellicht om andere redenen dan de overheid. Het is niet te ontkennen: de maatschappij verandert. Is de professional in staat om in te spelen op die veranderingen? In dit artikel gaan wij in op enkele door ons aan de hand van jurisprudentie en literatuur opgemerkte veranderingen en constateren daarbij dat de komst van mediation en al wat daar op lijkt de huidige usance onder druk zet. Dient die usance heroverwogen te worden of is het begrip mediation zelf rijp voor herdefiniëring? Hoe verhoudt het mediationbegrip zich met het fiscaal compromis? We sluiten af met een conclusie.

In 2006 is door het Notariaat Magazine een onderzoek gedaan naar de stijging van het aantal klachten dat tegen notarissen werd ingediend in de periode die zich uitstrekt van ruwweg het midden van de jaren negentig tot en met het kalenderjaar 2005. De uitkomst van dit onderzoek was dat het gebrekkige cijfermateriaal het trekken van harde conclusies niet goed mogelijk maakte. Een gevolgtrekking die op grond van de desbetreffende onderzoeksresultaten wel kon worden gemaakt, is dat een relatief fors gedeelte van de in de onderzochte periode tegen notarissen ingediende klachten samenhing met de afwikkeling van nalatenschappen. Voorts blijkt uit het onderzoek dat ongeveer 80% van alle ingediende klachten de dienstverlening van de notaris betreft en betrekking heeft op gebrekkige communicatie, onheuse bejegening van de cliënt of een te trage afhandeling van een zaak. In 2005 meldde het Notariaat Magazine reeds een andere duidelijke trend: ruzieboedels komen steeds meer voor, de afwikkeling van een nalatenschap gaat veel vaker dan vroeger gepaard met heibel in de familie.