Aflevering 12

Wetsvoorstel 28 867, de ‘Wet aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen’, heeft een roerige geschiedenis. Het wetsvoorstel is als derde tranche van het nieuwe huwelijksvermogensrecht medio september in de Tweede Kamer aangenomen. Althans, wat er van het voorstel nog over was.

Op 11 juli 2008 wees de Hoge Raad een drietal arresten betreffende overlijdensrisicoverzekeringen in de familiesfeer, waarvan er overigens slechts twee zijn gepubliceerd. In het eerste arrest treedt vader op als verzekeraar en verzekerde, met een kind als verzekeringnemer en tevens begunstigde. In het tweede arrest treedt dezelfde vader en nu echtgenoot als verzekeraar en verzekerde op, met de andere echtgenoot als verzekeringnemer en tevens begunstigde. Doordat vader/echtgenoot binnen de contractsduur van de overlijdensrisicoverzekeringen komt te overlijden, blijft een verzekerde som van in totaal ƒ 8.000.000 buiten de heffing van successierecht. Alle verweren van de Staatssecretaris van Financiën tegen deze overeenkomsten, inclusief een beroep op fraus legis, worden door de Hoge Raad afgewezen. De desbetreffende uitkeringen zijn niet onderworpen aan de heffing van successierecht. In een eerdere bijdrage in FTV ging Kastelein al op deze arresten in. De arresten hebben de nodige stof doen opwaaien, getuige ook de publicatie in andere tijdschriften. De arresten roepen een beeld op alsof partijen een overlijdensrisicoverzekering van een professionele verzekeraar als model hebben gebruikt en daarin simpelweg namen en bedragen hebben veranderd, daarmee pretenderend dat tussen partijen (familieleden) een rechtsgeldige verzekeringsovereenkomst tot stand zou zijn gekomen. Maar is dit nu wel het geval?

De uitspraak van het Hof Den Bosch (MK IV) 28 februari 2008, nr. 06/00439, is de aanleiding voor deze beschouwing. Ik geef hier een overzicht van de voorwaarden om de in genoemde procedure behandelde vrijgestelde verkrijging in geval van vererving van een Natuurschoonwet landgoed (hierna: NSW landgoed) te kunnen effectueren.

In het Belgische recht heeft de theorie der huwelijksvoordelen tot gevolg dat verkrijgingen tussen echtgenoten in grote mate beschermd zijn tegen reservataire erfrechtaanspraken en in vele gevallen ook fiscaal gunstig tot zelfs onbelast worden behandeld. Dit geldt zowel in stelsels van gemeenschap van goederen als in scheiding van goederen of uitsluiting van gemeenschap, al dan niet met verrekenbedingen. De laatste jaren heeft deze theorie een belangrijke ontwikkeling gekend, onder meer ingevolge twee mijlpaalarresten van het Hof van Beroep te Antwerpen in 2004 en in 2008.

Met toepassing van de hardheidsclausule wordt door erfgenamen een nalatenschap geschonken aan degene die eigenlijk erfgenaam had moeten zijn (de levensgezel van de overledene) op grond van een informele uiterste wil. In de nalatenschap bevindt zich onroerend goed. In de schenkingsakte wordt een beroep gedaan op de vrijstelling voor de overdrachtsbelasting op grond van art. 15, lid 1, onderdeel d Wet op belastingen van rechtsverkeer (hierna: WBR). Er is sprake van een schenking onder een last, want de verkrijger dient de hypotheekschuld voor zijn rekening te nemen. Art. 15, lid 1, onderdeel d WBR stelt dat de vrijstelling voor de overdrachtsbelasting niet geldt tot het bedrag dat ter zake van die lasten in aftrek komt voor heffing van schenkingsrecht. In de gegeven casus betekent de tegemoetkoming dat geen schenkingsrecht is verschuldigd. Komt hierdoor de vrijstelling overdrachtsbelasting - gedeeltelijk - in gevaar?