Aflevering 5

De Hoge Raad heeft op 20 maart 2009 twee nagenoeg identieke arresten gewezen, die door een enkeling al tot ‘doorbraakarresten' zijn bestempeld. Het gaat hierbij om de situatie waarbij een (agrarische) onderneming door de ouders aan de bedrijfsopvolger wordt overgedragen voor een waarde waarbij een lonende exploitatie nog juist mogelijk is, waarbij deze waarde duidelijk beneden de waarde in het economisch verkeer ligt. De Hoge Raad heeft in deze arresten in de eerste plaats beslist dat voor de vraag of sprake is van een schenking niet het fiscale recht (en meer in het bijzonder art. 21, lid 4 Successiewet 1956), maar de titel over schenking (titel 7 Boek 3) in het Burgerlijk Wetboek maatgevend is. In de tweede plaats besliste de Hoge Raad in het verlengde van zijn arrest van 13 februari 2004 dat het in het kader van een bedrijfsopvolging lager waarderen van een onderneming dan de waarde in het economisch verkeer - voor zover deze lagere waardering noodzakelijk is om een voortgezette bedrijfsuitoefening te verzekeren - aangemerkt kan worden als het nakomen van een verplichting, zodat de bedoeling tot bevoordeling (die is vereist voor het aannemen van een schenking) niet aanwezig is. Dat deze twee arresten voor de agrarische (opvolgings)praktijk van het grootste belang zijn, moge duidelijk zijn. Maar naast de zo gewenste en gegeven duidelijkheid roepen de arresten ook weer de nodige vragen op.

De terbeschikkingstellingsregeling kent nog vele onduidelijkheden, waarvan het tijdstip waarop de regeling van toepassing wordt er één is. De wettekst maakt over deze vraag weinig duidelijk. Wel heeft de staatssecretaris van Financiën in een aantal (deels inmiddels geactualiseerde) beleidsbesluiten een aantal malen zijn mening gegeven. Voorts is, met wisselende uitkomsten, deze problematiek in de afgelopen jaren een aantal malen aan de orde geweest in de rechtspraak van de rechtbanken en gerechtshoven. De Hoge Raad heeft zich tot op heden niet uitgesproken over het aanvangstijdstip, maar er ligt inmiddels wel een conclusie van A-G Niessen over de aanvang van de terbeschikkingstellingsregeling bij de aankoop van panden met de bedoeling deze ter beschikking te gaan stellen.

Op 19 januari 2009 heeft de Rechtbank Haarlem vonnis gewezen in een procedure waarin de vraag aan de orde kwam of belanghebbenden een zodanig recht konden ontlenen aan het vermogen van een trust dat sprake was van een bezitting voor box 3. Alvorens op het vonnis van de rechtbank in te gaan, worden hierna de feiten besproken.

De heffingsrente blijft in beweging. Steeds meer belastingplichtigen weten de gang naar de belastingrechter te vinden om een beschikking heffingsrente te bestrijden. Het opmerkelijke daarbij is dat de recente relevante jurisprudentie afkomstig is van rechtbanken en gerechtshoven, en niet van de Hoge Raad.