Aflevering 6

De huidige Successiewet dateert uit 1956 en reeds geruime tijd is er toenemende kritiek op de belastingen op erfenissen en schenking. Maatschappelijk, maar ook politiek (Mark Rutte: sterftax) is de Successiewet 1956 bepaald niet populair. Nu is belastingheffing in het algemeen weinig populair bij het (grote) publiek, maar de Successiewet 1956 spant mijns inziens de kroon. De kritiek is tweeërlei.

In deze bijdrage bespreek ik enkele onderdelen van het wetsvoorstel Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten dat door staatssecretaris drs. J.K. de Jager op 20 april 2009 naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Het is het streven van de staatssecretaris de wijzigingen per 1 januari 2010 in werking te laten treden.

Het wetsvoorstel Successiewet 1956 bevat enkele wijzigingen voor de Successiewet 1956 (hierna: SW 1956) en de Wet inkomstenbelasting 2001 (hierna: Wet IB 2001) met gevolgen voor algemeen nut beogende instellingen (hierna: ANBI's). In dit artikel bespreek ik de wijzigingen in het ANBI-regime en het ontstaan van het nieuwe fenomeen van de sociaal belang behartigende instelling (hierna SBBI).

Op 20 april 2009 heeft de Staatssecretaris van Financiën het voorstel met betrekking tot de wijziging van de Successiewet 1956 (hierna: SW 1956) gepubliceerd. De beoogde ingangsdatum van de wetswijziging is 1 januari 2010. Het is de bedoeling om de bedrijfsopvolgingsregeling meer toe te spitsen op de reële bedrijfsoverdrachten en te vereenvoudigen. Sinds de invoering in 2002 was in de literatuur kritiek geuit over de complexe en op punten onduidelijke regelgeving. Hoewel in het algemeen begrip bestaat voor het argument dat de fiscaliteit niet belemmerend moet werken bij bedrijfsoverdrachten, is noch bij invoering, noch bij de tussentijdse verruiming van de faciliteit, noch bij dit voorstel tot wetswijziging door de wetgever deugdelijk de noodzaak van deze faciliteit gemotiveerd. Zoals vaker in de fiscaliteit wisselen voor de belastingplichtige het zoet en het zuur bij deze wetswijziging. Na een inleiding over de werking van de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten op grond van dit voorstel, worden de voorgestelde beperking en verruiming van de faciliteiten besproken.

De Staatssecretaris van Financiën heeft op 20 april 2009 het wetsontwerp voor de gedeeltelijke herziening van de Successiewet 1956 (hierna: SW 1956) ingediend bij de Tweede Kamer. In het wetsontwerp is de wens uitgewerkt om de tarieven te verlagen, het stelsel van vrijstellingen te vereenvoudigen, de bedrijfsopvolgingsregeling opnieuw vorm te geven en daar waar nodig de wet aan te passen om ontgaansmogelijkheden te pareren. In verband met het laatste is daartoe ook in de Wet inkomstenbelasting 2001 (hierna: Wet IB 2001) een regeling geïntroduceerd die betrekking heeft op het zogenoemd afgezonderd particulier vermogen (hierna: APV). Hierna zullen wij nader ingaan op de werking en de gevolgen van de voorgestelde wijziging van de Successiewet 1956 met betrekking tot het APV.

De dramatische hoofdrollen in de vernieuwing van de Successiewet 1956 zijn weggelegd voor de bedrijfsopvolgingsregeling en de ‘afgezonderde particuliere vermogens'. Op de achtergrond voltrekt zich een stroomlijning van fictiebepalingen. Volgens de toelichtende stukken gebeurt dit deels om geconstateerde heffingslacunes op te vullen, deels om tekstuele redenen. Op zich geeft dit geen aanleiding tot ongerustheid. Het bestrijden van ‘constructies' was immers aangekondigd als thema van deze operatie. Het terugbrengen van onduidelijkheden in de tekst past vanzelfsprekend in een dergelijke context. Vergelijken we echter de voorgestelde wettekst met de toelichting, dan komt de vraag op of de vlag de lading dekt. In deze bijdrage ga ik in op een aantal te vernieuwen fictiebepalingen en beperk mij hierbij tot art. 8, 10, 11, 13 en 15 (nieuw) SW 1956. Waar ik daartoe aanleiding zie, stel ik de vraag of de voorgestelde regeling uitwerkt zoals werd bedoeld en is toegelicht in het artikelsgewijs commentaar. Niet altijd blijkt dat het geval te zijn en soms lijkt er tekstueel nog bijgeschaafd te moeten worden. Ik sluit af met een beknopte opmerking over het nieuwe art. 7 SW 1956 en een korte conclusie.

Het Wetsvoorstel tot aanpassing van de Successiewet en enige andere belastingwetten dat op 20 april jl. is gepubliceerd wordt binnenkort in de Tweede Kamer behandeld. De vraag is gerechtvaardigd of het wetsvoorstel, waar het gaat om de aanpak van trusts en andere doelvermogens, niet is achterhaald door de ontwikkelingen in de financiële wereld. Een belangrijke ontwikkeling is dat offshoreplanning niet langer à la mode is in de internationale estateplanning wereld; er wordt wereldwijd naarstig gezocht naar duurzamere onshore structuren. Als zelfs Zwitserland wegens zijn mistige cultuur uit de gratie raakt, zullen miljarden een weg zoeken naar andere jurisdicties. Het is van groot belang voor een internationaal denkende kleine handelsnatie als Nederland om hierop te anticiperen. Is Nederland in staat om vermogens en vermogende families een veilige en aantrekkelijke thuishaven te bieden ? Een positieve benadering op dit punt is waarschijnlijk ook de beste manier om het Nederlands bankwezen om er snel weer bovenop te doen geraken.