Aflevering 6

De 6e editie 2023 bevat artikelen rond de Omgevingswet.

Na tweemaal een valse start in 2021 en 2022 met het voorbereiden van artikelen rond de Omgevingswet heeft de redactie nu doorgepakt: het themanummer Omgevingswet ligt er, ook al zijn er in de Eerste Kamer nog forse zorgen over te grote uitvoeringproblemen (DSO).

De Omgevingswet treedt in werking op een moment dat de gebiedsontwikkeling te maken heeft met zeer grote inhoudelijke vraagstukken: gemeenten moeten alle zeilen bijzetten.

De Grondexploitatiewet zag op 1 juli 2008 het levenslicht. Als afdeling van de Wet ruimtelijke ordening werd de wet veelvuldig toegepast door gemeenten en zelfrealisatoren bij allerlei project- en gebiedsontwikkelingen. Uit de Grondexploitatiewet zijn een fors aantal exploitatieplannen, maar vooral vele anterieure overeenkomsten voortgekomen. Zo nu en dan was er de afgelopen jaren sprake van een nakomertje in de vorm van een posterieur contract. Dit was precies wat de verwekkers van de wet voor ogen stond, toen zij deze in elkaar sleutelden.

Grond staat weer sterk in de belangstelling vanwege de vele grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan op het gebied van wonen, werken, energie, klimaat, natuur en landbouw. Het is erg lang geleden dat er een Kamerbrief met een brede, nieuwe aanpak van het grondbeleid is verschenen. Dit artikel blikt terug op de essentie van de nieuwe Kamerbrief. Wat staat erin? Wat gaat er veranderen? En hoe?

Op 1 januari 2024 is Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) opgegaan in de Omgevingswet (Ow). Inhoudelijk blijft de regeling grotendeels ongewijzigd. Afgezien van aanpassingen in de gehanteerde terminologie, hebben de weinige veranderingen in hoofdzaak betrekking op de inwerkingtreding en bekendmaking van het voorkeursrecht, de ‘knip’ in de geldigheidsduur van een voorkeursrecht gebaseerd op een omgevingsplan en de bevoegdheid tot intrekking van een voorkeursrecht. Dit artikel richt zich met name op die veranderingen.

Bij velen in ons vakgebied roept het woord plankosten het beeld op van de plankostenscan. Dat is een Excel rekenmodel waarmee de plankosten eenvoudig kunnen worden berekend. Even de basisgegevens van het plan invullen, zoals het aantal woningen en de oppervlakte van het gebied, aankruisen welke werkzaamheden de ontwikkelaar zelf uitvoert en welk deel van de kosten daarvan door de gemeente wordt vergoed, en het bedrag van de plankosten rolt uit het model. Voor sommigen is dat genoeg. Anderen willen ook graag weten hoe het rekenmodel in elkaar zit. Hoe komt het toch dat de plankosten bij het ene project hoger of lager zijn dan bij een ander, op het eerste gezicht, vergelijkbaar plan? Die vraag komt des te meer op nu het oude rekenmodel van de regeling plankosten exploitatieplan zal worden vervangen door twee nieuwe rekenmodellen die horen bij de Omgevingsregeling. Zijn er verschillen tussen de wijze waarop de plankosten bij het oude en het nieuwe model worden berekend? Hierbij een toelichting, maar eerst even terug naar het begin.

Gemeenten moeten kleur bekennen

Via de Grondexploitatiewet werd in de Wro een regeling geïntroduceerd over kostenverhaal en locatie-eisen. De Omgevingswet kent een kostenverhaalsregeling die daarop lijkt, maar er ook in een aantal opzichten van afwijkt. Om welke wijzigingen van de Omgevingswet ten opzichte van de Wro gaat het? Evert Jan van Baardewijk behandelt tien wijzigingen die hij als de belangrijkste beschouwt.

In de aanloop naar de Omgevingswet is door de Tweede Kamer en vanuit de praktijk aandacht gevraagd voor de (rechts)positie van de eigenaar bij onteigening. Dat bracht de minister ertoe om in een Kamerbrief vast te leggen dat de rechtsbescherming van de eigenaar ‘op zijn minst gelijkwaardig’ zou blijven. TK 2016-2017, 33118, nr. 84 Hoe is die doelstelling vertaald in de Omgevingswet? En wat betekent dit voor de positie van de eigenaar in de praktijk?

Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de al lang geleden aangenomen titel 4.5 Awb zal er op den duur in de planschadepraktijk het nodige gaan veranderen Het artikel is afgesloten op 1 november 2023.

Met ingang van 1 januari a.s. zal de onteigeningswet opgaan in de nieuwe Omgevingswet. Daarmee zullen ook een aantal inhoudelijke wijzigingen worden doorgevoerd in de regels die gelden voor onteigeningen. Deze wijzigingen zullen in dit artikel – op hoofdlijnen – worden besproken, met de nodige kritische kanttekeningen en tips voor de uitvoeringspraktijk. Inmiddels is ook een eerste handboek over de nieuwe wettelijke regeling voor onteigening verschenen: ‘Onteigeningsrecht’ (2e druk, Kluwer, 2023, mrs. J.A.M.A. Sluysmans & W.J.E. van der Werf).

Grondinstrumenten voorkeursrecht en onteigening onder de Omgevingswet