Aflevering 6892

De afgelopen jaren is de Europese Commissie (verder: de Commissie) druk bezig geweest het proces in gang te zetten dat tot een herziening van de EEXVerordening moet leiden.Verordening nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke zaken (PbEG 2001, L12/1), ook wel genoemd ‘Brussel I’, in deze bijdrage verder ‘EEX-Vo’. De EEX-Vo is in werking getreden op 1 maart 2002 als opvolger van het EEXVerdrag.Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, gesloten te Brussel op 27 september 1968 (zoals nadien gewijzigd in verband met toetredende staten, zie voor de laatste (geconsolideerde) versie waarin alle toetredingsverdragen verwerkt zijn PbEG C27/3 van 26 januari 1998), in werking getreden op 1 februari 1973. Zie hierover uitgebreid P. Vlas, ‘Herziening EEX: van verdrag naar verordening’, WPNR (2000) 6421, p. 745-753. Dit verdrag gold tot 1 maart 2002 voor Nederland in de verhouding tot andere lidstaten op het gebied van de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke- en handelszaken. Thans wordt in de EU de materie van de (internationale) bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen geregeld door de EEX-Vo. De verordening wordt (terecht) wel het ‘fundament van de civielrechtelijke samenwerking in Europa’ genoemd.Zie onder meer het hierna te noemen in 2009 door de Commissie gepubliceerde Groenboek inzake de herziening van de EEX-Vo: COM(2009) 175. Onder de EEXVo gelden in de EU geharmoniseerde bepalingen inzake de internationale rechterlijke bevoegdheid en vindt eenvoudige erkenning van elkaars beslissingen plaats. Op grond van art. 73 EEX-Vo is de Commissie verplicht om uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van de EEX-Vo een verslag in te dienen over de toepassing daarvan in de lidstaten. Dit verslag gaat volgens art. 73 EEX-Vo eventueel vergezeld van voorstellen tot wijziging van de verordening. Ter voorbereiding op de door de Commissie te verrichten evaluatie verscheen eind 2007 een uitgebreide studie over de toepassing van de EEX-Vo in de lid-staten.Hess, Pfeiffer & Schlosser, The Brussels I Regulation 44/2001. Application and Enforcement in the EU, München: Beck 2008. Het rapport (veelal betiteld als het ‘Heidelberg rapport’) is inclusief nationale rapportages ook op de site van de Commissie te raadplegen: http://ec.europa.eu/ justice/doc_centre/civil/studies/doc/study_application_brussels_1_en.pdf. Tegelijkertijd verscheen ook een rapport over de nationale commune bevoegdheidsregels die in de lidstaten van toepassing zijn indien de zaak buiten het toepassingsbereik van de EEX-Vo valt.‘Study on residual jurisdiction’, van de hand van A. Nuyts, te raadplegen via: http://ec.europa.eu/civiljustice/news/ docs/study_residual_jurisdiction_en.pdf.

Bij de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen op het terrein van burgerlijke en handelszaken in de Europese Unie kan tegenwoordig onderscheid tussen drie systemen worden gemaakt. Ten eerste, het systeem van de EEX-Verordening.Verordening (EG) nr. 44/2001 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, Pb EG L12/2001, p. 1 (hierna EEX-Vo).

De invulling van het begrip, de positie, de internationale bevoegdheid en de erkenning van voorlopige en bewarende maatregelen heeft eerst onder het EEXVerdrag,Verdrag van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. toen onder de EEX-Verordening(EG) nr. 44/2001 van 22 december 2001 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. (hierna EEX-Vo). altijd behoefte gehad aan extra uitleg van het Hof van Justitie.Destijds van de Europese Gemeenschap, inmiddels van de Europese Unie. Het lijkt erop dat de herziening van de EEX-Vo op een aantal punten de rechtspraak van het hof codificeert, maar dat het op een aantal andere cruciale punten de rechtspraak ten aanzien van de voorlopige maatregelen volledig herschikt en heroverweegt. Het primaire doel van de herschikking met betrekking tot voorlopige en bewarende maatregelen is de voorwaarden waaronder dergelijke maatregelen binnen de EU kunnen circuleren te verduidelijken.Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (Herschikking), 14 december 2010, COM(2010) 748, p. 6 (hierna Herschikking).

Grensoverschrijdende insolventieprocedures zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van de EEXVerordening (hierna: EEX-Vo of Brussel I).Art. 1 lid 2 aanhef en onder b, van de Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, Pb EG L 12. De rechtsmacht en de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in grensoverschrijdende insolventieprocedures is geregeld in de Insolventieverordening (hierna: InsVo).Verordening (EG) nr. 1346/2000 van de Raad van 29 mei 2000 betreffende insolventieprocedures, Pb EG L 160. Deze Verordening is niet van toepassing in de verhouding met Denemarken dat zich in een Protocol bij het Verdrag van Amsterdam heeft gedistantieerd van EU-besluitvorming die zijn grondslag vond in destijds art. 61 e.v. EG, thans art. 81 VWEU. De Europese regeling van insolventieprocedures zou naadloos moeten aansluiten bij (destijds) het Verdrag van Brussel van 1968 (EEX-Verdrag), waarvoor inmiddels de EEX-Verordening in de plaats is getreden.Rapport-Schlosser (nr. 53): P. Schlosser, Rapport over het Verdrag inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken alsmede tot het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hof van Justitie (Ondertekend te Luxemburg op 9 oktober 1978), Pb C 59, nr. 53 (p. 89-90). Zie ook: R. Rordorf, ‘Cross Border Insolvency’, International Insolvency Law Review (IILR), 2010, p. 16. De EEX-Vo en de InsVo blijken echter niet zodanig complementair te zijn dat de afbakening volstrekt eenduidig is. Dit zou voor de Europese wetgever aanleiding kunnen zijn om een nadere precisering aan te brengen. Helaas is in het voorstel tot herschikking van de EEX-Vo geen wijziging op dit gebied opgenomen. In een resolutie over de herziening van de EEX-Vo heeft ook het Europees Parlement zich niet uitgelaten over het toepassingsgebied van de EEX-Vo in relatie tot de InsVo.Europees Parlement, Resolutie van het Europees Parlement van 7 september 2010 over de uitvoering en herziening van Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (2009/2140 (INI)), P7 _TA-PROV(2010)0304 (via: www.europarl.europa.eu). Mogelijke aanpassingen in de afbakening tussen beide verordeningen zullen naar verwachting dan ook pas kunnen plaatsvinden bij de herziening van de InsVo.In 2012 is de Commissie gehouden een verslag over de toepassing van de verordening bij het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité in te dienen, eventueel vergezeld van wijzigingsvoorstellen (art. 46 InsVo). Deze afbakening is in de afgelopen jaren onderwerp van enige prejudiciële beslissingen van het Hof van Justitie EU (hierna: HvJ) geweest. In het licht van (de discussie over) de komende herziening van de InsVo ga ik in dit artikel in op de vraag in hoeverre deze prejudiciële beslissingen (kunnen) bijdragen aan een nadere definiëring van de grens tussen de toepassingsgebieden van de beide verordeningen. Daartoe beschrijf ik in par. 2 de achtergrond en enkele hoofdlijnen van de InsVo. De specifieke vraagpunten die zijn gerezen in het schemergebied tussen EEX-Vo en InsVo betreffen de kwalificatie van beslissingen die rechtstreeks voortvloeien uit de insolventie, alsmede de rechtsmacht ten aanzien van deze beslissingen. De daarover gewezen arresten van het HvJ komen aan de orde in par. 3 en 4. In par. 5 ga ik nader in op de discussie over de reikwijdte van de rechtsmacht van de rechter van de openingsstaat in relatie tot de kwalificatie van vorderingen. Ik sluit af met een samenvatting en een conclusie.

Arbitrage is een van de onderwerpen die van de reikwijdte van de EEX-Verordening is uitgesloten (art. 1). De Commissie stelt voor deze exceptie enigszins te beperken zodat bepaalde arbitragekwesties in de toekomst wel onder de EEX-Verordening (hierna EEX-Vo) zullen vallen.

Het Nederlandse internationaal privaatrecht (IPR) wordt gekenmerkt door een grote bronnenverscheidenheid. Naast de vele verdragen die voor Nederland van kracht zijn, is ons land als lidstaat van de EU gebonden aan verordeningen die voor dit rechtsgebied gelden. Anders dan verdragen kunnen verordeningen sneller worden gewijzigd. Op 14 december 2010 heeft de Commissie een voorstel ingediend voor een ‘herschikking’ van de EEX-Verordening. Deze verordening heeft betrekking op belangrijke delen van het IPR-procesrecht, in het bijzonder de rechtsmacht van de rechter en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen en authentieke akten in burgerlijke en handelszaken.

Over de Brusselse TGV, Boek 10 BW en andere IPR-ontwikkelingen

Mw. mr. E.J. Wijnands, oud-notaris te Breda, op 27 mei 2011.

De bevoegdheidsregeling van de EEX-VerordeningVerordening (EG) nr. 44/2001 van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, PbEG L 12 van 16 januari 2001, blz. 1-23.heeft een beperkt formeel toepassingsgebied. Uitgangspunt is dat de bevoegdheidsregeling slechts geldt wanneer de verweerder woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat (art. 4 lid 1).De woonplaats van de eiser doet in beginsel niet ter zake; vgl. HvJ EG 13 juli 2000, C-412/98, Jur. 2000, blz. I-5925, NJ 2003/597, nt. P. Vlas; Group Josi/UGIC. De bevoegdheidsregeling kan niet worden ingeroepen tegen verweerders uit derde landen, buiten de Europese Unie, afgezien van de bevoegdheden in verband met de exclusieve fora (art. 22) en de uitdrukkelijke en stilzwijgende forumkeuze (art. 23 en 24) die een eigen formeel toepassingsgebied hebben.Art. 22 geldt ongeacht de woonplaats van partijen. Art. 24 stelt evenmin eisen m.b.t. de woonplaats van partijen (vgl. het in noot 2 genoemde arrest), terwijl art. 23 vereist dat ten minste een der partijen woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat. De beperkte reikwijdte van de EEXbevoegdheidsregeling laat ruimte voor nationale bevoegdheidsregels die ingeroepen kunnen worden tegen verweerders uit derde landen. Bestudering van de nationale stelsels leert dat de ene lidstaat ruimere bevoegdheden hanteert dan de andere lidstaat.Zie de in opdracht van de Europese Commissie, met het oog op de herziening van de EEX-Verordening, uitgevoerde studie van A. Nuyts, Study on Residual Jurisdiction, General Report, 2007.