Aflevering 8

Er is een trend zichtbaar om producten zo natuurlijk mogelijk in de markt te zetten door bijvoorbeeld clean-labeling toe te passen. Maar zijn al die producten wel zo natuurlijk als wij ze voorgeschoteld krijgen? En wat is eigenlijk het speelveld van marketeers bij het bedenken van een natuurlijkheidsoffensief? Christine Fontaine en Sarah Arayess leggen het uit aan de hand van de invulling van de misleidingsregels in recente jurisprudentie.

Omkatten van huismerkverpakkingen, de race tegen de klok

Wat is de rol van Superunie als inkoop­organisatie van aangesloten retailers wat betreft voedselveiligheid? Paul van Hooren, manager Productintegriteit bij Superunie mocht de dag aftrappen en legde uit dat Superunie geen activiteiten naar de consument ontplooit, maar enkel en alleen de gezamenlijke inkoop verzorgt voor haar leden. In vogelvlucht ging hij door de historie van kwaliteitsborging voor eigen merken: van een ‘reactieve aanpak’ bij incidenten in 1995, via specificaties in contractafspraken rond 2000, tot leveranciersmanagement met een zeker risico­profiel anno nu. Sinds 2009 is het begrip ‘kwaliteit’ opgerekt naar productintegriteit waar ook duurzaamheid en de samenstelling van levensmiddelen onder vallen en binnenkort zelfs transparantie.

Wil een fabrikant zijn product ‘bio’ kunnen noemen, dan is hij gebonden aan strenge productie- en etiketteringsregels.De regels voor productie en etikettering van biologische producten zijn vastgelegd in Verordening (EG) nr. 834/2007. De uitvoeringsregels daarvan zijn vastgelegd in Verordening (EG) nr. 889/2008. De fabrikant die in deze zaak centraal staat, wilde ook graag aan de consument laten weten dat hij een ‘bio’ voedingssupplement op de markt brengt. De Duitse consument om precies te zijn, want op nationaal niveau kwam deze zaak in Duitsland voor de rechter. Er was een discussie tussen de fabrikant en de bevoegde autoriteiten ontstaan over de presentatie van het product als ‘bio’(logisch). Deze discussie werd zelfs gevoerd tot aan het Europese Hof van Justitie. Met een ongunstig resultaat voor de fabrikant.

In 2009 nodigde een sigarettenfabrikant een negentigtal creatieve jongeren uit om deel te nemen aan brainstormsessies. Doel van de brainstormsessies: het opzetten van een marketingstrategie voor een merk shag. In ruil voor hun inzet ontvingen de deelnemers sloffen sigaretten. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) oordeelt dat deze manier van handelen in strijd is met het reclame- en sponsorverbod voor tabaksproducten.

Bij een Chinese eetgelegenheid op de Zeedijk in Amsterdam werd door een inspecteur van de NVWA een monster genomen van in de koeling aanwezige vulling voor bapao. Uit laboratoriumonderzoek bleek dat de eetwaar te veel Entero­bacteriaceae bevatte. Als gevolg hiervan wordt een boete opgelegd en moet de voedselbereiding worden stilgelegd. De Rechtbank Rotterdam oordeelt dat het sanctiebesluit standhoudt. Ondanks onduidelijkheid over namens wie bezwaar is ingesteld. En ondanks bezwaren tegen het opgemaakte proces-verbaal van het laboratoriumonderzoek.

Een vleesbedrijf in het Verenigd Koninkrijk had een nieuw proces ontwikkeld waarbij, evenals bij separatorvlees, machinaal vlees van botten werd verwijderd en bracht het op de markt als ‘ontzeend vlees’ (in plaats van separatorvlees). Voor de benaming van dit vlees werd het bedrijf in eerste instantie gesteund door de Engelse Food Safety Authority (FSA). Zij hadden in een richtsnoer met betrekking tot een product dat ontzeend vlees wordt genoemd het volgende vermeld: “Het product dat wordt verkregen door mechanische uitbening waarbij van beenderen met restvlees of karkassen, waarvan de voornaamste spieren al dan niet reeds zijn verwijderd, echte stukjes vlees worden gescheiden op een wijze dat de spierweefselstructuur van het vlees nagenoeg intact blijft, wordt niet beschouwd als separatorvlees. Dit vlees kan daarna worden ontzeend, waardoor het op fijngehakt vlees gaat lijken”. Dit product wordt volgens de FSA nog steeds beschouwd als vlees.

De Europese Unie (EU) heeft een omvattend rechtskader vastgesteld voor de verlening van vergunningen voor uit genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s) bestaande of daarvan afgeleide producten. De vergunningsprocedure betreft het gebruik van ggo’s voor levensmiddelen en diervoeders, industriële verwerking en teelt, en de daarvan afgeleide producten voor levensmiddelen en diervoeders. Het vergunningensysteem van de EU beoogt de schadelijke effecten van ggo’s op de gezondheid van mens en dier en op het milieu te vermijden, onder gelijktijdige totstandbrenging van een interne markt voor die producten. Twee (EU) wetteksten voorzien in de verlening van een vergunning voor ggo’s vóór het in de handel brengen ervan.Richtlijn 2001/18/EG betreffende de introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu PbEG L 106, van17 april 2001, p. 1 resp. Verordening (EG) nr. 1829/2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, PbEU L 268 van 18 oktober 2003, p. 1. Beide teksten stellen wetenschappelijk onderbouwde normen vast voor de beoordeling van potentiële risico’s voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu, alsook etiketteringsvoorschriften. Daarnaast bevat Verordening (EG) nr. 1830/2003 PbEU L 268 van 18 oktober 2003, p. 24. voorschriften voor de traceerbaarheid en etikettering van ggo’s en de traceerbaarheid van uit ggo’s geproduceerde levensmiddelen en diervoeders.

EP-lid David Borrelli uit Italië stelde de Europese Commissie onlangs een vraag over het verschil in regelgeving op Europees en Italiaans niveau. Het ging daarbij om de toegestane hoeveelheid ethylesters in extra virgine olijfolie. Het parlementslid had in EU-wetgeving ter zakeVerordening (EU) nr. 2568/91, PbEU L248 van 5 september 1991, p.1. , Verordening (EU) nr. 299/2013, PbEU L90 van 28 maart 2013, p. 52 [wijziging van Vo. (EU) 2568/91]. opgemerkt dat het toegestane maximumgehalte 75 mg/kg is. In de Italiaanse wetgeving echter, geldt een maximum van 10-15 mg/kg, dus 7x lager. De vraag aan Commissaris Ciolos was dan ook waarom de EU zo’n hoge [en dus (!) schadelijke] norm kende. Met 75 mg/kg zou er nog flink gesjoemeld kunnen worden door bijvoorbeeld gerecyclede olie toe te voegen en dan nog steeds te doen alsof het gaat om een eerste kwaliteit olijfolie. Wat gaat de Commissie daaraan doen?

Zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) hebben een bijzondere positie binnen de rijksoverheid. Ten eerste zijn het bestuurs­organen, dat wil (meestal) zeggen dat zij openbaar gezag uitoefenen. Ten tweede zijn zij zelfstandig en hiërarchisch dan ook niet ondergeschikt aan een minister. De ministeriële verantwoordelijkheid is dus wettelijk ingeperkt, hetgeen algemeen wordt gezien als een fors nadeel. Deze verantwoordelijkheid is immers de basis voor de controle van het parlement op de regering, en daarmee een belangrijk borgingsmechanisme voor publieke belangen. SKAL bijvoorbeeld, die toezicht houdt op de hele biologische keten en de naleving van de Europese verordening inzake biologische productie is zo’n zbo.

De eiseres in deze zaak is een bedrijf dat ballonnen bedrukt. Bij onderzoek van een monster door de NVWA blijkt dat de ballonnen een te hoog gehalte aan nitro­saminen bevatten. De NVWA heeft vervolgens aan het bedrijf een kennisgeving boeterapport gezonden. Hierna is de directeur van het bedrijf door de NVWA verhoord. Het bedrijf heeft vervolgens zelf bij brief zienswijzen naar voren gebracht tegen het kennisgeving boeterapport. Naar aanleiding daarvan geeft de NVWA per brief aan dat besloten is van boeteoplegging af te zien, omdat het bedrijf ter zake van de overtreding geen verwijt valt te maken nu deze aanzienlijke inspanningen heeft verricht om overtreding te voorkomen. Het boeterapport blijft wel gehandhaafd, omdat er wel sprake is van een overtreding.

Naar aanleiding van het algemene regeringsbeleid ten aanzien van zelfstandige bestuursorganen ofwel zbo’sZie ook signalering 122 in dit nummer., heeft de Kamer zich kritisch opgesteld over de toekomst van de keuringsdiensten. Aan de basis van deze kritiek staat het rapport De Leeuw. Onderzoek naar de herpositionering van zbo’s, ABDTopconsult. De Kamerleden zijn niet overtuigd van het voorstel van de regering om een aantal van de keuringsdiensten die actief zijn in de land- en tuinbouw, te bundelen in twee nieuwe publiekrechtelijke zbo’s, namelijk een ‘zbo-dier’ en een ‘zbo-plant’.

Op 2 oktober 2014 heeft de WRR het rapport ‘Naar een Voedselbeleid’ uitgebracht. Het rapport genereerde behoorlijk wat persaandacht. De Tweede Kamer gaat er begin 2015 met minister Schippers van VWS en staatssecretaris Dijksma van EZ over praten in een plenair debat.

VSM Geneesmiddelen BV uit Alkmaar heeft een beroep ingesteld tegen de Europese Commissie. VSM verklaart dat de Commissie sinds 1 augustus 2014 onrechtmatig in gebreke blijft om de beoordeling van gezondheidsclaims inzake plantaardige stoffen door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) aan te vatten. Ze wil dat het besluit van de Commissie van 29 juni 2014 waarin zij stelt deze beoor­deling niet voor 1 augustus aan te zullen vatten, nietig wordt verklaard.

Op de website over EGCG worden uitspraken gedaan in relatie tot het voorkomen en genezen van kanker. EGCG is een van de belangrijkste stoffen in groene thee en onderzoek (op muizen) zou hebben uitgewezen dat juist deze stof de kans op het krijgen van kanker verkleint dan wel uitstelt. Naast gedetailleerdere informatie over de goede eigenschappen van EGCG is op de website ook een knop te vinden waarop staat “Bestel EGCG-capsules”.

Klaagster maakt bezwaar tegen aanprijzingen voor de producten BioLean en Flexibility op een website.www.winltd.com Zij meende dat ze dankzij BioLean zou afvallen en dat haar eetlust zou worden afgeremd. Van het product Flexibility verwachtte ze soepeler gewrichten te krijgen en – vooral – er minder last van te krijgen. Ze heeft echter geen enkel resultaat van de producten gemerkt. Om die redenen vindt ze de teksten op de site voor deze producten misleidend.