Aflevering 7

Zoals op zoveel andere terreinen ook het geval is, beweegt de geschiedenis van het levensmiddelenrecht zich als een slinger. In de zomer las ik het prachtige boek Swindled van Bee Wilson. Fraude met voedsel is van alle tijden. Wilson beschrijft het met veel kleur en geur. Terecht besteedt zij grote aandacht aan het baanbrekende werk van Frederick Accum uit de eerste helft van de 19e eeuw. Inmiddels heb ik ook diens boek over voedselfraude op internet gelokaliseerd. Accum heeft de frauduleuze praktijken uit zijn tijd genadeloos in beeld gebracht. Hij heeft er een dimensie aan toegevoegd die sedertdien niet meer is weg te denken, namelijk hoe ze op te sporen. Hij richt zich daarbij niet in de eerste plaats op wetenschappelijk-forensische methoden, maar op huis-tuin-en-keuken-middeltjes waarover iedereen de beschikking heeft. Het is geen wonder dat hij veel vijanden heeft gemaakt. Wilson vertelt hoe die hem er uiteindelijk onder hebben gekregen met het beproefde recept van roddel en achterklap. Mijns inziens mag Frederick Accum met recht de intellectuele overgrootvader worden genoemd van Saskia van Ruth, de hoogleraar Voedselauthenticiteit en -integriteit. Of voor wie dat liever heeft, zij mag met recht zijn intellectuele achterkleindochter worden genoemd.

De discussie over wat er onder (voedsel)integriteit verstaan wordt laait met regelmaat hoog op en zowel de retail als de voedingsindustrie zijn zoekende naar de beste methodes om met tastbare resultaten te komen. De verantwoordelijkheid voor (voedsel)integriteit ligt vaak bij dezelfde functionaris als kwaliteit en duurzaamheid. Zij staan voor een enorme uitdaging: waar begin ik? Dit artikel gaat in op (voedsel) integriteit in de breedste zin van het woord en specifiek op het aspect transparantie van de keten.

In haar inaugurele rede van 2 april 2014, met als titel ‘Voedsel met integriteit’ geeft Saskia van Ruth als buitengewoon hoogleraar Voedselauthenticiteit en -integriteit (WUR) aan dat de aanpak van voedselfraude vraagt om kennis over kwetsbaarheid in de keten en om speurwerk. Voor de handhaver in de voedselketen, de NVWA, een fraaie opmaat om alles uit de kast te halen. Maar dan moet je wel weten wat je moet controleren, oftewel wat houdt dat woord voedselintegriteit in? En heb je wel de middelen (en dan praten we nog maar niet over budget) om dit te bewerkstelligen? Of heeft de Europese wetgever iets op de plank staan dat het toezicht kan vergemakkelijken?

Volgens Europarlementariër Cirio zijn geografische indicaties een uitstekende manier om consumenten te beschermen tegen misleidende handelspraktijken. Bovendien zijn ze te beschouwen als een beloning voor producenten die zich committeren aan goede productiepraktijken die zich door de eeuwen heen hebben ontwikkeld. Een bepaald vastgesteld grondgebied is belangrijk voor de kwaliteit van een product. De methode die wordt gebruikt om een halffabricaat te conser­veren kan de organoleptische karakteris­tieken van een eindproduct veranderen, hetgeen er – terecht – toe kan leiden dat bepaalde praktijken worden verboden.

In de zomer wordt er geregeld geklaagd over muggen. Kennelijk ook in de rechtspraak. In de maand augustus waren er maar liefst twee uitspraken over de Aziatische tijgermug. Deze insecten kunnen veel ziekten verspreiden, zoals knokkelkoorts. De betreffende muggen komen soms mee met de import van Lucky Bamboo-planten – een sierplantje uit China – of banden vanuit derde landen (landen die niet lid zijn van de Europese Unie of de Europese Economische Ruimte). Stichting Platform Stop Invasieve Exoten (de ‘Stichting’) verzocht de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om handhavend op te treden tegen importeurs van Lucky Bamboo en een viertal bedrijven die handelden in gebruikte banden. Bij deze bedrijven waren een of meer tijgermuggen aangetroffen. De Stichting stelde dan ook dat, gelet daarop, de NVWA diende te handhaven. De NVWA en de minister van VWS deelden die mening niet. Dat leidde uiteindelijk tot twee procedures bij de Rechtbank Rotterdam. Maar hoe zit het eigenlijk? Is de NVWA bij een vondst van de tijgermug te allen tijde verplicht om bestuursrechtelijk te hand­haven?

Dat de Europese en nationale regelgeving niet altijd volledig eenduidig zijn, blijkt uit het feit dat zowel de Europese Commissie als de NVWA voor een aantal onderwerpen met nadere uitleg (interpretatie) van die regelgeving komt. Op Europees niveau zijn dit de zogenoemde guidance documenten, nationaal geeft de NVWA infobladen uit. Op de website van de NVWA staan momenteel 16 infobladen, 13 voor voedselveiligheid en 3 voor consumentenartikelen. Onlangs is weer een nieuw infoblad uitgebracht en wel over de toepassing van microbiologische criteria.

De Stichting Reclame Code (SRC) heeft in mei van dit jaar haar jaarverslag 2015 uitgebracht. Voor de SRC blijft het van belang om zichtbaar te blijven binnen de nieuwe dynamiek van het verantwoord reclame maken.

Doelmatige samenwerking en uitwisseling van gegevens tussen overheidsinstanties is een belangrijk instrument om de (rechten van) consumenten te beschermen. Dat geldt ook voor de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Tot juli 2016 was er sprake van afspraken tussen de staatssecretaris van Economische Zaken en de minister van Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit over de wijze van samenwerking tussen beide, bij zaken over consumentenbescherming. Ook bestonden er afspraken tussen ConsuWijzer en de NVWA.

Een fors aantal vragen uit het EP kan een zekere mate van chauvinisme niet ontzegd worden. In dit geval een Italiaanse Europarlementariër die van mening is dat de Italiaanse amandelen ver te prefereren zijn boven ‘allochtone’ amandelen, zoals die uit Californië. Zeker nu zou blijken dat de Italiaanse amandelen, in het bijzonder de zogenoemde Avola-amandel uit de streek Syracuse op Sicilië, gegarandeerd aflatoxinevrij zijn. Zou de Europese Commissie voor een dergelijk waardevol product niet moeten overwegen om toe te staan dat de amandelen de aanduiding ‘aflatoxinevrij’ op het etiket krijgen (nadat ze getest zijn)? Hiermee wordt de volksgezondheid toch beschermd?

Malachietgroen is een giftige, groene trifenylmethaankleurstof. Het is ook bekend als anilinegroen, basisgroen 4, diamantgroen B en Victoriagroen B. Het vindt onder meer toepassing om bacteriën te kleuren. Het dient als kleurstof voor zijde, leer en papier. Verdund is het bruikbaar als plaatselijk ontsmettingsmiddel tegen parasieten, schimmels en bacteriën.Vrij naar wikipedia.nl

Voor de productie en etikettering van separatorvlees bestaat uitgebreide Europese wetgeving. In de praktijk blijkt er nogal eens sprake van een aantal onduidelijkheden in de interpretatie van die wetgeving. Met de informatie in Infoblad 86 ‘Separatorvlees’, inclusief de vragen en antwoorden, wil de NVWA maximale duidelijkheid geven hoe wettelijke bepalingen inzake separatorvlees geïnterpreteerd dienen te worden. Het arrest van het Europees Hof van Justitie van 16 oktober 2014HvJ EU 16 oktober 2014, zaak C-453/13, ECLI:EU:C:2014:2297 (Newby Foods Ltd,/Food Standards Agency) zie ook WW 2014/8, nr. 119. is mede bepalend geweest voor de uitleg in dit document.

Een slachterij was door de NVWA beboet vanwege het produceren van separatorvlees zonder de juiste bemonstering en onderzoeken van dit vlees op Salmonella. In beroep had de rechtbank (onbegrijpelijkerwijsRb. Rotterdam 1 juli 2015, zaaknr. ROT 14/2065 en ROT/8150, ECLI:NL:BROT:2015:4765. Zie voor bespreking en redactionele noot WW 2015/6, nr. 78.) bepaald dat de boete op basis van de Warenwet onterecht was opgelegd, omdat het hier een slachthuis betrof. De minister heeft hoger beroep ingesteld.

De NVWA heeft aan een slachterij tweemaal een boete opgelegd ter grootte van € 10.000 vanwege het verladen van vlees uit de slachterij boven de wettelijke temperatuur van 7 °C. In bezwaar zijn de besluiten in stand gelaten, maar de boetes wel verlaagd tot € 2.500. Voor de slachterij blijkbaar niet naar tevredenheid, want die heeft beroep aangetekend.

Klager vindt een tweetal claims op het product Lucovitaal Puur en Groen Lactose Gluten Intolerantie misleidend en ronduit gevaarlijk. Zowel de mededeling “Lactose Gluten Intolerantie” als de mededeling “Verbetert de vertering van voeding met gluten en lactose” kunnen ertoe leiden dat mensen met coeliakie dit product kunnen gebruiken en ernstige darmschade oplopen.

Op 24 augustus jl. zijn de Europese voorschriften voor materialen van kunststof die met levensmiddelen in contact komen, gewijzigd. Deze voorschriften zijn opgenomen in Verordening (EU) nr. 10/2011.Verordening (EU) nr. 10/2011 van de Commissie van 14 januari 2011 betreffende materialen en voorwerpen van kunststof, bestemd om met levensmiddelen in contact te komen, PbEU L 12 van 15 januari 2011, p. 1.

Begin 2013 kreeg Vleesgroothandel Willy Selten B.V. (hierna ‘Willy Selten’) landelijke bekendheid nadat een afnemer in een partij rundvleessnippers DNA van paardenvlees had aangetroffen. Uiteindelijk werd op 16 april 2013 Willy Selten in staat van faillissement verklaard. De benoemde curator heeft onderzoek gedaan naar het bestuur van de vennootschap. Zijn oordeel: de bestuurder en de indirect bestuurder zijn aansprakelijk voor het tekort in de boedel. Dat tekort is tot op heden begroot op meer dan € 12 miljoen.Om exact te zijn: € 12.175.415,75. Onlangs vorderde de curator dan ook om de bestuurder en de indirect bestuurder hoofdelijk te veroor­delen tot betaling daarvan.

In augustus jl. is de in opdracht van de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) jaarlijks uitgevoerde Reclamemonitor verschenen. Dit jaar waren ook de televisie- en bioscoopreclame weer opgenomen in de rapportage. Zij ontbraken in de voorgaande editie. Het digitale onderdeel is uitgebreid met vlogs en apps; de bedrijfs- en merkenwebsites, kinderwebsites en de door ondernemingen in eigen beheer geëxploiteerde sociale mediakanalen zijn wederom opgenomen. Onderzocht werd of de regels inzake de op kinderen tot 13 jaar gerichte reclame voor voedingsmiddelen werden nageleefd. De afdeling Compliance van de Stichting Reclame Code heeft in het voorjaar het onderzoek uitgevoerd. Screen Force (voorheen Spot) heeft op basis van de gegevens van de Stichting KijkOnderzoek (SKO) de televisie­reclames met een groot kinderpubliek geïnventariseerd en geanalyseerd.

De Stichting Ik Kies Bewust is een stichting waarvan het bestuur bestaat uit vertegenwoordigers van (aangesloten) levensmiddelenbedrijven en retailers. De Stichting beheert het gebruik en de toepassing van het Vinkje. Het Vinkje is een voedselkeuze­bevorderend logo dat twee varianten kent: een groen vinkje voor ‘basisvoedingsmiddelen’; het wordt toegekend aan de zogenoemde ‘bij voorkeur en middenweg- producten’ zoals deze zijn vastgelegd door het Voedingscentrum. Het tweede, blauwe Vinkje voor zogenaamde best in class producten die niet als basisvoedingsmiddelen worden beschouwd. Dit systeem – één voedselkeuze bevorderend logo in twee verschijningsvormen – is ontwikkeld in reactie op een advies van de Gezondheidsraad. Healthy nutrition: a closer look at logos. The Hague: Health Council of the Netherlands, 2008; publication no. 2008/22E. Inmiddels is het logo in de Nederlandse wet- en regelgeving verankerdBesluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 8 april 2013, 107657-101400 VGP, houdende goedkeuring van het Vinkje als voedselkeuzelogo en van de gebruiksvoorwaarden ervan, Stcr. 2013, 9864. en in lijn gebracht met Europese wet- en regel­geving.Verordening (EG) nr. 1924/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen, zoals gerectificeerd gepubliceerd in PbEU L 12 van 18 januari 2006, p. 3. De toekenningscriteria voor een logo (zowel voor de blauwe als de groene variant) worden vastgesteld door een onafhankelijke wetenschappelijke commissie. Voor de goede orde moet ook nog vermeld worden dat het een minister van VWS (Hoogervorst) was die het bedrijfsleven in 2005 had verzocht om tot de ontwikkeling van een (breed gedragen) voedselkeuze bevorderend logo te komen.

Op de website van adverteerder staat een verpakking van snoepjes Goody Good Stuff, Berry Mix. Zachte zoete snoepjes met aardbei-, framboos- en cassissmaak.

Klager maakt bezwaar tegen de verpakking van Appelsientje Zwarte Bes. Overal op de verpakking staat “zwarte bes”, maar er blijkt maar 21% in te zitten, en 41% witte druif en 38% appel. Klager vindt dit opzettelijke misleiding.

In 2010 heeft EFSA een netwerk ingesteld om opkomende risico’s op het gebied van voedsel- en diervoederveiligheid te onderkennen. Dit Emerging Risks Exchange Network (EREN) heeft in 2015 dertien opkomende risico’s geïdentificeerd.

Jaarlijks laat de staatssecretaris van EZ een monitoring uitvoeren om de mate van voedselverspilling te meten. Los van dit onderzoek wordt ook gekeken naar praktische en regelgevingsmogelijkheden om voedselverspilling tegen te gaan. Op verzoek van de staatssecretaris heeft BuRO-NVWA een onderzoek uitgevoerd naar de quick win- mogelijkheden om voedsel na het verlopen van de houdbaarheidsdatum toch nog te kunnen gebruiken. Na deze datum behoeven deze producten namelijk (nog) geen probleem voor de voedselveiligheid op te leveren.

Onlangs heeft staatssecretaris Van Dam (EZ) de Monitor voedselverspilling, update 2009-2014 Kamerstukken II 2015/16, 31 532 nr. 165 (bijlage). aan de Tweede Kamer aangeboden. Deze monitor biedt inzicht in de mate van voedselverspilling in Nederland over de periode 2009-2014. Tegelijkertijd is de Monitor Voedselverspilling - zelfmonitorings­pilots Id. aangeboden met daarin het tussen­resultaat van het onderzoek naar de mogelijkheden voor een zelfmonitor voedselverspilling door bedrijven in de voedselketen.

De Chinese economie groeit al jaren met dubbele cijfers. China is dan ook een belangrijke groeimarkt voor Nederlandse exporteurs en investeerders. Ondernemingen die zaken willen doen met, in of vanuit China, die willen investeren in, exporteren naar, of importeren uit China ontmoeten grote uitdagingen in cultuur, beleid maar ook wet- en regelgeving. Na de melamine- crisis is het Chinese levensmiddelenrecht volledig op de schop gegaan. China kent nu een van de modernste levensmiddelenrechtelijke systemen in de wereld.