Aflevering 9

De op grond van art. 35e SW vereiste voortzettingsperiode van vijf jaar na een vererving of schenking van ondernemingsvermogen (‘het voortzettingsvereiste’) leidt soms tot onbedoelde en/of onverwachte effecten bij de toepassing van de bedrijfsopvolgingsfaciliteit voor erf- en schenkbelasting (BOF). In dit artikel worden enkele van deze situaties besproken. Door hiermee in de praktijk rekening te houden, kan zo goed mogelijk worden voorkomen dat een reeds verkregen voorwaardelijke vrijstelling voor de berekening van erf- of schenkbelasting van meer dan gemiddeld 83% van de waarde van het ondernemingsvermogen, onbedoeld verloren gaat. De juiste toepassing van het voortzettingsvereiste vraagt zowel voor als na een vererving of de schenking nadrukkelijk de aandacht. Zoals zo vaak, geldt ook hier: ‘Failing to plan is planning to fail’. Dit artikel vormt het tweede deel van een tweeluik over het bezits- en voortzettingsvereiste in het kader van de BOF. Deel I is gepubliceerd in FBN 2019/39. Beide artikelen beperken zich tot toepassing van de BOF op aanmerkelijkbelangaandelen als bedoeld in art. 35c lid 1 onderdeel c SW (hierna ook: ‘de aandelen’).

Een directeur-grootaandeelhouder kan ervoor kiezen om zijn gehele vermogen na te laten aan een goededoelenstichting. Het is raadzaam om vooraf goed naar de fiscale gevolgen te kijken. Als in de bv een oudedagsverplichting zit, zijn de fiscale gevolgen niet op voorhand duidelijk.

In art. 15 lid 1 onderdeel l Wet op belastingen van rechtsverkeer (hierna: WBRV) is bepaald dat verkrijgingen krachtens de Wet inrichting landelijk gebied (hierna: Wilg) vrijgesteld zijn van overdrachtsbelasting. Meer bepaald betreft dit verkrijgingen krachtens de landinrichtingsinstrumenten (dwingende) herverkaveling en (vrijwillige) kavelruil. De vrijstelling is niet aan nadere voorwaarden gebonden: zodra sprake is van een herverkaveling als bedoeld in art. 42-84 Wilg of een kavelruil als bedoeld in hoofdstuk 9 Wilg, is de vrijstelling van toepassing. De vraag is of deze situatie zo blijft, aangezien de wettelijke regels omtrent landinrichting per 1 januari 2021, via de Aanvullingswet grondeigendom, zullen opgaan in de Omgevingswet. In deze bijdrage zal op hoofdlijnen worden ingegaan op deze overgang en de fiscale gevolgen hiervan. Gezien het grote belang voor de notariële praktijk zal daarbij uitsluitend het landinrichtingsinstrument kavelruil aan de orde komen.

X heeft in 2015 een pand verkregen dat in gebruik is geweest als school en/of kantoorgebouw. Vóór de levering is het pand enkele jaren in gebruik voor bewoning in het kader van antikraak. De notaris is bij de aangifte overdrachtsbelasting uitgegaan van het verlaagde tarief van 2%. De inspecteur is echter van mening dat geen sprake is van een woning als bedoeld in art. 14 lid 2 WBRV en heeft aan X een naheffingsaanslag en een vergrijpboete van 50% opgelegd.

Een notaris heeft in november 2015 namens X langs elektronische weg aangifte gedaan voor de overdrachtsbelasting waarbij het tarief van 6% is toegepast. In het elektronische aangiftebericht heeft de notaris het volgende opgenomen: ‘[…] Kopers hebben aangegeven van mening te zijn dat over de gehele koopprijs een tarief van 2% verschuldigd zou zijn […]. Kopers zullen derhalve een bezwaarschrift indienen binnen de daarvoor geldende termijn.’ De notaris heeft niet het vakje aangevinkt waarbij bezwaar tegen de aangifte wordt gemaakt. In december 2015 is de aangegeven overdrachtsbelasting aan de Ontvanger betaald.

De ouders van X waren gehuwd op huwelijkse voorwaarden waarin een verrekenbeding was opgenomen. Het beding luidde als volgt: ‘Het deelgenootschap houdt in de verplichting der echtgenoten, op eerste verzoek van één van hen, tot deling bij helfte van de waarde van beider vermogens als waren de echtgenoten gehuwd in wettelijke gemeenschap van goederen, zoals laatstbedoeld stelsel nu of te eniger tijd is of zal zijn geregeld. Het recht verdeling te vorderen is hoogst persoonlijk en derhalve niet vatbaar voor vererving. […]’