Aflevering 5

Per 1 januari 1972 trad de Wet op belastingen van rechtsverkeer in werking. Deze wet herbergde destijds een viertal belastingen: twee ‘notariële’ rechtsverkeersbelastingen (de overdrachtsbelasting en de kapitaalsbelasting) en twee niet-notariële (de assurantiebelasting en de beursbelasting). De beursbelasting werd van de vier als eerste afgeschaft (1 juli 1990), de kapitaalsbelasting als tweede (1 januari 2006). Afschaffing van de overgebleven twee, de overdrachtsbelasting en de assurantiebelasting, lijkt voorlopig niet aan de orde, al is het maar vanwege de budgettaire gevolgen van afschaffing. In deze bijdrage een schets op hoofdlijnen van de ontwikkeling die de overdrachtsbelasting de afgelopen 50 jaar heeft doorgemaakt.

Het opschrift van Notamail 2022/4 zullen velen zich nog wel herinneren: ‘Notaris moet een testateur wijzen op erfbelastingvoordeel van een huwelijk of g.p.’ Waar ging het ook al weer over? Op 14 december 2021 gaf de notariskamer van hof Amsterdam (ECLI:NL:GHAMS:2021:3581, Notamail 2022/4) een beslissing in een klachtzaak waarin de vraag aan de orde kwam of de notaris voldoende had gewezen op de fiscale consequenties van een testament. Deze uitspraak heeft enige onrust veroorzaakt en is vervolgens de vraag opgekomen hoever de fiscale zorgplicht van de notaris gaat. Hierna zal ik ingaan op deze uitspraak. Verder ga ik in meer algemeen verband in op de verantwoordelijkheid van de notaris voor de fiscale gevolgen van het notariële handelen. Verder besteed ik aandacht aan de vraag in hoeverre de notaris kennis moet hebben van het belastingrecht en tot waar zijn zorgplicht reikt.

De auteur gaat in deze bijdrage in op het vervolg van de kwestie in hoeverre de invoering van een breukdelengemeenschap in het zicht van overlijden getroffen wordt door schenk-, erf- of overdrachtsbelasting. Dit naar aanleiding van Hof Amsterdam 4 januari 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:96 over fraus legis op het sterfbed.

X heeft de eigendom verkregen van een onroerende zaak met de bedoeling op die plek zorgappartementen te bouwen. Vroeger stond daar een woning die grotendeels is gesloopt. Na de sloop is het souterrain overgebleven. Sinds de sloop wordt het niet meer bewoond.

X is erfgenaam van zijn moeder die in 2018 is overleden. Tot de nalatenschap behoort onder meer een woning. In 2020 is de woning verkocht maar kort vóór de levering is deze afgebrand door brandstichting. De schade werd niet gedekt door de verzekeringsmaatschappij en X heeft geen civielrechtelijke vordering kunnen instellen tegen de brandstichter. Het pand is uiteindelijk voor € 80.500 verkocht met als gevolg dat de nalatenschap negatief is geworden.

X heeft over de jaren 2017 en 2018 onder meer een zorgtoeslag, een huurtoeslag en een kindgebonden budget van de Belastingdienst ontvangen. Thans stelt de Belastingdienst zich op het standpunt dat X te veel toeslag heeft ontvangen omdat haar minderjarige kinderen in 2016 een geldlegaat hebben ontvangen van een vriendin van X waardoor het maximaal toegestane vermogen voor het ontvangen van de toeslagen is overschreden. Pas in 2019 zit er een BEM-clausule op de bankrekening van de kinderen en telt dit vermogen niet meer mee volgens art. 9.1.a.2 Uitvoeringsregeling Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen.